|
ÖZET: Fazla çalışma ödemeleriyle ilgili yapılan denetimlerde, insan kaynakları yönetimi tarafından tutulan puantaj verileri ile Personel Devam Kontrol Sistemi (PDKS) verileri arasında önemli tutarsızlıklar tespit edilmiştir. Türk Ticaret Kanunu’nun ilgili maddeleri, yönetim kurulu üyeleri ve yöneticilerin şirket menfaatlerini koruma yükümlülüğünü vurgularken, İş Kanunu da fazla çalışma tanımını ve bu çalışmalar için ödenecek ücretleri belirlemektedir. Ancak, mevcut uygulamada fazla mesai formları ve PDKS verileri arasında bir karşılaştırma yapılmadığı için, manuel olarak tutulan puantajlar hatalı ödemelere yol açmaktadır.
Şirketin, fazla mesai ödemelerini yalnızca manuel formlar üzerinden gerçekleştirmesi, otomasyon sistemlerinin sağladığı nesnel verilerin göz ardı edilmesine neden olmaktadır. Bu durum, fazla çalışma yapılmayan saatler için ödeme yapılmasına ve dolayısıyla yersiz maliyetlere yol açmaktadır. Denetim raporunda, bu uygulamaların tüm personeli etkilediği ve 2024 yılı itibarıyla sahada çalışan personelin kalmadığı belirtilse de, PDKS sisteminin etkin kullanımıyla bu sorunların ortadan kaldırılabileceği ifade edilmektedir. Sonuç olarak, şirketin mevcut süreçlerini gözden geçirerek, PDKS verileri ile manuel süreçlerin entegrasyonunu sağlaması ve düzenli denetim mekanizmaları oluşturması gerekmektedir. Ayrıca, geçmişte fazla ödenen tutarların tahsili için gerekli sürecin başlatılması önem arz etmektedir. Bu adımlar, hem yasal uyumu sağlamak hem de mali riskleri minimize etmek açısından kritik bir öneme sahiptir. |
BULGU: Fazla Çalışma Ödemelerinin Takibinde Hatalı Uygulamaların Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirket bünyesinde insan kaynakları yönetimi tarafından tutulan fazla çalışma puantajlarına esas alınan veriler ile Personel Devam Kontrol Sistemi (PDKS) verileri arasında tutarsızlık olduğu görülmüştür.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun “Özen ve bağlılık yükümlülüğü” başlıklı 369’uncu maddesinin birinci fıkrasında; Yönetim kurulu üyelerinin ve yönetimle görevli üçüncü kişilerin görevlerini tedbirli bir yöneticinin özeniyle yerine getirmek ve şirketin menfaatlerini dürüstlük kurallarına uyarak gözetmek yükümlülüğü altında olduğu ve 553’üncü maddenin birinci fıkrasında, yönetim kurulu üyeleri ile yöneticilerin kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal ettikleri takdirde, hem şirkete hem pay sahiplerine hem de şirket alacaklılarına karşı verdikleri zarardan sorumlu oldukları belirtilmiştir. Şirkete ait bir faaliyette bulunulurken bunun şirketin menfaatine olması ile şirketin zarar etmesini önleyici tedbirlerin alınması gerekir.
4857 sayılı İş Kanunu’nun “Çalışma ücreti” başlıklı 41’nci maddesinde, “fazla çalışma, haftalık 45 saati aşan çalışmalar, fazla sürelerle çalışma ise haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle 45 saatin altında belirlendiği durumlarda bu çalışma süresini aşan ve 45 saate kadar yapılan çalışmalar şeklinde” tanımlanmıştır. Fazla çalışmanın her saati için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen tutarının yüzde elli yükseltilmesi fazla sürelerle çalışmalarda yüzde yirmibeş yükseltilmesiyle ödenir. Fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayının alınması ve fazla çalışma süresinin toplamın bir yılda 270 saatten fazla olamaması gerekmektedir. Kanun’un “İşin düzenlenmesine ilişkin hükümlere aykırılık” başlıklı 104’üncü maddesinde de Kanunun 63’üncü maddesinde ve yönetmelikte belirlenen çalışma sürelerine aykırı olarak işçilerini çalıştıran işveren veya işveren vekiline idari para cezası verileceği belirtilmektedir.
uyarınca ödenir. Bu ödemeler, ücret bordrolarında ve İş Kanununun 37 nci maddesi uyarınca işçiye verilmesi gereken ücret hesap pusulalarında açıkça gösterilir.” denilmektedir.
