2023 Yılı Sayıştay Denetim Bulguları
1. Giriş
Bu rapor, İl Özel İdaresi’nin 2023 yılı mali tablolarına yönelik yapılan Sayıştay denetimi kapsamında enflasyon düzeltme uygulamalarının incelenmesi sonucu tespit edilen eksiklikleri ve hataları içermektedir. Denetim sürecinde Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği ve ilgili mevzuat hükümleri esas alınarak değerlendirmeler yapılmıştır.
2. Özet
İnceleme neticesinde, İl Özel İdaresi’nin enflasyon düzeltmesi uygulamalarında eksiklikler bulunduğu tespit edilmiştir. Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin Geçici 3’üncü maddesi gereğince, 31.12.2023 tarihli mali tabloların enflasyon düzeltmesine tabi tutulması gerekmektedir. Ancak, idarenin yalnızca belirli hesaplar için düzeltme yaptığı, diğer hesaplara ise bu işlemi uygulamadığı belirlenmiştir. Bu durum, varlıkların gerçeğe uygun değerini yansıtmadığı gibi, mali tabloların doğruluğunu da olumsuz etkilemektedir.
3. Bulgular
3.1. Enflasyon Düzeltmesi Yapılan ve Yapılmayan Hesaplar
Denetim kapsamında yapılan incelemeler doğrultusunda, sadece aşağıdaki hesaplar için enflasyon düzeltmesi yapıldığı görülmüştür:
250 – Arazi ve Arsalar Hesabı
252 – Binalar Hesabı
257 – Birikmiş Amortismanlar ve Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabı
Buna karşın, enflasyon düzeltmesi yapılması gereken ancak bu işleme tabi tutulmayan hesaplar aşağıda sunulmaktadır:
Hesap Kodu Hesap Adı Borç Bakiye (TL)
240 Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı 11.316.091,09
241 Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı 25.000,00
251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı 49.357.685,13
253 Tesis, Makine ve Cihazlar Hesabı 15.462.883,23
254 Taşıtlar Hesabı 20.400.236,67
255 Demirbaşlar Hesabı 3.377.407,54
258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabı 165.246.116,69
Bu hesaplarda enflasyon düzeltmesi yapılmaması, borç bakiyelerinin ve 698 – Enflasyon Düzeltme Hesabı’nın alacak bakiyesinin olması gerekenden düşük kalmasına sebep olmuştur.
3.2. Enflasyon Düzeltmesinin Eksik Muhasebeleştirilmesi
Denetim bulgularına göre, enflasyon düzeltmesi yapılan hesapların değerleme farkları doğru varlık hesaplarına yansıtılmamış olup, tüm varlıkların düzeltme farkları belirli alt hesaplara kaydedilmiştir. Bu yanlış uygulamalar şu şekilde özetlenebilir:
Tüm arazi ve arsa değerleme farkları, 250.01.01.01.00 Tarlalar Hesabı’na kaydedilmiştir.
Tüm bina değerleme farkları, 252.01.01.01.99 Diğer Binalar Hesabı’na kaydedilmiştir.
Tüm amortisman değerleme farkları, 257.01.03.00.00 Su İsale Hatları Hesabı’na kaydedilmiştir.
Bu durum, ilgili hesapların bakiyelerinin olması gerekenden fazla görünmesine yol açmış, mali tabloların gerçeğe uygun sunumunu zedelemiştir.
4. Değerlendirme ve Öneriler
Enflasyon düzeltme uygulamalarındaki eksiklikler ve hatalı muhasebeleştirme işlemleri, mali tabloların doğruluğunu ve güvenilirliğini olumsuz etkilemektedir. Bu kapsamda aşağıdaki tedbirlerin alınması önerilmektedir:
Eksik enflasyon düzeltmelerinin yapılması:
240, 241, 251, 253, 254, 255 ve 258 numaralı hesaplar için gerekli düzeltme işlemleri yapılmalıdır.
Varlık bazında muhasebeleştirme prensibine uygun kayıtların yapılması:
Her bir varlığın düzeltme farkı, doğrudan ilgili varlık hesabına kaydedilmelidir.
Mali tabloların düzeltilerek yeniden yayımlanması:
Yanlış kaydedilen düzeltme farkları, ilgili hesaplara aktarılmalı ve mali tablolar revize edilmelidir.
Muhasebe personelinin eğitilmesi ve rehberlerin etkin kullanımı:
Enflasyon düzeltme uygulamalarına ilişkin kılavuz esas alınarak muhasebe personeline düzenli eğitimler verilmelidir.
5. Sonuç
İl Özel İdaresi’nin 2023 yılı mali tablolarında enflasyon düzeltme uygulamalarında eksiklikler ve hatalar tespit edilmiştir. Bu eksikliklerin giderilmesi için ilgili mevzuata uygun şekilde gerekli düzeltmelerin yapılması, muhasebe kayıtlarının gerçeğe uygun bir şekilde oluşturulması ve personelin konuya ilişkin bilgilendirilmesi önem arz etmektedir. Sayıştay denetimi sonucunda tespit edilen bu eksikliklerin giderilmesi hususunda gerekli adımların ivedilikle atılması önerilmektedir.