|
ÖZET: Yapılan denetimlerde, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’na uygun olarak tutulması gereken envanter defterinin, ilgili şirket tarafından eksik ve hatalı bir şekilde düzenlendiği tespit edilmiştir. Envanter defterinde, işletmenin taşınmazları, alacakları, borçları, nakit durumu ve varlıklarına dair ayrıntılı bilgilere yer verilmediği görülmüştür. Ayrıca, şirketin envanter çalışmaları mevzuat hükümlerine uygun bir biçimde gerçekleştirilmemiştir. Kanun, her tacirin ticari işletmesinin açılışında ve her hesap döneminin sonunda doğru ve eksiksiz bir envanter düzenlemesini zorunlu kılmaktadır.
Denetim bulguları, şirketin yevmiye defteri ve defteri kebir ile birlikte envanter defterini düzenlediğini, ancak bu defterlerde yalnızca önceki dönem gelir tablosu, mizan ve bilançosuna yer verildiğini ortaya koymuştur. 2024 yılına ait envanter çalışmalarının, önceki dönem bilanço ve envanter durumu ile karşılaştırmalı olarak yapılmadığı, sayımın yalnızca mevcut demirbaşların listesinin çıkarılmasıyla gerçekleştirildiği belirlenmiştir. Kamu İdaresi, bu tespitler doğrultusunda gerekli işlemlerin yapılacağını bildirmiştir. Sonuç olarak, şirketin mevzuat gerekliliklerine uygun bir şekilde envanter çıkarma işlemlerini gerçekleştirmesi ve elde edilen bilgileri detaylı bir biçimde envanter defterine kaydetmesi büyük önem taşımaktadır. Bu, şirketin mali durumunun doğru bir şekilde izlenebilmesi için gereklidir. |
BULGU: Envanter Çıkarma İşlemleri ile Envanter Defterinin Mevzuatın Öngördüğü Şekilde Olmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirketin mali kayıt ve işlemlerinin incelenmesi neticesinde, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’na göre tutulması zorunlu defterlerden birisi olan envanter defterinin Şirket tarafından tutulduğu fakat defter içeriğinde işletmenin taşınmazları, alacakları, stokları, borçları, nakit parası, maddi ve maddi olmayan duran varlıklarına ilişkin ayrıntılı bilgilere yer verilmediği ayrıca Şirketin envanter çalışmalarının mevzuat hükümlerine uygun şekilde yapılmadığı görülmüştür.
6102 sayılı Kanun’un “Envanter” başlıklı 66’ncı maddesinde her tacirin ticari işletmesinin açılışında, taşınmazlarını, alacaklarını, borçlarını, nakit parasının tutarını ve diğer varlıklarını eksiksiz ve doğru bir şekilde gösteren ve varlıkları ile borçlarının değerlerini teker teker belirten bir envanter çıkaracağı ve açılıştan sonra her faaliyet döneminin sonunda da böyle bir envanter düzenleyeceği hüküm altına alınmıştır.
Anılan Kanun’un “Defter tutma yükümlülüğü” başlıklı 64’üncü maddesinde ise her tacirin, ticari defterlerini işletmenin faaliyetleri ve finansal durumu hakkında fikir verebilecek şekilde tutmak ve bu amaçla defterlerinde, ticari işlemleriyle ticari işletmesinin iktisadi ve mali durumunu, borç ve alacak ilişkilerini açıkça görülebilir bir şekilde ortaya koymak zorunda olduğu; böylece işletme faaliyetlerinin oluşumu ve gelişmesinin bu defterlerden izlenebileceği belirtilmiştir. Ancak bu Kanun’un defter tutma, envanter, mali tabloların düzenlenmesi, saklama ve ibraz hükümlerinin 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ile diğer vergi kanunlarının aynı hususları düzenleyen hükümlerinin uygulanmasına engel teşkil etmeyeceği de hüküm altına alınmıştır.
