Engelli Evde Bakıma Destek Yardımı Ödemelerinde Tespit Edilen Kamu Zararlarından Doğan Alacakların Takip ve Tahsil Süreçlerinde Mevzuatta Belirlenmiş Usullere Uyulmaması (Sayıştay)

BULGU: Engelli Evde Bakıma Destek Yardımı Ödemelerinde Tespit Edilen Kamu Zararlarından Doğan Alacakların Takip ve Tahsil Süreçlerinde Mevzuatta Belirlenmiş Usullere Uyulmaması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Bakanlık tarafından gerçekleştirilmiş olan kontrol, denetim veya incelemeler sonucunda engelli evde bakıma destek yardımı ödemelerinde tespit edilen kamu zararından doğan alacaklara ait alacak dosyalarının incelemesinde; takip ve tahsil süreçlerinde mevzuatta belirlenmiş olan esaslara uyulmadığı görülmüştür.
Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “Kamu zararından doğan alacağın tebliği ve takibi” başlıklı 10’uncu maddesinde, (Değişik:RG- 15/6/2019-30802-C.K.-1147/6 md.)
“Kamu zararından doğan alacaklar, takibe yetkili birimce sorumlular ve ilgililerin bilinen adreslerine imzaları alınmak suretiyle veya 11/2/1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edilir.
Kontrol, denetim veya inceleme sonucunda tespit edilen kamu zararından doğan alacakların sorumlulara ve ilgililere tebliğ işlemlerine, 7/A maddesi gereğince yapılacak değerlendirme işlemlerinin tamamlanarak değerlendirme formunun takibe yetkili birime ulaştırıldığı tarihten itibaren beş iş günü içerisinde başlanır. Tebliğde; borcun miktarı, sebebi, doğuş tarihi, faiz başlangıç tarihi, ödeme yeri belirtilir ve sorumlulara ve/veya ilgililere ödeme, itiraz veya sulh teklifinde bulunmak üzere otuz gün süre verilir.
a) Sorumluların ve/veya ilgililerin varsa itirazları 15 gün içinde sonuçlandırılır. Bu süre içinde sonuçlandırılmayan başvurular reddedilmiş sayılır. İtiraz, merkezde üst yönetici, taşrada ise idarenin taşrada bulunan en üst yöneticisi tarafından, gerek görülmesi halinde harcama birimi ve/veya hukuk biriminin de görüşüne başvurularak sonuçlandırılır.
denilmektedir.
Bakanlık Strateji Geliştirme Başkanlığınca düzenlenen Alacak İşlemleri Takip Raporuna göre, Merkez Saymanlık ve 81 ilde kayıtlı 44.567 alacak dosyasından çıkan verilerden elde edilen tahakkuk tutarı, dosya adedi, tahsilat oranı en yüksek/düşük ilk 10 il aşağıdaki tabloda belirtilmiştir.1
Tablo 5: Alacaklar Tahakkuk ve Tahsilat Tablosu

1 T.C. Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, İç Denetim Birim Başkanlığı, Alacakların Takip ve Tahsil Süreci Sistem Denetimi Raporu, Rapor no: 2020/163-01,1164-01, 2054-01

Tabloda görüldüğü üzere, Türkiye genelinde tahsilat oranı en yüksek 3 ilin ortalaması
%1 olup, bu durum etkin bir alacak takip sisteminin mevcut olmadığını açıkça göstermektedir.
Engelli evde bakıma destek yardımından faydalananlara çıkarılan geri ödemelerin takip ve tahsil süreçleri Ankara İl Müdürlüğünde incelenelerek, aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.
