|
ÖZET: Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) 2023 yılı Sayıştay denetim raporlarında, cari yıl prim gelirleri ile geçmiş dönem alacaklarına ilişkin tahsilatların emanet hesaplarında izlenmesi sonucunda varlık ve yükümlülüklerin yanı sıra faaliyet sonuçlarının hatalı raporlandığı tespit edilmiştir. SGK Muhasebe Yönetmeliği’nin 126. maddesi, 333 Emanetler Hesabı’nın emanet olarak tahsil edilen tutarların izlenmesi için kullanılacağını belirtmektedir. Ancak, alacakların takibi ve tahsilatında yazılımlar arası entegrasyon eksikliği, tahsilatların emanet hesaplarına alınarak muhasebe kayıtlarına yansıtılmasına yol açmakta, bu durum tahakkuk kayıtları ile bağlantı kurulamaması halinde tahsilatların mahsup edilmesini engellemektedir.
Tahsilatlar, 333.14 yardımcı hesapları üzerinden izlenmesi gereken gönderme emirlerine yönlendirilmekte, ancak ilk olarak 333.14.07.01 Online Banka Tahsilat Saymanlık Emaneti Hesabı’na alınmaktadır. Bu süreç, emanet hesaplarında artışa neden olmakta ve faaliyet ile alacak hesaplarının doğru bir şekilde kontrol edilmesini zorlaştırmaktadır. 2021, 2022 ve 2023 yıllarında 333 Emanetler Hesabı’nda sırasıyla 13.544.455.790,83 TL, 12.588.808.124,36 TL ve 22.188.197.152,91 TL tutarında alacak bakiyeleri gözlemlenmiştir. Kamu İdaresi, tahsilatların bankalar aracılığıyla gerçekleştirilmesi ve türlerinin belirlenerek sigortalı kartlarına aktarılması nedeniyle büyük işlem hacmine sahip olduğunu belirtse de, 333 Emanetler Hesabı’nın amacına aykırı kullanımı mevzuat açısından sorun teşkil etmektedir. Kurum alacaklarının tahakkuk esaslı muhasebe sistemi üzerinden takip edilmesi ve emanet hesaplarının amacı dışında kullanılmasının önlenmesi, mali tabloların güvenilirliğini sağlamak açısından kritik öneme sahiptir. |
BULGU: Faaliyet ve Alacak Hesaplarına Ait Tahsilatların Emanet Hesaplarında İzlenmesi
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Sosyal Güvenlik Kurumları
Kurumun cari yıl prim gelirleri ve geçmiş dönem alacaklarına ait tahsilatların emanet hesaplarında izlenmesi nedeniyle varlık ve yükümlülükler ile faaliyet sonuçlarının hatalı raporlandığı görülmüştür.
Sosyal Güvenlik Kurumu Muhasebe Yönetmeliği’nin 126’ncı maddesinde; 333 Emanetler Hesabı’nın, muhasebe birimlerince emanet olarak nakden veya mahsuben tahsil edilen tutarların izlenmesi için kullanılacağı hükme bağlanmıştır.
Alacakların takip ve tahsilinde yazılımlar arası entegrasyonun tam olarak sağlanamaması nedeniyle, bankalar aracılığıyla yapılan tahsilatlar niteliği araştırılmak üzere önce emanet hesaplarına alınarak muhasebe kayıtlarına yansıtılmakta, daha sonra tahsil edilen tutarlardan tahakkuk kayıtları ile eşleştirilen tutarlar emanet hesaplarından mahsup edilerek ilgili faaliyet ve alacak hesaplarına aktarılmaktadır. Ancak yapılan tahsilatların tahakkuk kayıtları ile bağlantısının kurulamaması durumunda yapılan tahsilatlar emanet hesaplarından mahsup edilememektedir. 333.14 yardımcı hesaplarının kapatılamayan gönderme emirlerinin izlenmesinde kullanılması gerekirken yapılan tahsilatlar ilk olarak 333.14.07.01 Online Banka Tahsilat Saymanlık Emaneti Hesabı’na alınmakta, kişi adına emanete aktarılan tutarlar 333.14.07.02 Online Banka Tahsilat Kişi Emaneti Hesabı’na alınarak ilgilinin borcuna mahsup edilenler gelir kaydedilmekte, borca mahsup edilemeyenler ise sistem tarafından 333.14.07.03 Düzeltilen Emanet Tahsilatı Hesabı’na aktarılmaktadır. Bu durum, emanet hesaplarında bir artışa neden olmakta, faaliyet ve alacak hesaplarının sağlıklı bir şekilde kontrolüne imkan vermemekte ve bir yıllık mali işlemlerinin yansıması olan temel mali tabloların güvenilirliğini zedelemektedir.
SGK mali tabloları üzerinde yapılan incelemede 333 Emanetler Hesabı’nın 2021 yılında 13.544.455.790,83 TL, 2022 yılında 12.588.808.124,36 TL ve 2023 yılında ise 22.188.197.152,91 TL tutarında alacak bakiyesi verdiği tespit edilmiştir. Banka tahsilatları ile Hazine ve Maliye Bakanlığından yapılan transferlerin ilgili hesaplara aktarılmadan önce 333 Emanetler Hesabı’na kaydedilmesi nedeniyle bu hesabın amacına uygun kullanılmadığı değerlendirilmektedir.
Kamu İdaresi cevabında; yapılan tahsilatların tamamının bankalar aracılığıyla yapılması ve gelen tahsilatların türünün belirlenerek sigortalı kartlarına aktarılması nedeniyle büyük işlem hacmine sahip bu tahsilatların öncelikle emanet hesaplara alındığı belirtilse de, 333 Emanetler Hesabı’nın yıl boyunca sürekli ve amacına aykırı olarak kullanılması yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri açısından mümkün değildir.
Kuruma ait varlık ve yükümlülükler ile faaliyet sonuçlarının muhasebe yönetmeliği ile belirlenen standartlara uygun raporlanabilmesi için; Kurum alacaklarının takip ve tahsil süreçlerinin tahakkuk esaslı muhasebe sistemi üzerinden yürütülerek emanet hesaplarının amacı dışında kullanımının engellenmesi ve yapılan tahsilatlardan gelir ve alacaklara ilişkin olanların ilgili hesaplara kaydedilmesi gerekmektedir.