Bu bağlamda, 213 sayılı Kanun’un 182’nci maddesi bilanço esasında tutulacak defterleri yevmiye defteri, defteri kebir ve envanter defteri olarak saymış ve 185’inci maddesinde ise envanter defterinin nasıl tutulması gerektiğine ilişkin açıklamalara yer verilmiştir. Buna göre; envanter defterine işe başlama tarihinde ve müteakiben her hesap döneminin sonunda çıkarılan envanterler ve bilançoların kaydedileceği ve envanter defterinin ciltli ve sayfalarının müteselsil sıra numaralı olacağı açıkça belirtilmiştir.
Yine 213 sayılı Kanun’un 186’ncı maddesi bilanço günündeki işletmeye dahil mevcutları, alacakları ve borçları saymak, ölçmek, tartmak ve değerlemek suretiyle kesin bir şekilde ve müfredatlı olarak tespit etme işlemini envanter çıkarmak olarak tanımlamıştır.
Aynı Kanun’un 188’inci maddesine göre ise envanter esas itibariyle defter üzerine çıkarılmakla birlikte, işlerinde geniş ölçüde ve çeşitli mal kullanan büyük müesseselerin envanterlerini listeler halinde tanzim edebileceğine imkan getirilmiş ve bu durumda envanter listelerinin sayfa üzerinden numaralanarak sıralanması; envanterin tanzim tarihine göre tarihlenmesi; envanteri çıkaran memur ile işletme sahibi veya vekili tarafından imzalanması ve envanter defteri gibi saklanması şartı getirilmiş ve bu esaslar doğrultusunda envanter listeleri düzenleyenlerin liste içeriklerini envanter defterine icmalen kaydetmelerini emretmiştir. Ayrıca “Bilanço” başlıklı 192’nci maddesinde ise bilanço; envanterde gösterilen kıymetlerin tasnifli ve karşılıklı olarak değerleri itibariyle tertiplenmiş hulasası şeklinde ifade edilmiştir.
Mezkûr yasal düzenlemelere göre, ticaret şirketleri dahil tüm tacirlerin mevcutlarını, alacaklarını, borçlarını saymak, ölçmek, tartmak ve değerlemek suretiyle kesin ve müfredatlı bir şekilde periyodik envanter çalışması yapması; yapılacak bu çalışma sonucunda ortaya çıkan bilgileri düzenleyeceği envanter defterinde ayrıntılı şekilde kayıt altına alması gerekmektedir. Envanter defterinde; mali tabloların yanı sıra stok envanter listelerinin, demirbaş ve amortisman listelerinin, dönem sonu ve gelecek yıla devreden senet, çek ve kredi ödeme planlarının bulunması, şirketin mali işlemlerinin takibi ve kontrolü açısından envanter defterinin işlevine uygun düşecektir.
Yapılan incelemede bilanço esasına tabi olan Şirketin yevmiye defteri, defteri kebirden başka envanter defteri de düzenlediği ve kanuni süreler içerisinde notere onaylattığı tespit edilmiş olmakla birlikte bahsi geçen defterde işletmenin taşınmazları, alacakları, borçları, nakit parası, maddi ve maddi olmayan duran varlıklarına detaylı olarak yer verilmediği sadece işletmenin bir önceki dönem sonu gelir tablosu, mizan ile bilançosuna yer verildiği tespit edilmiştir. Ayrıca Şirketin 2024 yılı envanter çalışmalarının önceki dönem bilanço ve envanter durumu referans alınarak karşılaştırmalı şekilde yapılmadığı, sayımın fiilen var olan demirbaşların listesinin çıkartılması suretiyle gerçekleştirildiği görülmüştür.
Kamu İdaresi tespitimize iştirak etmiş olup, gerekli işlemlerin tesis edileceğini bildirmiştir.
Sonuç itibarıyla, Şirketin mevzuatın öngördüğü hükümler çerçevesinde envanter çıkarma işlemlerini gerçekleştirmesi ve çalışma sonucunda ortaya çıkan bilgileri detaylı şekilde envanter defterine kaydetmesi gereklidir.