|
ÖZET: Fazla çalışma ücretlerinin ödenmesiyle ilgili yapılan incelemelerde, haftalık 40 saatlik çalışma süresinin aşıldığı durumlarda “fazla sürelerle çalışma” ve “fazla çalışma” ayrımının dikkate alınmadığı tespit edilmiştir. 4857 sayılı İş Kanunu’na göre, haftalık çalışma süresi genel olarak 45 saat olarak belirlenmiştir. Fazla çalışma, bu sürenin aşılması durumunda geçerli olurken, 40 saati aşan çalışmaların “fazla sürelerle çalışma” olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Fazla çalışma ücreti, normal ücretin saat başına düşen miktarının yüzde elli artırılmasıyla ödenirken, fazla sürelerle çalışma ücreti yüzde yirmi beş artışla ödenmektedir.
Ağrı Belediyesi ile Genel İş Sendikası arasında imzalanan toplu iş sözleşmesinde, haftalık iş süresinin 40 saat olduğu ve fazla çalışmaların belirli kurallar çerçevesinde yapılabileceği belirtilmiştir. Ancak yapılan denetimlerde, işçilerin 270 saati aşan fazla mesai yaptığı ve bu çalışmaların tamamının fazla çalışma ücreti üzerinden ödendiği görülmüştür. Bu durum, işçilik maliyetlerinin artmasına neden olmuştur. Sonuç olarak, kamu idaresinin, fazla sürelerle çalışma ile fazla çalışma arasındaki ayrımı gözeterek ödemeleri düzenlemesi gerektiği vurgulanmaktadır. İlgili sözleşmenin 4857 sayılı Kanun’a uygun olduğu belirtilse de, gelecekteki sözleşmelerde daha ekonomik şartların sağlanması hedeflenmektedir. |
BULGU: Fazla Sürelerle Çalışma Ücreti Ödenmesi Gerekirken Fazla Çalışma Ücreti Ödenmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Belediye ile yetkili sendika arasında imzalanan toplu iş sözleşmesi ile 40 saat belirlenen haftalık çalışma süresinin aşıldığı durumlarda ödeme yapılırken “fazla sürelerle çalışma” ile “fazla çalışma” ayrımının gözetilmediği görülmüştür.
4857 sayılı İş Kanunu’nun “Çalışma süresi” başlıklı 63’üncü maddesinde, genel bakımdan haftalık çalışma süresinin en çok 45 saat olduğu, tarafların anlaşması halinde çalışma süresinin günde 11 saati aşmamak üzere taraflarca belirlenebileceği ifade edilmiştir.
Aynı Kanun’un “Fazla çalışma ücreti” başlıklı 41’inci maddesinde; ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle fazla çalışma yapılabileceği, fazla çalışmanın haftalık 45 saati aşan çalışmalar olduğu, haftalık çalışma
süresinin sözleşme ile 45 saatin altında belirlendiği durumlarda haftalık çalışma süresini aşan ve 45 saate kadar yapılan çalışmaların fazla sürelerle çalışma olduğu ifade edilmiştir.
Ayrıca fazla çalışma ücretinin normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödeneceği, fazla sürelerle çalışma ücretinin ise normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yirmibeş yükseltilmesiyle ödeneceği hüküm altına alınmıştır.
Ağrı Belediyesi ile Genel İş Sendikası arasında 02.02.2024 tarihinde imzalanan ve sözleşme süresi 14.02.2027 tarihinde sona erecek olan kadrolu işçileri kapsayan toplu iş sözleşmesinin “İş süresi” başlıklı 28’inci maddesinde;
“Haftalık iş süresi 40 saattir. Bu süre, günde 8 saati geçmemek üzere, haftanın çalışılan gibilerine eşit şekilde bölünerek uygulanır.”
hükmü ile
“Fazla çalışmalar ve ücretler” başlıklı 31’inci maddesinde;
“Bu sözleşme ile tespit edilen günlük veya haftalık çalışma süresini aşan çalışmalar fazla çalışma sayılır.
İşçiye, rızası alınmak koşuluyla gündüzleri 3, geceleri 2 saate kadar fazla çalışma yaptırılabilir.
Fazla çalışmalar -ücret yerine- izinle karşılanamaz.
Gündüz yapılan fazla çalışmaların ücreti normal ücretin, gece yapılan fazla çalışmaların ücreti ise gece ücretinin %60 fazlasıdır.
Fazla çalışmaların yarım saatten az kısımları yarım saat, yarım saatten fazla kısımları ise 1 saat olarak hesaplanır.
Hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde fazla çalışma yaptırılamaz.
Yangın, sel, deprem gibi zorunlu hallerde yaptırılacak fazla çalışma için işçinin rızası aranmaz. Ancak, fazla çalışma ücretlerine ilişkin hükümler saklıdır.”
hükmü ve
“Hafta tatili ve çalışma ücreti” başlıklı 48’inci maddesinde;
“İşçilerin hafta tatili, cumartesi ve pazar günleridir. Haftalık çalışma süresini diğer 5 günde tamamlayan işçiler diğer iki gün hafta tatiline hak kazanır. İşçilere:
a) Cumartesi veya pazar günlerinden birinde hiç çalıştırılmamak.
b) Bu günlerdeki çalışmalarında işçilere normal ücretin 3 (1 +2) katı uygulanmak koşulu ile çalışma yaptırılabilir.”
hükmü yer almaktadır.
Belediyedeki kadrolu işçilerin fazla çalışmaları üzerinde yapılan incelemede; 270 saati de geçecek şekilde hafta içi ve hafta sonu fazla mesai yaptırıldığı ve bu çalışmaların tamamının fazla çalışma ücreti üzerinden ödendiği tespit edilmiştir. Haftalık 40 saatlik çalışma süresi dikkate alındığında, 40 saati aşan ve 45 saate kadar olan çalışmaların “fazla sürelerle çalışma” kapsamında değerlendirilmesi gerekirken, bu çalışmalar için doğrudan “fazla çalışma ücreti” ödenmesi nedeniyle işçilik maliyetlerinin arttığı anlaşılmıştır.
Kamu idaresi cevabında, ilgili sözleşmenin 4857 sayılı Kanuna uygun şekilde yürürlükte olduğu ve 14.02.2027 tarihine kadar geçerli bulunduğu, yeni sözleşme sürecinde ise bulgu konusu hususun dikkate alınarak idare açısından daha ekonomik şartlar içeren bir sözleşme imzalanmasının planlandığı belirtilmiştir.
Sonuç olarak, idare tarafından fazla sürelerle çalışma ile fazla çalışma ayrımının gözetilerek ödemelerin buna uygun biçimde gerçekleştirilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.