|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarında, özel bütçeli idareler olan Devlet Opera ve Balesi İl Müdürlükleri’nde faaliyet gelirlerinin kaydedilmesinde eksiklikler ve hatalar tespit edilmiştir. Bazı müdürlüklerde tahakkuk eden gelirlerin 120/220 Gelirlerden Alacaklar hesabında izlenmediği, diğerlerinde ise bu hesabın yanlış kullanıldığı görülmüştür. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’ne göre, gelirlerden alacaklar hesabı, tahakkuk eden gelirlerin doğru bir şekilde kaydedilmesi amacıyla düzenlenmiştir. Bu bağlamda, gelirlerin tahakkuk işlemleri ve vade süreleri dikkate alınarak muhasebe kayıtlarının yapılması gerekmektedir.
Özellikle, Devlet Opera ve Balesi İstanbul ve Samsun Müdürlükleri, kurslara katılacak kişilerin kesin listesini muhasebe servisine bildirmelerine rağmen, kurs ücret gelirlerini tahakkuk kayıtları yapılmadan doğrudan gelir kaydetmişlerdir. Ankara ve Antalya Müdürlükleri de benzer şekilde 120 Gelirlerden Alacaklar hesabını hatalı bir şekilde işletmiştir. Bu durum, gelirlerin vade sürelerine göre doğru bir şekilde izlenmesini engellemektedir. Kamu idaresi, belirtilen bulgulara katıldığını ve ilgili müdürlüklerin tahakkuk eden gelirleri 120/220 Gelirlerden Alacaklar hesabında izlemeye başladığını ifade etmiştir. Ancak, kayıtların 2025 yılında yapılmaya başlanması nedeniyle, 2024 yılı mali tablolarında bu hataların etkisi devam etmektedir. Bu nedenle, kurs hizmetlerinden elde edilen gelirlerin mevzuata uygun bir şekilde kaydedilmesi büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Faaliyet Gelirlerinden Elde Edilen Alacakların Eksik ve Hatalı Kaydedilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Devlet Opera ve Balesi İl Müdürlüklerinin bazılarında tahakkuk etmiş faaliyet gelirlerinin 120/220 Gelirlerden Alacaklar hesabında takip edilmediği, bazılarında da hesabın hatalı işletildiği görülmüştür.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 51’inci maddesine göre, “Gelirlerden alacaklar hesabı; mevzuatı gereğince gelir olarak tahakkuk ettirilen vergi gelirleri, teşebbüs ve mülkiyet gelirleri, alınan bağış ve yardımlar ile diğer gelirler, duran varlıklar ana hesap grubu içindeki gelirlerden alacaklar hesabında kayıtlı tutarlardan dönem sonunda vadesi bir yılın altına inenler ile bunlardan yapılan tahsilat veya terkinlerin izlenmesi için kullanılır.”
“Hesaba ilişkin işlemler” başlıklı 52’nci maddesinde de, gelirlerden alacaklar hesabına ilişkin tahakkuk işlemleri açıklanmaktadır. Buna göre, ilgili servislerce tahakkuk bordroları ile ya da tahakkuk fişleri ile muhasebe servisine bildirilen gelirlerden alacak tutarları, düzenlenecek muhasebe işlem fişiyle ilgili hesaplara alınarak tahakkuk kayıtları yapılacak, bir yıl veya faaliyet dönemi içinde tahsili gereken tutarlar bu hesaba, bir yıldan daha uzun sürede tahsili gereken tutarlar ise duran varlıklar ana hesap grubunda yer alan gelirlerden alacaklar hesabına kaydedilerek izlenecektir. Ayrıca duran varlıklar ana hesap grubunda yer alan gelirlerden alacaklar hesabında kayıtlı tutarlardan, dönem sonlarında vadesi bir yılın altına inenlerin de bu hesaba aktarılacağı belirtilmiştir.
