|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri ile ilgili tahsilatların uzun süre 333-Emanetler Hesabında izlendiğini ortaya koymuştur. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 262. maddesi, bu hesabın emanet olarak tahsil edilen tutarların izlenmesi amacıyla kullanılacağını belirtmektedir. Ancak GİB’nin mali tablolarında, 2023 yılı itibarıyla bu hesapta 6.773.287.235,06 TL bakiye bulunduğu ve tahsilatların tahakkuk kayıtları ile ilişkilendirilemediği görülmüştür. Bu durum, özellikle diğer niteliği belli olmayan paralar ve kişilere ait emanetler gibi hesaplarda yüksek tutarların birikmesine yol açmıştır.
Uygulamada, bankalar ve diğer muhasebe birimleri tarafından yapılan tahsilatlar önce emanetler hesabına alınmakta, ardından tahakkuk kayıtları ile eşleştirilen tutarlar ilgili hesaplara aktarılmaktadır. Ancak, bankalar aracılığıyla gerçekleştirilen tahsilatlarda eksik açıklama veya kimlik bilgileri nedeniyle bu eşleştirmeler yapılamamakta ve tahsilatlar emanet hesaplarında bekletilmektedir. Bu sorunun çözümü için, bankalar ve kamu kurumları arasında bilgi akışını sağlayan sistemlerin kurulması gerektiği vurgulanmaktadır. Kamu idaresinin cevabında, 333-Emanetler Hesabının alt hesabında 9.284.893.012,45 TL bakiye bulunduğu ve bunun büyük bir kısmının KDV iadelerinden kaynaklandığı belirtilmiştir. Ancak, bu durumun yanı sıra, 333-Emanetler Hesabının toplam bakiyesi 12.698.944.601,09 TL olup, bunun %27’sinin diğer niteliği belli olmayan paralar ve diğer çeşitli emanetler alt hesaplarından oluştuğu tespit edilmiştir. 2019-2023 yılları arasında yapılan denetimlerde bu bulguların Başkanlığa iletildiği ve benzer uygulamaların 2024 yılında da sürdüğü anlaşılmaktadır. Tahsilatların ilgili hesaplara zamanında aktarılmaması, emanet hesap bakiyelerinde yapay bir artışa ve mali tabloların hatalı raporlanmasına neden olmaktadır. |
BULGU: Faaliyet ve Alacak Hesaplarına İlişkin Tahsilatların Emanet Hesaplarında İzlenmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
GİB tarafından yapılan çeşitli mahiyetteki tahsilatların faaliyet ve alacak hesaplarına alınmadan önce uzun süre 333-Emanetler Hesabında izlendiği görülmüştür.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 262’nci maddesinde; 333-Emanetler Hesabının emanet olarak nakden veya mahsuben tahsil edilen tutarların izlenmesi için kullanılacağı hükme bağlanmıştır.
Ancak GİB mali tabloları ve mali tablolara esas muhasebe kayıtlarının incelenmesinde; 333-Emanetler Hesabının 2023 yılında 6.773.287.235,06 TL tutarında bakiye verdiği ve bu hesapta kayıtlı bulunan tutar içerisinde, yapılan tahsilatlardan tahakkuk kayıtları ile bağlantısı kurulamadığı için veya ilgili olduğu hesaplara aktarılmadığı için özellikle diğer niteliği belli olmayan paralar, kişilere ait diğer emanetler, diğer çeşitli emanetler hesaplarında bekletilen tutarların yüksek olduğu görülmüştür.
Uygulamada başka muhasebe birimleri ile bankalar tarafından GİB adına yapılan tahsilatlar, nitelikleri araştırılmak üzere önce emanetler hesabına alınmakta, daha sonra tahsili gerçekleştirilen tutarlardan tahakkuk kayıtları ile eşleştirilenler emanet hesaplarından çıkarılarak ilgili faaliyet ve alacak hesaplarına aktarılmaktadır. Ancak özellikle bankalar aracılığıyla yapılan tahsilatlarda, açıklama ya da kişi bilgilerindeki eksikliklerden dolayı tahakkuk kayıtları ile bağlantı kurulamamakta ve bu nedenle yapılan tahsilatlar emanet hesaplarından mahsup edilememektedir.
Sözü edilen durumun düzeltilmesi amacıyla bankalar ve ilgili kamu kurumları arasında bilgi ve iletişimin koordinasyonu ile entegrasyonunu sağlayan sistemlerin kurulması, böylece muhasebe kayıtlarına alınan tahsilatların kaynağının tespit edilerek ilgili faaliyet alacakları hesaplarına aktarılması gerektiği değerlendirilmektedir.
Kamu idaresi cevabında, 333-Emanetler Hesabının alt hesabı olan Kişilere ait emanetler hesabında 9.284.893.012,45 TL’lik bakiye bulunduğu ve bu bakiyenin 7.663.365.455,36 TL’sinin KDV iadelerinden oluştuğu belirtilmektedir. Ayrıca cevapta Başkanlık ile tahsilat anlaşması yapan bankaların, mükelleflerin borçlarını sorgulayarak veya mükellef beyanı üzerine her hal ve takdirde kimlik bilgileri ve ödenmek istenen vergi türünü aramak suretiyle tahsilatları gerçekleştirdiği, tahsilat bilgilerinin anlık olarak Başkanlığa gönderildiği, alınan bilgilerin ise mükellef hesaplarına otomatik olarak işlendiği ve bu nedenle bulgu konusu hususun bu durumdan ziyade vergi dairesi hesaplarına doğrudan EFT veya havale ile gönderilen paralardan kaynaklanmış olabileceği ifade edilmiştir. Son olarak, emanet hesaplarının minimum seviyede tutulması için gerekli çalışmaların yürütüldüğü belirtilmiştir.
İdare cevabında 333-Emanetler Hesabının alt hesabı olan Kişilere ait emanetler hesabında 9.284.893.012,45 TL’lik bakiye bulunduğu ve bu bakiyenin 7.663.365.455,36 TL’sinin KDV iadelerinden oluştuğu ifade edilse de, bulgu konusu edilen husus 333-Emanetler hesabının tümüyle ilgilidir ve kurum bilançosunda söz konusu hesabın bakiyesinin 12.698.944.601,09 TL olduğu ve bu tutarın %27’lik kısmının ise (3.380.099.773,05TL)” Diğer Niteliği Belli Olmayan Paralar” ve “Diğer Çeşitli Emanetler” alt hesaplarından oluştuğu anlaşılmıştır.
Bulgu konusu husus 2019-2023 yılları arasında yapılan denetimler kapsamında Başkanlığa bildirilmiş olup, aynı uygulamaya 2024 yılında da devam edildiği anlaşılmıştır.
Sonuç olarak, yapılan tahsilatlardan gelir ve alacaklarla ilgili olanların ait oldukları hesaplara uzunca bir süre aktarılmaması; emanet hesap bakiyelerinde fiktif artışa neden olmakta, faaliyet ve alacak hesap bakiyelerinin mali tabloda hatalı tutarlar üzerinden raporlanmasına neden olmaktadır.