Kamu Zararından Doğan Alacakların Tebliğ İşlemlerinin Gerçekleştirilmemesi
Engelli evde bakıma destek yardımı ödemelerinde tespit edilen kamu zararlarının tahsilinden doğan alacakların dosyalarının incelenmesinde;
Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “Kamu zararından doğan alacağın tebliği ve takibi” başlıklı 10’uncu maddesinin ikinci fıkrasında belirlenen süre içinde tebligat işlemlerine başlanmayan alacak dosyalarının olduğu görülmektedir. Bazı alacak dosyalarında 2018 yılından itibaren tespit edilen geri ödemelere ilişkin tebligat işlemlerinin yapılmadığı görülmüştür. Kamu zararından doğan alacakların tebliğ işlemlerine mevzuatta öngörülen usuller çerçevesinde işlem tesis edilmemesi tahsilat süresinin uzamasına, bununla birlikte kamu alacağının zamanaşımına uğraması riskine yol açmaktadır.
Kamu zararından doğan alacakların tebliğ işlemlerinin mevzuatta belirtilen usul ve esaslara uygun olarak yapılması tahsilat sürelerini kısaltacak ve kamu alacağının zamanaşımına uğramasına engel olacaktır.
Kamu Zararından Doğan Alacaklara Ait Alacak Dosyalarının Takip için Temsile Yetkili Olan Hukuk Birimine Öngörülen Sürelerde Aktarılmaması
Engelli evde bakıma destek yardımı ödemelerinde tespit edilen kamu zararlarının tahsilinden doğan alacakların dosyalarının incelenmesinde;
Alacak dosyalarının bir kısmının Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkındaki Yönetmelik’in “Kamu Zararından Doğan Alacağın Tebliği ve Takibi” başlıklı 10’uncu maddesinin dördüncü fıkrasında öngörülen süreler geçirildikten sonra temsile yetkili hukuk birimine aktarıldığı ve/veya bu birime hiç aktarılmadığı tespit edilmiştir.
Kamu zararı alacaklarının yapılan tebligata rağmen sorumlular ve/veya ilgililerce süresinde rızaen ödenmemesi, sulh teklifinde ya da itirazda bulunulmaması halinde sürenin bitiminden itibaren beş iş günü içerisinde, sulh teklifinin ya da itirazın idare tarafından reddedilmesi halinde ise bu ret tarihinden itibaren beş iş günü içerisinde ve her hâlükârda 30 günlük ödeme süresinden sonra ilgili alacak takip dosyasının, alacağın tahsili için takibe yetkili birimce temsile yetkili hukuk birimine intikalinin sağlanması gerekmektedir. Ancak, incelenen alacak dosyalarının bazılarının, tebligat işlemleri yapılmış olmasına rağmen 2018 yılından başlayarak, alacak takibi için temsile yetkili olan hukuk birimine intikal ettirilmemiş olduğu görülmüştür.
Engelli evde bakıma destek yardımı ödemelerinde tespit edilen kamu zararlarının tahsilinden doğan alacakların mevzuatta öngörülen süreler içinde temsile yetkili hukuk birimine gönderilmemesi tahsilat süresinin uzamasına neden olmaktadır. Söz konusu dosyaların temsile yetkili olan hukuk birimine iletilmemesi veya geç iletilmesi kamu alacağının zamanaşımına uğraması riskini ortaya çıkarmaktadır.
Kamu Zararından Doğan Alacaklara Ait Alacak Dosyalarının Takibi için Temsile Yetkili Olan Hukuk Biriminde İşlem Yapılmadan Bekletilmesi
Engelli evde bakıma destek yardımı ödemelerinde tespit edilen kamu zararlarının tahsilinden doğan alacakların dosyalarının incelenmesinde,
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Ankara İl Müdürlüğü takibe yetkili Hukuk Biriminde, 2018 yılından itibaren işlem yapılmadan bekletilen 500 adedin üzerinde alacak dosyasının olduğu tespit edilmiştir.
Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkındaki Yönetmelik’in “Kamu zararından doğan alacağın güvence altına alınması” başlıklı 11’inci maddesinde, “İcra ve İflas Kanununda ihtiyatî haciz için öngörülen şartların varlığı ve kamu idaresi üst yöneticisinin de gerekli görmesi halinde, mahkeme kararı veya Sayıştay ilâmı tebliğ edilinceye kadar, alacaklı kamu idaresince kamu alacağını güvence altına almak amacıyla yetkili mahkemeden karar alınarak, sorumluların ve ilgililerin mal, hak ve alacakları üzerine ihtiyatî haciz konulur.
