|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay denetim raporları, enflasyon düzeltmesi uygulamasında önemli eksiklikler olduğunu ortaya koymaktadır. Mali duran varlıklar hesap grubunda yer alan Mali Kuruluşlara ve Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara yatırılan sermayeler için gerekli enflasyon düzeltmesi kayıtlarının yapılmadığı belirlenmiştir. GYMY’nin ilgili maddeleri, enflasyon düzeltmesinin uygulanabilmesi için belirli şartların sağlanması gerektiğini ifade etmektedir. Ancak, bu şartlar oluşmasına rağmen, ilgili hesaplar için düzeltme işlemleri gerçekleştirilmemiştir.
Muhasebat Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan genel tebliğde, enflasyon düzeltmesi işlemlerinin nasıl yapılacağına dair ayrıntılı düzenlemeler bulunmaktadır. Bu düzenlemelere göre, enflasyon düzeltmesi, parasal olmayan kalemlerin düzeltme katsayısı ile çarpılması yoluyla gerçekleştirilmelidir. Ancak, yapılan incelemelerde, 240 ve 241 numaralı hesaplar için enflasyon düzeltmesi kayıtlarının eksik olduğu ve bu durumun mali tabloların doğruluğunu olumsuz etkilediği tespit edilmiştir. Kamu idaresi, bu eksikliklere yönelik düzeltici işlemler yapıldığını belirtse de, bu işlemlerin 2025 yılında gerçekleştirilmesi nedeniyle 2024 yılı mali tablolarında herhangi bir etki yaratmamaktadır. Sonuç olarak, enflasyon düzeltmesi işlemlerinin eksikliği, 2024 yılı bilançosunda ilgili hesapların yanıltıcı bilgi sunmasına yol açmaktadır. |
BULGU: Enflasyon Düzeltmesi Uygulamasında Eksiklikler Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Enflasyon düzeltmesi için gerekli koşulların oluşmasına rağmen mali duran varlıklar hesap grubunda yer alan Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı ile Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı için enflasyon düzeltmesi kayıtlarının yapılmadığı görülmüştür.
GYMY’nin “Enflasyon düzeltmesi” başlıklı 30’uncu maddesinin birinci fıkrasında; kapsama dahil kamu idarelerinin, içinde bulunulan hesap dönemi dahil son üç hesap döneminde fiyat endeksindeki artışın %100’ü aşması ve içinde bulunulan hesap döneminde %10’dan fazla olması halinde mali tablolarında yer alan parasal olmayan kalemlerini enflasyon düzeltmesine tabi tutacağı, her iki şartın birlikte gerçekleşmemesi durumunda ise enflasyon düzeltmesinin sona ereceği belirtilmiştir. Aynı maddenin üçüncü fıkrasında da enflasyon düzeltmesi işleminin, kamu idarelerinin mali tablolarında yer alan parasal olmayan kalemlerin düzeltme katsayısı ile çarpılması suretiyle gerçekleştirileceği ifade edilmiştir.
Muhasebat Genel Müdürlüğü tarafından 06.12.2023 tarih ve 32401 sayı ile yayımlanan 85 No.lu Genel Tebliği’nin (Genel Yönetim Kapsamındaki Kamu İdarelerinde Enflasyon Düzeltmesi Uygulaması) “Enflasyon düzeltmesi işlemleri” başlıklı 5’inci maddesinin ikinci fıkrasında; enflasyon düzeltmesine tabi tutulacak hesapların Tebliğ eki Ek-1’de yer alan parasal olmayan kalemler olduğu, enflasyon düzeltmesi sonrası yeni değerin, ilgili kalemlerin kayıtlı değerlerinin Tebliğ eki Ek-2’de yer alan formüle göre hesaplanan düzeltme katsayısı ile çarpılması suretiyle bulunacağı, bulunan yeni değer ile eski değer arasındaki farkın, enflasyon düzeltmesi olarak kayıtlara alınacağı belirtilmiştir.
Tebliğ’in aynı maddesinin beşinci fıkrasında; mali kuruluşlara yatırılan sermayeler hesabı ile mal ve hizmet üreten kuruluşlara yatırılan sermayeler hesabının enflasyon düzeltmesi işlemlerinin, ilgili kuruluşların enflasyon düzeltmesi işlemleri esas alınarak yapılacağı, bu kuruluşlarca yapılan enflasyon düzeltmesi işlemlerine ilişkin belgelerin, genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri için Bakanlığa; kapsama dahil diğer kamu idareleri için ilgili kamu idaresine gönderileceği, ilgili kamu idaresinin muhasebe biriminin sermaye hareketlerine ilişkin bu belgeleri esas alarak muhasebeleştirme işlemlerini yapacağı, enflasyon düzeltmesi ve sermaye hareketlerine ilişkin kuruluştan alınan belgelerin bir nüshasının muhasebeleştirme belgesine ekleneceği hüküm altına alınmıştır.
Mezkur Tebliğ’in “Enflasyon düzeltmesine yönelik muhasebe kayıtları” başlıklı 6’ncı maddesinde; parasal olmayan varlık kalemlerinin enflasyon düzeltmesi işlemine tabi tutulması sonucunda ortaya çıkan farkların, ilgili hesaba borç ve 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına alacak kaydedileceği, dönem sonu işlemleri kapsamında 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabının kalanının, Tebliğ’in geçici 1’inci maddesinde belirtilen durum haricinde 690 Faaliyet Sonuçları Hesabına aktarılacağı ifade edilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere, parasal olmayan varlık kalemleri arasında yer alan mali kuruluşlara yatırılan sermayeler hesabı ile mal ve hizmet üreten kuruluşlara yatırılan sermayeler hesabına ilişkin enflasyon düzeltmesi işlemleri ilgili kuruluşların muhasebe kayıtları esas alınarak, Tebliğ hükümlerine uygun şekilde muhasebeleştirilmelidir.
Yapılan incelemelerde, enflasyon düzeltmesi için gerekli şartların oluşmasına rağmen 240 Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı ile 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabına kayıtlı tutarlar için enflasyon düzeltmesi kayıtlarının yapılmadığı buna bağlı olarak mali tabloların hatalı oluştuğu tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından, bulgu konusu hususa ilişkin olarak gerekli düzeltici kayıtların yapıldığı ifade edilmiştir. Ancak söz konusu düzeltici işlemler 2025 yılında yapıldığından 2024 yılı mali tablolarına bir etkisi bulunmamaktadır.
Sonuç itibarıyla, enflasyon düzeltmesi işlemlerinin yapılmaması sebebiyle 2024 yılı Bilançosunda 240 Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı ile 241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı eksik bilgi sunmaktadır.