|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay denetim raporları, Orman Genel Müdürlüğü’nün gelirlerinin muhasebe kayıtlarında düzensizlikler olduğunu ortaya koymuştur. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na göre, muhasebe sistemi, mali raporların düzenlenmesi ve hesap verme süreçlerinin etkinliği için kurulmuş olmalıdır. Ancak, bazı gelir türlerinin yanlış hesap kodlarına kaydedilmesi, bu süreçlerin sağlıklı işlemesini engellemektedir. Örneğin, orman alanlarındaki kiralama gelirleri, faaliyet ve bütçe gelirleri olarak farklı hesap kodlarına kaydedilmiştir. Ayrıca bazı Orman Bölge Müdürlükleri, bu gelirleri emanet hesaplarına kaydetmişlerdir.
Yanlış muhasebe uygulamaları, gelirlerin takibini ve denetimini zorlaştırmakta, kurumun mali tablolarının güvenilirliğini sorgulatmaktadır. Örneğin, arazi izin bedeli ve ağaçlandırma gelirleri gibi kalemler, ilgili hesaplarla ilgisi olmayan kodlara kaydedilmiştir. Orman Kanunu ve ilgili yönetmeliklere göre, bu gelirlerin doğru hesap kodlarına kaydedilmesi gerekmektedir. Kurum, bu sorunları çözmek amacıyla Bölge Müdürlüklerine talimat vermiş ve ORBİS sistemi ile BKMYBS programının entegrasyonunu gerçekleştirmiştir. Nisan 2024 itibarıyla, tüm muhasebe birimlerinde bu uygulamanın hayata geçirilmesi planlanmaktadır. Bu adımlar, gelirlerin doğru kaydedilmesini sağlayarak, mali tabloların güvenilirliğini artırmayı hedeflemektedir. |
BULGU: Farklı Türdeki Gelirlerin Muhasebe Kayıtlarına Alınmasında Düzensizliklerin Bulunması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Orman Genel Müdürlüğünün elde etmiş olduğu bazı gelirlerin ilgili olmadıkları farklı hesap kodlarına kaydedildiği görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 49’uncu maddesinde aynen;
“Muhasebe sistemi; karar, kontrol ve hesap verme süreçlerinin etkili çalışmasını sağlayacak ve malî raporların düzenlenmesi ile kesin hesabın çıkarılmasına temel olacak şekilde kurulur ve yürütülür.
Kamu hesapları, kamu idarelerinin gelir, gider ve varlıkları ile malî sonuç doğuran ve öz kaynağın artmasına veya azalmasına neden olan her türlü işlemlerle garantilerin ve yükümlülüklerin belirlenmiş bir düzen içinde hesaplara kaydedilerek, yönetim ve denetim yetkilileriyle kamuoyuna gerekli bilgilerin sağlanması amacıyla tutulur… ” denilmektedir.
27.12.2014 tarihli ve 29218 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 1’inci maddesinde yönetmeliğin amaçları arasında, merkezî yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin faaliyetlerinin ve işlemlerinin gerçek mahiyetlerine uygun olarak, sağlıklı ve güvenilir bir biçimde muhasebeleştirilmesi sayılmaktadır.
Ancak aşağıda yapılan açıklamalardan görüleceği üzere, bazı gelir türlerinin muhasebe kayıtlarına alınmasında önemli yanlışlıklar ve düzensizlikler bulunmaktadır. Bu durum ise söz konusu gelir türlerinin takibini ve denetimini imkansız hale getirmekte ve ayrıca kurumun muhasebe kayıtlarının ve mali tablolarının doğruluğu ve güvenilirliğiyle ilgili önemli tereddütlerin oluşmasına yol açmaktadır.
Kurum gelirlerinin muhasebe kayıtlarına alınmasında tespit edilen bazı hatalı uygulamalar şu şekildedir:
Orman sayılan alanlardaki izne konu tesislerin bir bölümünün üçüncü kişilere kiralanması sonucunda elde edilen gelirleri, hem faaliyet gelirlerinin hem de bütçe gelirlerinin farklı hesap kodlarına kaydettikleri görülmektedir.
