|
ÖZET: Fark ödemesi desteği alan çiftçilerin, kullandıkları müstahsil makbuzlarının sahte olduğu gerekçesiyle Bakanlık tarafından geri alınan destek ödemeleri, açılan davalarda genellikle Bakanlık aleyhine sonuçlanmaktadır. Bu durum, çiftçilerin yargılama ve icra giderleriyle birlikte ilave kamu harcamalarına yol açmaktadır. 5488 sayılı Tarım Kanunu’nun ilgili maddeleri, çiftçilere destek ödemelerinin nasıl verileceğini ve haksız yararlanma durumunda uygulanacak yaptırımları düzenlemektedir. Ancak, müstahsil makbuzlarının sahte olduğu tespit edilen firmalardan alınan belgelerle yapılan ödemeler, çiftçilerin destekten yararlanmasını engellemektedir.
Çiftçiler, sahte olduğu iddia edilen müstahsil makbuzlarını kullanarak aldıkları desteklerin geri alınmasına karşı, gerçek üretim yaptıklarını ve bu durumu bilmediklerini savunarak mahkemelere başvurmaktadır. Mahkemeler, genellikle Bakanlık aleyhine karar vermekte ve bu durum, Bakanlığın aleyhine sonuçlanan davaların istikrar kazanmasına neden olmaktadır. 2013 yılında yapılan düzenlemelerle bazı çiftçilerin destek ödemeleri geri alınmışken, bu sorunun kalıcı bir çözümü sağlanamamıştır. Sonuç olarak, fark ödemesi desteklerinde çiftçilerin gerçek üretim yaptıklarını kanıtlayıcı alternatif belgelerin mevzuata eklenmesi, bu sorunun çözümüne katkı sağlayabilir. Böylece, çiftçilerin haksız yere destekten yararlanma durumları azaltılacak ve kamu giderleri üzerindeki yük hafifletilecektir. |
BULGU: Fark Ödemesi Desteği Geri Alınan Çiftçilerce Açılan Davaların Bakanlık Aleyhine Sonuçlanmasının İstikrar Kazanması Suretiyle İlave Kamu Giderine Yol Açılması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Aldıkları makbuzlara istinaden fark ödemesi desteklerinden yararlanan çiftçilerin, kullandıkları müstahsil makbuzlarının bilahare yapılan vergi incelemesinde muhteviyatı itibariyle sahte belge olduğu gerekçesiyle, Bakanlık tarafından yapılan destekleme ödemelerinin idari kararla geri alındığı, bu işlemin iptali amacıyla açılan davaların büyük bir ekseriyetle Bakanlık aleyhine sonuçlandığı, aleyhe kararların istikrar kazandığı ve bu suretle fark ödemeleri ile birlikte yargılama ve icra giderlerine de katlanıldığı görülmüştür.
5488 sayılı Tarım Kanunu’nun “Tarımsal Destekleme Araçları” başlıklı 19’uncu maddesinin (b) fıkrasında, çiftçilere üretim maliyetleri ile iç ve dış fiyatların dikkate alınarak fark ödemesi desteği verileceği, fark ödemesi desteğinin öncelikle arz açığı olan ürünleri kapsayacağı, her yıl fark ödemesi kapsamına alınacak ürünler ile ödeme miktarlarının Tarımsal Destekleme ve Yönlendirme Kurulu tarafından belirleneceği ve fark ödemesinden yararlanacak çiftçilerden üretim faaliyeti ve ürünlerin satışına ilişkin belgeler istenebileceği ifade edilmektedir.
Mezkûr Kanunun “Haksız ödemelerin geri alınması ve hak mahrumiyeti” başlıklı 23′ üncü maddesinde de, bu Kanunla belirlenen destekleme ödemelerinden, idarî hata sonucu düzenlenen belgelerle yapılan ödemeler haricinde, haksız yere yararlandığı tespit edilen üreticilerin, beş yıl süreyle hiçbir destekleme programından yararlandırılamayacağı düzenlenmiştir.
Fark ödemeleri desteği, her yıl Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe konulan Bitkisel Üretime Destekleme Ödemesi Yapılmasına Dair Tebliğler kapsamında, yürütülmektedir. 2014-2021 yıllarına ait Tebliğlerde “fark ödemelerinde desteklemeye konu ürünler için müstahsil makbuzu veya fatura esas alınır.” Hükmüne istinaden fark ödemesi desteklerinde fatura veya müstahsil makbuzları aranmaktadır.
