Etüt Proje Hizmet Alımlarında Eşik Değerin Altında Kalmak Amacıyla İhtiyaçların Parçalara Bölünmesi ve Kabul Tutanağı Olmadan Ödemede Bulunulması (Sayıştay)

BULGU: Etüt Proje Hizmet Alımlarında Eşik Değerin Altında Kalmak Amacıyla İhtiyaçların Parçalara Bölünmesi ve Kabul Tutanağı Olmadan Ödemede Bulunulması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi

Hizmet alımlarının incelenmesi neticesinde; 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda öngörülen açık ihale usulü ile ihale edilmesi gereken ve aynı ihale konusu iş içerisinde yer alabilecek hizmet alımlarının mevzuatta öngörülen parasal sınırların altında kalacak şekilde kısımlara bölündüğü ve kabul tutanağı olmadan ödemede bulunulduğu tespit edilmiştir.
A) Sınır Değerin Altında Kalmak Amacıyla İhtiyaçların Parçalara Bölünmesi
Üniversite tarafından, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda öngörülen açık ihale usulü ile ihale edilmesi gereken ve aynı ihale konusu iş içerisinde yer alabilecek hizmet alımlarının mevzuatta öngörülen parasal sınırların altında kalacak şekilde kısımlara bölünmek suretiyle pazarlık usulü ile ihale edildiği tespit edilmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde; idarelerin bu Kanun’a göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu belirtilmiş olup söz konusu maddenin devamında ise aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece mal alımı, hizmet alımı ve yapım işlerinin bir arada ihale edilemeyeceği ve eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği,
“Pazarlık usulü” başlıklı 21’inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde; İdarelerin yaklaşık maliyeti 1.439.543,00 Türk Lirasına kadar olan mamul mal, malzeme veya hizmet alımlarının pazarlık usulü ile ihale edilebileceği hüküm altına alınmıştır.
Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Temel ilkeler” başlıklı 4’üncü maddesinin üçüncü fıkrasında; eşik değerlerin veya parasal limitlerin altında kalmak ya da bu Yönetmelikte yer alan diğer hükümlerin uygulanmasından kaçınmak amacıyla hizmet alımlarının kısımlara bölünemeyeceği düzenlenmiştir.
Söz konusu maddenin dördüncü fıkrasında ise; ihalelerde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulünün temel usuller olduğu, pazarlık usulü ile ihale yapılması ve doğrudan temin yoluyla ihtiyaçların karşılanmasının ise ancak Kanun’da belirtilen özel hallerde mümkün olduğu hüküm altına alınmıştır.
Üniversite tarafından;
– İTÜ Ayazağa Yerleşkesi Kamu Konutları İnşaatı Mimari Uygulama ve Çevre Düzenleme Projeleri ile Detayları ve Mühendislik Hesaplamaları Yapılması işi (Yaklaşık Maliyeti: 1.433.333,33 TL),
– İTÜ Ayazağa Yerleşkesi Kamu Konutları Statik, Mekanik ve Elektrik Projeleri ile Detayları ve Mühendislik Hesaplamaları Yapılması işi (680.000,00 TL),
– İTÜ Ayazağa Yerleşkesi Öğrenci Sosyal Merkezi Binası İnşaatı Mimari Konsept Ön Proje, Mimari, Statik, Elektrik, Mekanik Uygulama Projeleri ile Detayları ve Mühendislik Hesaplamaları Yapılması işi (1.100.000,00 TL),
– İTÜ Ayazağa Yerleşkesi Merkez Laboratuvar ve Araştırma Dekanlığı Binası İnşaatı, Mimarı, Statik, Mekanik, Elektrik Tesisatı Uygulama Projeleri, Teknik Şartnameler ve Hesaplamaların Yapılması Hizmet Alım işi (1.423.333,33 TL),
– İTÜ Ayazağa Yerleşkesi Kütüphane Ek Blok İnşaatı Mekanik Tesisat Uygulama Projeleri ile Hesaplamalarının Yapılması işi (1.300.000,00 TL),
– İTÜ Ayazağa Yerleşkesi Kütüphane Ek Blok Binası İnşaatı Mimari Konsept Ön Proje, Mimari Uygulama Projesi ile Hesaplamalarının Yapılması işi (1.433.333,33 TL),
– İTÜ Ayazağa Yerleşkesi Kütüphane Ek Blok İnşaatı Elektrik Tesisatı Uygulama Projeleri ile Hesaplamalarının Yapılması işi (1.258.333,33 TL),
– İTÜ Ayazağa Yerleşkesi Kütüphane Ek Blok İnşaatı Statik Uygulama Projeleri ile Hesaplamalarının Yapılması işi (1.400.000,00 TL),
hizmet alımlarında 4734 sayılı Kanun’un 21/f maddesiyle 2023 yılında her bir alım için belirlenen 1.439.543,00 TL’lik limite uyulmuş olmakla birlikte, niteliği itibarıyla aynı mahiyette olan, yıl içerisinde sürekli tekrarlanan ve yakın tarihlerde yapılan söz konusu işler kısımlara bölünmek suretiyle pazarlık usulü ile ihale edilmiştir.
