Faturalandırılan Atık Su Miktarı ile Arıtılan Atık Su Miktarı Arasında Önemli Farklılık Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Faturalandırılan Atık Su Miktarı ile Arıtılan Atık Su Miktarı Arasında Önemli Farklılık Bulunması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi

Kurum tarafından faturalandırılan atık su miktarı ile arıtılan atık su miktarı arasında önemli farklılık bulunduğu görülmüştür.

2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un “Görev ve yetkiler” başlıklı 2’nci maddesinin 1’inci fıkrası (b) bendinde “Kullanılmış sular ile yağış sularının toplanması, yerleşim yerlerinden uzaklaştırılması ve zararsız bir biçimde boşaltma yerine ulaştırılması veya bu sulardan yeniden yararlanılması için abonelerden başlanarak bu suların toplanacakları veya bırakılacakları noktaya kadar her türlü tesisin etüt ve projesini yapmak veya yaptırmak; gerektiğinde bu projelere göre tesisleri kurmak ya da kurdurmak; kurulu olanları devralıp işletmek ve bunların bakım ve onarımını yapmak, yaptırmak ve gerekli yenilemelere girişmek” İSKİ’nin görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.

06.01.2017 tarih ve 29940 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Atıksu Toplama ve Uzaklaştırma Sistemleri Hakkında Yönetmelik’in;

“Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde; ayrık sistemde evsel ve/veya endüstriyel atık suları ayrı, yağmur sularını ayrı; bileşik sistemde ise bütün atık suları birlikte toplamaya, uzaklaştırmaya ve arıtma tesislerine iletmeye yarayan birbirleri ile bağlantılı boru ya da kanallardan oluşan sistem “Kanalizasyon sistemi” olarak tanımlanmış,

“Genel esaslar” başlıklı 4’üncü maddesinin 1’inci fıkrası (k) bendinde ise, kanalizasyon sistemlerinin planlanması aşamasında ayrık sistemlerin tercih edilmesinin esas olduğu belirtilmiştir.

Benzer şekilde, 23.06.2017 tarih ve 30105 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yağmursuyu Toplama, Depolama ve Deşarj Sistemleri Hakkında Yönetmelik’in;

“Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde de; atık suyun ve yağmur suyunun iki ayrı kanalla toplanarak uzaklaştırıldığı kanalizasyon sistemi “Ayrık sistem” olarak tanımlanmış,

“Genel esaslar” başlıklı 5’inci maddesinin 1’inci fıkrası (f) bendinde de, sistemin planlanması aşamasında ayrık sistemlerin tercih edilmesi, bu kapsamda bina çatısından gelen yağmursuyu ve yüzeysel sulara ait giderlerin atık su parsel bacasına bağlanmamasının esas olduğu belirtilmiştir.

Mardin Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliği’nin 4’üncü maddesinde ise “MARSU Genel Müdürlüğü ile sözleşme yapan gerçek veya tüzel kişiler” “abone”, “evsel, endüstriyel, zirai ve diğer kullanımlar sonucu kirlenmiş ve özellikleri değişmiş sular” “atık su” olarak tanımlanmış olup MARSU Genel Müdürlüğü Atıksuların Kanalizasyon Şebekesine Bağlantı Yönetmeliği’nin 2’nci maddesinde de “atık suların kanalizasyon şebekesine boşaltılmasından veya herhangi bir taşıma aracı ile kanalizasyon şebekesine taşınmasından önce arıtılmaları amacıyla, MARSU Genel Müdürlüğünün kuracağı veya atık su kaynaklarından kurulmasını isteyeceği her türlü tesisler” “Arıtma tesisi” olarak tanımlanmıştır.

MARSU Genel Müdürlüğü Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliği’nin 5’inci maddesinde tarife çeşitleri; su, kullanılmış suların uzaklaştırılması, hizmet ve teminatlar ile yaptırımlar tarifesi olarak belirlenmiştir.