Örneğin, faaliyet gelirleri olarak;
-600.03.06.01.99 Diğer Taşınmaz Kira Gelirleri
-600.03.06.03.03 Kullanma İzni Gelirleri
-600.03.06.03.04 Ormancılık Faaliyetleri İçin Arazi İzin Bedeli Geliri
-600.05.02.01.03 Madenlerden Devlet Hakkı
gibi hesap kodları kullanılmıştır.
Ayrıca bütçe hesaplarının aynı ekonomik kodlarına kayıtlar yapılmıştır.
Bazı Orman Bölge Müdürlüklerinde ise bu gelirlerin gelir hesaplarına hiç kaydedilmediği;
-333.02.99 Kişilere Ait Diğer Emanetler
-333.01.99 Kurumlara Ait Diğer Emanetler
-333.99.99 Diğer Çeşitli Emanetler
gibi emanet hesaplarına kaydedildiği görülmüştür.
Diğer Taşınmaz Kira Gelirleri Hesabına (600.03.06.01.99) hesapla ilgisi olmayan aşağıdaki gelir kalemlerinin kaydedildiği görülmüştür.
-Arazi izin bedeli
-Orman Parkı (Mesire yeri) ağaçlandırma bedeli
Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrol Gelirleri Hesabına (600.05.09.01.09) hesapla ilgisi olmayan gelir kalemlerinin kaydedildiği görülmüştür.
Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Hizmetlerine İlişkin Yönetmelik 11.01.2017 tarihli ve 29945 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Söz konusu Yönetmelik’in birinci fıkrasının (a) bendinde gelir kalemleri sayılmıştır. Ancak bu gelirlerin dışında olan ve aşağıda belirtilen gelirlerin bu hesaba kaydedildiği görülmüştür:
-Arazi izin bedeli
-Orman Parkı (Mesire yeri) ağaçlandırma bedeli
-Özel ağaçlandırma arazi kullanım bedeli
-Şehir ormanı ağaçlandırma bedeli
30.11.2021 tarihli ve 31675 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Orman Kanununun 17 nci Maddesinin Üçüncü Fıkrasının Uygulanması Hakkında Yönetmelik’in Geçici 2’nci maddesinin onbirinci fıkrası uyarınca izin verilen turizm alanlarında yapılan yatırımlardan, işletmeye geçtiği tarihten başlamak üzere yüzde iki (%2) oranında gayrisafi yıllık gelir payı tahsil edilmektedir. Söz konusu gelir payının muhasebe kayıtlarına alınmasında yanlışlıkların ve düzensizliklerin bulunduğu görülmüş olup, aşağıdaki hesap kodları kullanılmıştır:
-600.03.06.01.99 Diğer Taşınmaz Kira Gelirleri
-600.03.06.03.03 Kullanma İzni Gelirleri
-600.03.06.03.04 Ormancılık Faaliyetleri İçin Arazi İzin Bedeli Geliri
-600.05.02.01.03 Madenlerden Devlet Hakkı
Ayrıca bütçe hesaplarının aynı ekonomik kodlarına kayıtlar yapılmıştır.
Bazı Orman Bölge Müdürlüklerinde ise bu gelirlerin gelir hesaplarına hiç kaydedilmediği görülmüş olup, aşağıdaki emanet hesaplar kullanılmıştır:
-333.02.99 Kişilere Ait Diğer Emanetler
-333.01.99 Kurumlara Ait Diğer Emanetler
-333.99.99 Diğer Çeşitli Emanetler
Kurum tarafından gönderilen cevap yazısında, konuyla ilgili olarak Bölge Müdürlüklerine talimat yazıldığı, izin ve irtifak gelirlerinin tahakkuk ve tahsilatı için ORBİS sistemi ile BKMYBS programının entegrasyonunun gerçekleştirildiği ve Nisan 2024 döneminde Türkiye genelindeki bütün muhasebe birimlerinde bu uygulamaya geçildiği ifade edilmiştir. Böylelikle cari yıl ile gelecek yıl gelirlerinin tahakkuk ve tahsilatında manuel müdahalenin ortadan kaldırılarak, izin ve irtifak gelirlerindeki hatalı muhasebe kayıtlarının önüne geçileceği belirtilmiştir.
Sonuç olarak, yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri gereğince ve mali tabloların doğru ve güvenilir bilgiler sunması açısından gelirlerin ilgili oldukları hesap kodlarına kaydedilmesi gerekmektedir.