B) Kabul Tutanağı Olmadan Ödemede Bulunulması
Kamu İdaresi tarafından, kabul tutanağı olmadan bazı hizmet alımlarına ilişkin ödemede bulunulduğu tespit edilmiştir.
Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nin “Hizmetin kabulü” başlıklı 44’üncü maddesinin (a) bendinde; “Belli bir çalışma sonrasında tamamlanarak ortaya çıkarılan hizmetlerde:
Sözleşme konusu iş tamamlandığında, yüklenici, işin teslim alınarak kabul işlemlerinin yapılmasını isteyen bir dilekçe ile idareye başvurur. Yapılan işler, idarece verilecek talimat üzerine kontrol teşkilatınca ön incelemeden geçirilir. Bu inceleme sonucunda kontrol teşkilatı işlerin durumunu inceleyerek mevcut haliyle sözleşme ve eklerinde belirtilen şartlara uygun olarak tamamlandığını veya tamamlanmamış olsa bile teslim alınması istenen işte, işin fonksiyonelliğine önemli ölçüde zarar verecek bir durumun olmadığını ve idarenin ihtiyacını karşılama açısından bu haliyle kabul edilebilir olduğunu tespit ederse, işin tamamlanmış veya listelenen eksiklikleri ile tamamlanmış sayılabileceğini idareye bildirir. Bu durumda idare en az üç (3) kişiden oluşan bir kabul komisyonu kurar ve kabul aşamasına geçilir.” denilmekte,
Söz konusu bendin son paragrafında ise; kabul işleminin tamamlanması sonucunda yapılmış işleri ayrıntılı olarak (gerekli durumlarda iş kalemlerini gösteren bir liste halinde) gösteren bir kabul belgesi düzenleneceği belirtilmektedir. Aynı maddenin (b) bendinde ise; sürekli nitelikteki işlerde, kontrol teşkilatının Genel Şartname gereğince tuttuğu kayıtlar ile yükleniciye yapılan ödemelere ilişkin belge ve kayıtların idarece (a) fıkrasında öngörüldüğü şekilde kurulan kabul komisyonu tarafından esas alınacağı ve kabul komisyonunun, yüklenicinin yapılan iş nedeniyle idareye karşı herhangi bir yükümlülüğünün kalmadığına karar verirse, üç nüshalı bir kabul belgesi düzenleyeceği ve bir nüshasını yükleniciye vereceği ifadesi yer almaktadır, eğer yüklenicinin idareye karşı olan yükümlülüklerinden herhangi birini yerine getirmediği tespit edilirse, buna ilişkin sözleşmesinde belirtilen ceza ve kesintilerin uygulanacağı ve kabul belgesinin bundan sonra verileceği düzenlenmektedir.
Genel Şartnamenin “Kesin hesap raporu” başlıklı 50’nci maddesinin birinci fıkrasında; kabul belgesinin düzenlenmesinden sonra en geç altmış (60) gün içerisinde, kabul komisyonunun detaylı olarak, sözleşmeye uygun şekilde yapılmış olan bütün işlerin değerini gösteren tamamlayıcı dokümanla birlikte bir kesin hesap raporu düzenleyeceği hüküm altına alınmıştır.
Hizmet Alımları Muayene ve Kabul Yönetmeliği’nin “Kabul tutanağının düzenlenmesi” başlıklı 9’uncu maddesinde aynen;
“Muayene ve kabul komisyonu işyerine giderek Hizmet İşleri Genel Şartnamesinin 4449 uncu maddelerinde yazılı hükümlere göre işi inceler, muayene eder ve gerekli gördüğü kısımların işletme ve çalışma deneylerini yapar.
