|
ÖZET: 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, faaliyet alacaklarının muhasebeleştirilmesinde vade tarihlerinin dikkate alınmadığını ortaya koymuştur. Bir yıldan uzun sürede tahsil edilmesi gereken gelirler, 220-Gelirlerden alacaklar hesabında izlenmesi gerekirken, bu alacakların tamamı 120, 121 ve 122 no.lu hesaplarda kaydedilmiştir. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği, bu hesapların nasıl kullanılacağını açıkça belirtmektedir. Ancak, vergi dairesi ve malmüdürlükleri bünyesindeki gelir servisleri, bu düzenlemelere uygun hareket etmemektedir.
Yönetmelik hükümlerine göre, GİB’in faaliyet alacaklarının muhasebeleştirilmesinde tahsil döneminin esas alınması gerektiği vurgulanmaktadır. Bu durum, tahakkuk bazlı muhasebe sisteminin temel unsurlarından biridir ve hesapların vade yapılarına göre ayrılması, mali tabloların doğru bir şekilde yansıtılmasını sağlar. Ancak, yapılan incelemeler, gelir servislerinin çoğunluğunun bu kurallara uymadığını göstermektedir. Kamu İdaresi, Gelirlerden alacaklar hesabında vadesi bir yılın altına inen tutarların doğru bir şekilde izlenebilmesi için yardımcı hesapların tanımlanması gerektiğini belirtmiştir. EVDB sisteminde bu tanımın bulunmaması, tahakkuk ettirilen alacakların takibinde zorluklar yaratmaktadır. Dolayısıyla, 2018, 2019 ve 2020 yıllarındaki raporlarda da ifade edildiği gibi, GİB’in gerekli çalışmaları başlatarak bu durumu düzeltmesi ve nakit planlamasının doğru yapılmasını sağlaması önem arz etmektedir. |
BULGU: Faaliyet Alacaklarının Vade Tarihi Dikkate Alınmaksızın Muhasebeleştirilmesi
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Bir yıldan daha uzun bir sürede tahsili gereken gelirlerden alacakların 220-Gelirlerden alacaklar hesabında, mevzuatı gereğince bir yılı aşan bir süreyle tecil veya tehir edilen alacakların ise 222-Gelirlerden tecilli ve tehirli alacaklar hesabında izlenmesi gerekirken, vadenin isabet ettiği yıl dikkate alınmaksızın tüm alacakların 120-Gelirlerden alacaklar, 121- Gelirlerden takipli alacaklar ve 122-Gelirlerden tecilli ve tehirli alacaklar hesaplarında izlendiği görülmüştür.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin;
220-Gelirlerden alacaklar hesabına ilişkin 138’inci maddesinde, 220 no.lu hesabın mevzuatı gereğince tahakkuk ettirilen ve bir yıldan daha uzun bir sürede tahsili gereken gelirlerden alacakların izlenmesi için kullanılacağı,
222-Gelirlerden tecilli ve tehirli alacaklar hesabına ilişkin 140’ıncı maddesinde, 222 no.lu hesabın Gelirlerden alacaklar veya Gelirlerden takipli alacaklar ya da Diğer faaliyet alacakları hesaplarında kayıtlı tutarlardan mevzuatı gereğince bir yılı aşan bir süreyle tecil veya tehir edilen tutarların izlenmesi için kullanılacağı,
hüküm altına alınmıştır.
Anılan Yönetmelik hükümlerinden açıkça görüleceği üzere, GİB’in faaliyet alacağı niteliğindeki alacakların muhasebeleştirilmesinde alacağın tahsil edileceği dönemin esas alınması gerekmekte olup, bu şekilde tahakkuk bazlı muhasebe sisteminin temel unsurlarından olan hesapların vade yapılarına göre ayrılarak tahakkuk ve tahsil süreçlerinin mali tablolara doğru bir şekilde yansıtılabilmesi amaçlanmaktadır.
Ancak yapılan incelemelerde, vergi dairesi müdürlükleri ve malmüdürlükleri bünyesinde bulunan gelir servislerinin çoğunluğu tarafından GİB faaliyet alacaklarının tamamının tahsil yılı dikkate alınmaksızın 120, 121 ve 122 no.lu hesaplarda izlendiği tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, Gelirlerden alacaklar hesabında kayıtlı tutarlardan dönem sonunda vadesi bir yılın altına inen tutarların bu hesaba alacak 120 no.lu hesaba borç kaydedilebilmesi için 220 no.lu hesapta yıl takibinin yapılmasına imkân verecek yardımcı hesapların tanımlı olmasının gerektiği, EVDB sisteminde böyle bir tanım bulunmadığından tahakkuk ettirilen ve bir yıldan daha uzun bir sürede tahsili gereken gelirlerden alacakların vadelerine göre takibinin yapılamadığı ifade edilmiştir.
Bu itibarla, 2018, 2019 ve 2020 yılı Sayıştay Denetim Raporlarında da yer verildiği üzere, bir yıldan daha uzun bir sürede tahsili gereken gelirlerden alacakların 220 no.lu hesapta, mevzuatı gereğince bir yılı aşan bir süreyle tecil veya tehir edilen alacakların ise 222 no.lu hesapta izlenerek nakit planlamasının doğru ve gerçeği yansıtacak şekilde yapılmasını teminen GİB tarafından gerekli çalışmalara başlanarak ivedilikle tamamlanması gerekmektedir.