Şirket ile Sendika arasında imzalanan 2022-2024 ve 2024-2026 Toplu İş Sözleşmelerinde haftalık çalışma süresi en fazla 45 saat ve fazla çalışmalarda işçilere ücretleri %100 zamlı olarak belirlenmiştir.
Şirkette fazla mesai formları ve görevlendirmeler manuel olarak yürütülmektedir. Formlarda ve görevlendirme belgelerinde, mesai başlangıç ve bitiş saatleri belirtilmekte, bu belgeler ilgili birim müdürleri tarafından imzalandıktan sonra İnsan Kaynakları Müdürlüğü’ne iletilmektedir. İnsan Kaynakları Müdürlüğü de bu formları fazla mesai puantajlarına işlemekte ve ilgili ayın ücret ödemelerinde personelin fazla çalışma ücretlerini hesaplamaktadır. Ancak görevlendirme yazıları ve fazla mesai formları ile şirket çalışanlarının giriş-çıkış saatlerini kaydeden Personel Devam Kontrol Sistemi (PDKS) verileri karşılaştırılmamaktadır. Bu nedenle fazla mesai puantajları manuel olarak tutulan ve beyana dayanan verilere göre düzenlenmektedir. Bu durum fazla mesai formları ile PDKS verileri arasında uyumsuzluklara yol açmaktadır. PDKS verilerinde işçinin işten çıkış saati belli olduğuna göre fazla çalışma puantajında bu veri dikkate alınmalıdır. Mevcut uygulamada, fazla mesai ödemeleri yalnızca manuel formlar üzerinden yapıldığı için otomasyon sisteminin sağladığı nesnel ve denetlenebilir veriler göz ardı edilerek fazla çalışma yapılmayan saatler için ödeme yapılmasına neden olunmuştur.
Şirket cevabında bulgu konusu hususun 2024 yılı öncesinde sahada çalışan personel için geçerli olduğu ve 2024 yılı mayıs ayından sonra ise sahada çalışan personel kalmadığından söz konusu durumun ortadan kalktığı ifade edilmiştir. Görevlendirme yazıları, fazla mesai formları ve çalışanlarının giriş-çıkış saatlerini kaydeden Personel Devam Kontrol Sistemi (PDKS) verilerinin karşılaştırılmaması durumunun bütün personel açısından genellik arz ettiği anlaşılmıştır. Kaldı ki PDKS sistemi sadece kart okutma aracılığı ile değil aynı zamanda mobil uygulama üzerinden konum verisi alınarak da sahada çalışan personel için kullanılabilmektedir.
Şirket yönetiminin, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 41’inci ve 104’üncü maddeleri ile Fazla Çalışma Yönetmeliği’nin 10’uncu maddesinde belirtilen yükümlülükleri ihlal edebilecek uygulamaları gözden geçirmesi gerekmektedir. Zira mevcut süreçler şirketin yersiz ödemeler yapmasına, idari para cezalarına maruz kalmasına ve hukuki ihtilaflarda savunmasız konuma düşmesine yol açma riski taşımaktadır. Bu kapsamda, mevzuata uyum ve mali risklerin İZDOĞA İzmir Büyükşehir Belediyesi Çevre Korunması İyileştirilmesi Müşavirlik ve 55
önlenmesi için PDKS verileri ile manuel süreçlerin entegrasyonu, otomasyon tabanlı hesaplamaların benimsenmesi ve düzenli denetim mekanizmalarının hayata geçirilmesi gerekmektedir.
Fazla çalışma ücreti ödenen kişilerin PDKS verileri ile puantaj cetvelinin son beş yıl itibariyle karşılaştırılarak fazla ödenen tutarların tahsili için gerekli sürecin işletilmesi sağlanmalıdır.