Temizlik, yemek , taşıma gibi aynı hizmetin belli periyotlarla tekrarlanması suretiyle ifa edilen sürekli nitelikli işlerde kontrol teşkilatının , işin yürütülmesi sırasında tuttuğu kayıtlar esas alınarak Hizmet İşleri Genel Şartnamesinin 44 üncü maddesinin (b) fıkrasındaki hükümlere göre kabul işlemleri gerçekleştirilir.
Muayene ve kabul komisyonu, yaptığı inceleme ve muayene sonunda işi kabule hazır bulduğu takdirde, “Kabul Tutanağı” nı (standart form KİK57.0/H) yeterli sayıda düzenler. Bu tutanak yüklenici tarafından imzalanır.” denilmek suretiyle Genel Şartname hükümleri doğrultusunda kabul işlemlerinin gerçekleştirilmesinden sonra kabul tutanağının düzenleneceği açıkça belirtilmiştir.
Ayrıca, bahse konu Yönetmelik’in “Kabul tutanağının onayı” başlıklı 11’inci maddesinin birinci fıkrasında; Kabul tutanağının yetkili makam tarafından onaylandıktan sonra geçerli olacağı ve kabul işleminin tamamlanmış sayılacağı belirtilmiş,
İkinci fıkrasında ise; kabul tutanağının yetkili makam tarafından onaylanmasından sonra yüklenicinin sözleşme konusu işten dolayı idareye karşı, herhangi bir sorumluluğunun kalmayacağı hükmüne yer verilmiştir.
Üniversite tarafından gerçekleştirilen;
– İTÜ Ayazağa Yerleşkesi Kamu Konutları İnşaatı Mimari Uygulama ve Çevre Düzenleme Projeleri ile Detayları ve Mühendislik Hesaplamaları Yapılması işi,
– İTÜ Ayazağa Yerleşkesi Öğrenci Sosyal Merkezi Binası İnşaatı Mimari Konsept Ön Proje, Mimari, Statik, Elektrik, Mekanik Uygulama Projeleri ile Detayları ve Mühendislik Hesaplamaları Yapılması işi,
– İTÜ Ayazağa Yerleşkesi Kütüphane Ek Blok İnşaatı Mekanik Tesisat Uygulama Projeleri ile Hesaplamalarının Yapılması işi,
– İTÜ Ayazağa Yerleşkesi Kütüphane Ek Blok Binası İnşaatı Mimari Konsept Ön Proje, Mimari Uygulama Projesi ile Hesaplamalarının Yapılması işi,
– İTÜ Ayazağa Yerleşkesi Kütüphane Ek Blok İnşaatı Elektrik Tesisatı Uygulama Projeleri ile Hesaplamalarının Yapılması işi ve,
– İTÜ Ayazağa Yerleşkesi Kütüphane Ek Blok İnşaatı Statik Uygulama Projeleri ile Hesaplamalarının Yapılması işinde,
kabul tutanağı düzenlenmeden söz konusu hizmet alımlarına ilişkin yüklenicilere ödeme yapıldığı tespit edilmiştir.
Sonuç olarak; kabul tutanağı olmadan ödemede bulunulması, Hizmet İşleri Genel Şartnamesi ile Hizmet Alımları Muayene ve Kabul Yönetmeliği hükümlerine aykırılık teşkil etmektedir.
Her ne kadar ödeneklerin geç gönderilmesi ve yıl sonunda mevcut ödeneklerin iptal edileceği gibi nedenlerle ihtiyaçlar parçalara bölünmek suretiyle pazarlık usulü ile alınmış ve hizmet kabul tutanağı olmadan da ödemede bulunulmuşsa da yukarıda yer verilen mevzuata göre Kanun’da belirtilen özel haller dışında istisnai alım yöntemlerinin uygulanmaması ve mal veya hizmet kesin olarak teslim alınmadan bütçeden ödeme bulunulmaması gerekmektedir.
Sonuç olarak; aynı ihale konusu içinde yer alabilecek nitelikteki hizmet alımlarının her defasında parasal sınırların altında kalacak şekilde pazarlık usulüyle ihale edilmesi, 4734 sayılı Kanun’un temel ilkelerine aykırı olup, kabul tutanağı olmadan ödemede bulunulması ise Hizmet İşleri Genel Şartnamesi ile Hizmet Alımları Muayene ve Kabul Yönetmeliği hükümlerine aykırılık teşkil etmektedir.