Yönetmelik’in “Abone türleri” başlıklı 6’ncı maddesinde; MARSU’nun su ve kullanılmış suların uzaklaştırılması hizmetlerinden birlikte yararlanan abonelerin su ve atık su aboneleri olduğu, bu tip abonelere su satış tarifesi ile birlikte kullanılmış suların uzaklaştırılması tarifesi, hizmetler ve teminatlar tarifesi ile yaptırımlar tarifesi uygulanacağı, kendi imkânlarıyla su temin ederek idarenin yalnızca kanalizasyon ve kullanılmış suların uzaklaştırılması hizmetlerinden yararlanan abonelerin atık su abonesi olduğu, bu tip abonelere ise kullanılmış suların uzaklaştırılması tarifesi, hizmetler ve teminatlar tarifesi ve yaptırımlar tarifesinin uygulanacağı, atık su altyapı sistemlerini kullanan ve/veya kullanacakların, bağlantı sistemlerinin olup olmadığına bakılmaksızın, arıtma sistemlerinden sorumlu yönetimlerin yapacağı her türlü yatırım, işletme, bakım, onarım, ıslah ve temizleme harcamalarının tamamına kirlilik yükü ve atık su miktarı oranında katılmak zorunda oldukları, bu hizmetlerden yararlananlardan belirlenecek tarifeye göre atık su toplama, arıtma ve bertaraf ücreti alınacağı ifade edilmiştir.

Yönetmelik’in “Abonelerin gruplandırılması ve tarife uygulaması” başlıklı 7’nci maddesinde de atık su üreten her abonenin kendi abone türü tarifesi üzerinden atık su bedeli ödemekle yükümlü olduğu belirtilmiştir.

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri gereği; kullanılmış sular ile yağış sularının toplanması, yerleşim yerlerinden uzaklaştırılması ve zararsız biçimde boşaltma yerine ulaştırılması veya bu sulardan yeniden yararlanılması için abonelerden başlanarak bu suların toplanacakları veya bırakılacakları noktaya kadar her türlü tesisin etüt ve projesinin yapılması veya yaptırılması, gerektiğinde bu projelere göre tesislerin kurulması ya da kurdurulması su ve kanalizasyon idarelerinin görevleri arasında olup söz konusu idarelerce evsel ve/veya endüstriyel atık sular ile yağmur sularının ayrı hatlarda toplanması, uzaklaştırılması ve arıtma tesislerine iletilmesini sağlayacak alt yapı ile tesislerin kurulması, su ve/veya atık su hizmetlerinden yararlanan abonelerin su ve/veya atık su aboneliklerinin tesis edilmesi ve söz konusu abonelere belirlenen tarifelerin uygulanması gerekmektedir.

Tablo 11: Faturalandırılan ve Arıtılan Atık Su Miktarı (m3)

Yukarıdaki tabloda, 2024 yılında Abone İşleri Dairesi Başkanlığınca faturalandırılan yıllık atık su m3 miktarı ile kurumun Kızıltepe ve Yeşilli Atık Su Arıtma Tesislerine arıtılmak üzere verilen atık su m3 miktarı yer almaktadır. Tablodan da anlaşılacağı üzere, MARSU Genel Müdürlüğü arıtma tesislerine verilen yıllık atık su miktarı 24.181.780,00 m3 olup bu miktar 2024 yılında faturalandırılan 12.496.460,00 m3 atık suyun yaklaşık (2) katına yakındır. Arıtılan atık su miktarı ile faturalandırılan atık su miktarı arasında bu derece önemli farklılık bulunması kanalizasyon hatlarına büyük oranda yağmur sularının karışmasından kaynaklanmakla birlikte tüm ilçelerde atık su aboneliklerinin tamamlanmamış olmasından, hatlara kaçak bağlantı ve deşarj yapılmasından da kaynaklıdır. Bu durum arıtma tesislerinin yükünü ve maliyetlerini artırmakla birlikte, faturalandırılması gereken atık su miktarının altında bir miktarda atık suyun faturalandırılması kurum açısından önemli gelir kayıplarına da sebebiyet vermektedir.

Bulgu konusu husus idarece de kabul edilmiş olup konuya ilişkin çalışmalara idarenin ilgili birimleri ile koordinasyonlu şekilde başlandığı ifade edilmiştir.

Bu itibarla; yağmur sularının ve kullanılmış suların ayrık sistemlerde toplanmasına ve uzaklaştırılmasına yönelik yatırımların yapılması, atık su aboneliği tesis edilmesi gereken kişilere yönelik abonelik işlemlerinin geciktirilmeden yapılması, kanalizasyon hatlarına kaçak bağlantı ve deşarj yapılmasını engelleyici önlemlerin alınması gerekmektedir.