Üretimle iştigal eden çiftçiler, Fark Ödemesi desteklerinden yararlanabilmek için ürünlerini sattıkları şirketlerden aldıkları müstahsil makbuzlarını Tarım İl Müdürlüklerine yaptıkları beyannamelere eklemek zorundadırlar. Ancak müstahsil makbuzlarını düzenleyen firmalar hakkında Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yapılan Vergi incelemesi neticesinde tanzim edilen Vergi Teknik Raporu’nda; söz konusu firmalar tarafından düzenlenen makbuzların ve satış faturalarının tamamının muhteviyatı itibarıyla sahte belge niteliğinde olduğunun tespiti üzerine, müstahsil makbuzunu kullanan çiftçilerin aldıkları fark ödemesi destekleri de dayanaksız kaldığı gerekçesiyle işlem tesis edilmektedir. Bu kapsamda; il/ilçe tahkim komisyonları kararlarına istinaden İl/ilçe tarım müdürlüklerince, bu firmalardan müstahsil makbuzu alan çiftçiler, haksız şekilde destekleme ödemesinden yararlandığından bahisle almış olduğu fark ödemesi desteğini, ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte iadesine, aksi takdirde 5 yıl süreyle hiçbir destekleme ödeme programından faydalandırılmayacağına ilişkin işlem yapılmaktadır.
Bu idari işleme karşı Çiftçiler, kullandıkları müstahsil makbuzlarının sahte olup olmadığını bilmelerinin ve bu durumu anlamalarının mümkün olmadığı, gerçek çiftçi oldukları ve arazilerinden ürün elde ettiklerini sürerek işlemin iptali için idare mahkemelerinde dava açmaktadırlar.
Açılan bu davalarda İlçe Tahkim Komisyonu kararlarında hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle mahkemelerce Bakanlık aleyhine hükmedilmektedir. Aleyhte sonuçlanan mahkeme kararları istikrar kazanmış ve Bakanlığın lehine verilen karara rastlanılmamıştır.
2013 yılında 5488 sayılı Kanun’a eklenen geçici üçüncü maddeyle, fark ödemesi desteklemesinden yararlanan üreticilerin ibraz ettiği makbuz, fatura ve diğer belgelerin gerçeğe aykırı, usulsüz veya sahte olduğu gerekçesiyle yararlandıkları destekleme tutarları aynı gerekçe ile geri alınanların Bakanlık tarafından yapılan inceleme ile bunların gerçek üretim yaptığı tespit edilenler destekleme ödemelerinden yararlandırılmış ve açmış oldukları davalar karşılıklı olarak sonlandırılmıştır.
Ancak 2013 yılında yapılan bu düzenleme ile mevcut soruna kalıcı çözüm getirilememiş olup, 2014 yılından itibaren müstahsil makbuzlarının sahte olduğu gerekçesiyle fark ödemesi desteğinin faiziyle birlikte iadesi ve 5 yıl süreyle diğer desteklerden yararlanamayacağına ilişkin Bakanlık işleminin iptali için çiftçiler tarafından açılan davalar artarak devam etmekte ve mahkemelerce Bakanlık aleyhine hükmedilmektedir.
Bakanlık merkez ve taşra teşkilatında Bakanlığın taraf olduğu davaların tamamının izlenmesini ve takibini sağlayacak bir sistem mevcut olmadığından davaların tamamına ilişkin bir raporlama yapılamaması nedeniyle fark ödemesi iadesine ilişkin Bakanlık adına açılan dava sayısı net olarak tespit edilememektedir.
Ayrıca söz konusu hususa ilişkin 2020 yılında Sayıştay Raporuna esas çalışmamızda, örnek olarak seçilen Mardin, Diyarbakır ve Şanlıurfa’da 2020 yılına ait avukat vekâlet ücreti, yargılama giderinin toplam 5.998.950,99 TL, bu illerin 2020 yılına ait Mahkeme harç ve giderleri veya diğer yasal giderler tertibinden yapılan giderlerinin toplamının 15.982.257,90- TL olduğu ve bu üç ildeki fark ödemesinden kaynaklı mahkeme ve vekâlet giderlerinin tüm yargılama giderleri içerisindeki payının yaklaşık % 38 olduğu tespit edilmiştir.
Çiftçilerce açılan davaların istikrarlı olarak Bakanlık aleyhine sonuçlanması, bu suretle katlanılan ilave kamu giderlerinin önlenebilmesi amacıyla; fark ödemesi desteklerinde, müstahsil makbuzu yanında üreticinin gerçek üretim yaptığına dair kanıtlayıcı alternatiflerin geliştirilerek mevzuata eklenmesi ile kalıcı bir çözüme kavuşturulması sağlanmalıdır.