|
ÖZET: Envanter defterinin mevzuata uygun şekilde tutulmadığı, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda ortaya konulmuştur. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’na göre, envanter defteri, işletmenin taşınmazları, alacakları, borçları ve diğer varlıkları hakkında ayrıntılı bilgi sunmak zorundadır. Ancak yapılan incelemede, söz konusu defterin içeriğinde bu bilgilere yeterince yer verilmediği tespit edilmiştir. Kanun’un 66. maddesi, her tacirin ticari işletmesinin açılışında ve her hesap döneminin sonunda eksiksiz bir envanter düzenlemesini zorunlu kılmaktadır.
Ayrıca, 64. madde, ticari defterlerin işletmenin mali durumu hakkında net bilgiler sunacak şekilde tutulmasını öngörmektedir. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu da, envanter defterinin düzenlenmesi ve saklanması ile ilgili benzer hükümler içermektedir. Bu bağlamda, envanter defterinin ciltli ve sayfalarının numaralı olması gerektiği, ayrıca her yıl noter tasdiki yapılması gerektiği belirtilmiştir. Ancak, incelenen belediye şirketinin yevmiye defteri ve defteri kebir dışında envanter defteri düzenlemediği ve gerekli noter onayını almadığı ortaya çıkmıştır. Kamu idaresi, bu duruma ilişkin gerekli düzeltici adımların atılacağını ifade etmiştir. |
BULGU: Envanter Defterinin Mevzuatta Belirtilen Şekilde Tutulmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirket tarafından 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’na göre tutulması zorunlu defterlerden birisi olan envanter defterinin tutulduğu fakat defter içeriğinde işletmenin taşınmazları, alacakları, taşınırları, borçları, nakit parası, maddi ve maddi olmayan duran varlıklarına ilişkin ayrıntılı bilgilere yer verilmediği görülmüştür.
6102 sayılı Kanun’un “Envanter” başlıklı 66’ncı maddesinde her tacirin ticari işletmesinin açılışında, taşınmazlarını, alacaklarını, borçlarını, nakit parasının tutarını ve diğer varlıklarını eksiksiz ve doğru bir şekilde gösteren ve varlıkları ile borçlarının değerlerini teker teker belirten bir envanter çıkaracağı ve açılıştan sonra her faaliyet döneminin sonunda da böyle bir envanter düzenleyeceği hüküm altına alınmıştır.
Anılan Kanun’un “Defter tutma yükümlülüğü” başlıklı 64’üncü maddesinde ise her tacirin, ticari defterlerini işletmenin faaliyetleri ve finansal durumu hakkında fikir verebilecek şekilde tutmak ve bu amaçla defterlerinde, ticari işlemleriyle ticari işletmesinin iktisadi ve mali durumunu, borç ve alacak ilişkilerini açıkça görülebilir bir şekilde ortaya koymak zorunda olduğu; böylece işletme faaliyetlerinin oluşumu ve gelişmesinin bu defterlerden izlenebileceği belirtilmiştir. Ayrıca, bu Kanun’un defter tutma, envanter, mali tabloların düzenlenmesi, saklama ve ibraz hükümlerinin 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ile diğer vergi kanunlarının aynı hususları düzenleyen hükümlerinin uygulanmasına engel teşkil etmeyeceği de hüküm altına alınmıştır.
Bu bağlamda, 213 sayılı Kanun’un 182’nci maddesi bilanço esasında tutulacak defterleri yevmiye defteri, defteri kebir ve envanter defteri olarak saymış ve 185’inci maddesinde ise envanter defterinin nasıl tutulması gerektiğine ilişkin açıklamalara yer verilmiştir. Buna göre; envanter defterine işe başlama tarihinde ve müteakiben her hesap döneminin sonunda çıkarılan envanterler ve bilançoların kaydedileceği ve envanter defterinin ciltli ve sayfalarının müteselsil sıra numaralı olacağı açıkça belirtilmiştir.
213 sayılı Kanun’un 186’ncı maddesi, bilanço günündeki işletmeye dahil mevcutları, alacakları ve borçları saymak, ölçmek, tartmak ve değerlemek suretiyle kesin bir şekilde ve müfredatlı olarak tespit etme işlemini envanter çıkarmak olarak tanımlamıştır.
Yine 213 sayılı Kanun’un 188’inci maddesine göre ise envanter esas itibarıyla defter üzerine çıkarılmakla birlikte, işlerinde geniş ölçüde ve çeşitli mal kullanan büyük müesseselerin envanterlerini listeler halinde tanzim edebilmesine imkan sağlanmış ve bu durumda envanter listelerinin sayfa üzerinden numaralanarak sıralanması; envanterin tanzim tarihine göre tarihlenmesi; envanteri çıkaran memur ile işletme sahibi veya vekili tarafından imzalanması ve envanter defteri gibi saklanması şartı getirilmiş ve bu esaslar doğrultusunda envanter listeleri düzenleyenlerin liste içeriklerini envanter defterine icmalen kaydetmeleri zorunlu tutulmuştur.
Aynı Kanun’un 220’nci maddesinde envanter defterinin noter tasdiğine tabi olduğu, 221’inci maddesinde ise envanter defterine ilişkin noter tasdiğinin her yılın son ayı içerisinde yapılması gerektiği belirtilmiştir.
Yapılan incelemede bilanço esasına tabi olan Şirketin yevmiye defteri, defteri kebirden başka envanter defteri düzenlemediği ve kanuni süreler içerisinde notere onaylattırmadığı tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında, bulgu konusu hususa ilişkin gerekli çalışmaların yapılacağı belirtilmiştir.
Sonuç olarak, envanter defterinin yukarıda belirtilen hüküm ve açıklamalar çerçevesinde tutulması gerekmektedir.