(2) İhtiyatî haciz kararının verildiği tarihten itibaren on gün içinde icra dairesinden kararın uygulanması talep edilir. Aksi halde ihtiyatî haciz kararı kendiliğinden kalkar. İhtiyatî haciz kararının uygulanmasında icra dairesinin gecikmesi halinde, alacaklı kamu idaresini temsile yetkili hukuk birimince kararı uygulayacak olan icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesine başvurularak kararın infazının sağlanması talep edilir.” denilmektedir. Bu mevzuat hükmüne göre, kamu alacağının takibi için temsile yetkili Hukuk Birimince, mevzuatta öngörülen takip ve tahsilat yollarının başlatılması yerine 500’ün üzerinde dosyanın işlem yapılmadan bekletildiği görülmüştür.
Engelli evde bakıma destek yardımı ödemelerinde tespit edilen kamu zararlarının tahsilinden doğan alacak dosyalarına ilişkin olarak, temsile yetkili hukuk birimince işlem yapılmaması nedeniyle tahsilat süresi uzamakta ve kamu alacaklarının zamanaşımına uğraması riski ortaya çıkmaktadır.
İdarenin Lehine Sonuçlanmış Hukuk Davalarından Doğan Kamu Alacaklarının Tahsiline İlişkin İşlemlerin Yapılmaması
Engelli evde bakıma destek yardımı ödemelerinde tespit edilen kamu zararlarının tahsilinden doğan bazı alacaklarla ilgili olarak takibe yetkili olan Hukuk Birimince, idare lehine sonuçlanmış hukuk davalarından doğan kamu alacaklarının tahsiline ilişkin işlemlerin yapılmadığı tespit edilmiştir.
Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkındaki Yönetmelik’in “Kamu zararından doğan alacağın tebliği ve takibi” başlıklı 10’uncu maddesinin altıncı fıkrasına göre, mahkemelerce hükme bağlanan ve taraflara tebliğ edilen, kamu zararından doğan alacaklara ilişkin kararın kesinleşmesi beklenmeksizin takip işlemlerine başlanır. Aynı zamanda, “Diğer hükümler” başlıklı 22’nci maddesine göre, alacağın takibinden sorumlu birim yöneticileri, mahkemeye veya icraya intikal ettirilen alacakların takibinin hangi aşamada olduğunu ilgili hukuk birimleri nezdinde izlemek, icra dairelerince tahsil edildiği bildirilen paraların muhasebe biriminin veznesine veya banka hesabına yatırılmasını ve sorumluların ve/veya ilgililerin borçlarına mahsubunu sağlamak zorundadırlar. Bu mevzuat hükümlerine göre, alacağın tahsili için açılan davada kamu idaresi lehine karar verilen durumlarda, kamu zararından doğan alacaklara ilişkin kararın kesinleşmesi beklenmeksizin takip işlemlerine başlanması gerekmektedir.
Aile ve Sosyal Hizmetler Ankara İl Müdürlüğü takibe yetkili Hukuk Biriminde 2018 yılından bu yana bekletilen bazı mahkeme kararları olduğu görülmüş olup, alacakların zaman aşımına uğramaması için hukuk davalarından doğan kamu alacaklarının tahsiline ilişkin işlemlerin gecikmeksizin yapılması gerekmektedir.
Bakanlık, bulgu konusuna ilişkin tespitlere karşılık olarak tedbirlerin İl Müdürlüklerine bildirildiğini ve durumun ilgili Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğünce takip edileceğini belirtmiştir. Ayrıca Bilgi Teknolojileri Genel Müdürlüğünce kamu alacaklarının takibine ilişkin bir yazılım sistemi hazırlanması konusunda da çalışmalara başlanıldığı belirtilmiştir.
Bu itibarla, bulguda belirtilen engelli evde bakıma destek yardımı ödemelerinde tespit edilen kamu zararlarından doğan alacakların takip ve tahsil süreçlerinde mevzuatta belirlenmiş usullere göre işlem yapılması gerekmektedir.