“Hesabın işleyişi”nin düzenlendiği 53’üncü maddesinde ise 120 Gelirlerden Alacaklar hesabına borç ve alacak kayıtlarının yapılışı düzenlenmektedir. Buna göre, vergi dairelerinde vergilendirme bölümünden, diğer muhasebe birimlerinde ise ilgili servislerinden verilen gelir tahakkuku tutarları bu hesaba borç, 600 Gelirler Hesabına alacak kaydedilecek, gelirlerden alacaklar hesabında kayıtlı alacaklardan, nakden veya mahsuben yapılan tahsilat tutarları bir taraftan bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Banka Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara borç; diğer taraftan 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilecektir.
İlgili mevzuat hükümlerinden anlaşıldığı üzere, mevzuatı gereğince tahakkuk ettirilen gelirlerden bir yıl veya faaliyet dönemi içinde tahsili gereken tutarlar 120 Gelirlerden Alacaklar hesabına, bir yıldan daha uzun sürede tahsili gereken tutarlar ise duran varlıklar ana hesap grubundaki 220 Gelirlerden Alacaklar hesaplarına kaydedilerek takip edilecek, vadesi bir yılın altına inenler de ilgili hesaba aktarılacaktır. Ayrıca nakden veya mahsuben yapılan tahsilatlar da 100 Kasa Hesabı veya 102 Banka Hesabına aktarılmak suretiyle gelir kaydedilecektir.
Genel Müdürlük tarafından “Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü Çocuk Balesi- Çocuk Korosu Yönergesi” çerçevesinde yeteneklerine göre elemeler sonucu belirlenen çocuklara süresi çocuk balesi için 3 yıl, çocuk korosu için de 4 yıl olmak üzere kurs hizmeti verilmektedir. Kurslara katılacak kişilerin kesin listesi belirlendikten sonra muhasebe servisine bildirilmektedir. Dolayısıyla bu listelere göre kesinleşen kurs ücret gelirlerinin tahakkuk kayıtlarının muhasebe servislerince yapılması ve tahsilat tutarınca hesaplardan düşülmesi gerekmektedir.
Ancak yapılan incelemede, Devlet Opera ve Balesi İstanbul Müdürlüğü ve Samsun Devlet Opera ve Balesi Müdürlüklerince kurslara katılacak kişilerin kesin listesinin muhasebe servislerine bildirildiği; fakat kurs ücret gelirlerinin tahakkuk kayıtları yapılmadan doğrudan gelir kaydedildiği tespit edilmiştir. Ankara Devlet Opera ve Balesi Müdürlüğü ile Antalya Devlet Opera ve Balesi Müdürlüklerince de 120 Gelirlerden Alacaklar hesabının hatalı bir şekilde işletildiği, muhasebe servisine bildirilen tutarların en baştan tahakkuk hesaplarına alınması yerine kursa katılan kişilerin ödeme yaptığı gün 120 Gelirlerden Alacaklar hesabına kaydının yapıldığı ve aynı gün 102 Banka hesabına aktarılmak suretiyle gelir kaydı yapıldığı tespit edilmiştir. Gelirlerden alacaklar hesabı mevzuatı gereğince gelir olarak tahakkuk ettirilen tutarların vade süresine göre tahsilinin veya terkininin izlenmesi için kullanılmaktadır. Bu şekilde tahakkuk bazlı muhasebe sisteminin temel unsurlarından olan hesapların vade yapılarına göre ayrılarak tahakkuk ve tahsil süreçlerinin mali tablolara doğru bir şekilde yansıtılabilmesi amaçlanmaktadır.
Kamu idaresi cevabında, İdarenin bulgu konusu hususa katıldığı belirtilerek bulguda yapılan tespitler doğrultusunda bahsi geçen İl Müdürlüklerince tahakkuk etmiş faaliyet gelirlerinin 120/220 Gelirlerden Alacaklar hesabında izlenmeye başlanıldığı ifade edilmiştir. Ancak kayıtların 2025 yılında yapılmaya başlanmasından ötürü bulgu konusu edilen hatanın 2024 yılı mali tablolarında etkisi devam etmektedir.
Bu itibarla, mali tabloların doğruluğunu teminen İdarenin kurs hizmetlerinden elde ettiği gelirlerin tahakkuk ve tahsilatına ilişkin kayıtlarının mevzuat çerçevesinde tam ve doğru bir şekilde yapılması gerekmektedir.