|
ÖZET: Finansal kiralama işlemlerinin ihalesiz gerçekleştirilmesi, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda tespit edilmiştir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 19. maddesi uyarınca, “Kent Temizliği İşi Kapsamında Temizlik İşleri Müdürlüğü Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere Araç Alımı” için yapılan ihale sonucunda, yüklenici tarafından araçlar finansal kiralama şirketine fatura edilmiştir. Ancak, bu işlem için herhangi bir ihale yapılmadığı gözlemlenmiştir. 6361 sayılı Finansal Kiralama Kanunu, finansal kiralamanın tanımını yaparken, kiralanan malın mülkiyetinin kira süresi sonunda kiracıya devredilmesi gerektiğini belirtmektedir.
Yapılan incelemelerde, 2024/446161 İKN’li ihale kapsamında 73.200.000,00 TL+KDV bedeliyle yüklenici ile sözleşme imzalandığı ve ardından finansal kiralama sözleşmesi için Kamu İhale Kurumu’ndan uygun görüş alınmadığı tespit edilmiştir. Bu durum, söz konusu malların ihale sonucunda değil, finansal kiralama sözleşmesi çerçevesinde teslim alındığını ortaya koymaktadır. Ayrıca, finansal kiralama süresi boyunca belediye, mal sahibi değil, kiracı konumundadır. Sonuç olarak, belediyenin finansal kiralama yoluyla gerçekleştireceği alımların, 4734 sayılı Kanun’da belirtilen ihale usulleri çerçevesinde yapılması gerektiği vurgulanmaktadır. Kamu idaresi, gelecekteki finansal kiralama işlemlerinde bu hususları dikkate alacağını belirtmiştir. |
BULGU: Finansal Kiralama İşleminin İhalesiz Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 19’uncu maddesi kapsamında ihalesi yapılan 2024/446161 İKN’li “Kent Temizliği İşi Kapsamında Temizlik İşleri Müdürlüğü Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere Araç Alımı” kapsamındaki malların yüklenici tarafından ihale fiyatı üzerinden finansal kiralama şirketine fatura edildiği, akabinde Belediye tarafından finansal kiralama sözleşmesine dayanılarak teslim alındığı, söz konusu finansal kiralama işlemi için ise herhangi bir ihale yapılmadığı görülmüştür.
6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde finansal kiralama; bir finansal kiralama sözleşmesine dayalı olmak koşuluyla, bu Kanun veya ilgili mevzuatı uyarınca yetkilendirilen kiralayan tarafından finansman sağlamaya yönelik olarak bir malın mülkiyetinin kira süresi sonunda kiracıya devredilmesi; kiracıya kira süresi sonunda malın rayiç bedelinden düşük bir bedelle satın alma hakkı tanınması; kiralama süresinin malın ekonomik ömrünün yüzde sekseninden daha büyük bir bölümünü kapsaması veya finansal kiralama sözleşmesine göre yapılacak kira ödemelerinin bugünkü değerlerinin toplamının malın rayiç bedelinin yüzde doksanından daha büyük bir değeri oluşturması hâllerinden herhangi birini sağlayan kiralama işlemi olarak tanımlanmıştır.
3226 sayılı Finansal Kiralama Kanunu’nun “Sözleşme” başlıklı 4’üncü maddesine göre finansal kiralama sözleşmesi; kiralayanın, kiracının talebi ve seçimi üzerine üçüncü kişiden satın aldığı veya başka suretle temin ettiği bir malın zilyetliğini, her türlü faydayı sağlamak üzere ve belli bir süre feshedilmemek şartı ile kira bedeli karşılığında, kiracıya bırakmasını öngören bir sözleşmedir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; idarelerin kullanımında bulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalelerinin bu Kanun hükümlerine göre yürütüleceği ve belediyelerin de bu kapsamda olduğu ifade edilmiştir. Aynı Kanun’un “Finansal kiralama” başlıklı Ek 6’ncı maddesinde; Kanun kapsamındaki idarelerin finansal kiralama suretiyle yapacakları mal alımlarında uygulanacak esas ve usullerin Kamu İhale Kurumu tarafından belirleneceği düzenlenmiştir. Ancak buna ilişkin olarak ilgili Kurum tarafından herhangi bir düzenleme yapılmamıştır.
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “Tip sözleşmeler” başlıklı 5’inci maddesinde ise bu Kanun’un uygulanmasında uygulama birliğini sağlamak üzere mal veya hizmet alımları ile yapım işlerine ilişkin Tip Sözleşmeler Resmi Gazete’de yayımlanacağı, idarelerce yapılacak sözleşmelerin Tip Sözleşme hükümleri esas alınarak düzenleneceği, mal ve hizmet alımlarında, Kamu İhale Kurumun uygun görüşü alınmak kaydıyla istekliler tarafından hazırlanması mutat olan sözleşmeler kullanılabileceği ifade edilmiştir. Söz konusu Kanun maddesinin gerekçesinde; idarelerce yapılacak sözleşmelerde Kamu İhale Kurumunca hazırlanmış olan tip sözleşmeler kullanılmakla birlikte, finansal kiralama sözleşmeleri gibi özelliği olan veya ilgili mevzuatı gereğince zorunlu hükümler taşıması gereken sözleşmelerde veya 4735 sayılı Kanun’da öngörülen ve sözleşmelerde bulunması zorunlu hususlardan birinin veya bir kısmının sözleşmenin esas niteliğine aykırı olduğu durumlarda, sözleşmelerde yer alacak hususların belirlenmesinde Kamu İhale Kurumuna yetki verildiği ve Kurumun uygun görüşü alınmak kaydıyla bu tür sözleşmelerin kullanılabilmesine imkan sağlandığı belirtilmiştir.
Bu kapsamda yukarıda yer alan mevzuat hükümlerine göre; kamu kurumları tarafından yapılacak finansal kiralamaların 4734 sayılı Kanun hükümlerine göre yapılması gerekmektedir. Ayrıca bu ihalelerde finansal kiralama sözleşmelerinin kullanılabilmesi için Kamu İhale Kurumun uygun görüşü alınmalıdır.
Yapılan incelemeler neticesinde; Belediye tarafından 2024/446161 İKN’li “Kent Temizliği İşi Kapsamında Temizlik İşleri Müdürlüğü Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere Araç Alımı” kapsamında 13.06.2024 tarihinde yükleniciyle 73.200.000,00 TL+KDV bedel üzerinden sözleşme imzalandığı; akabinde ihale kapsamındaki 4 adet çekici araç, 4 adet 76 m3 tabanı kayarlı semi treyler, 2 adet 13+1,5 m3 sıkıştırmalı tip çöp kamyonu ile 2 adet üst ekipmanı yüklenici tarafından sözleşme bedeli üzerinden finansal kiralama şirketine fatura edildiği; 08.07.2024 tarihinde Belediye ile finansal kiralama şirketi arasında imzalanan 36 ay vadeli ve 139.790.546,00 TL+KDV tutarlı finansal kiralama sözleşmesi kapsamında söz konusu malların Belediyenin kullanımına bırakıldığı, ayrıca finansal kiralama sözleşmesi için Kamu İhale Kurumunun uygun görüşünün alınmadığı tespit edilmiştir.
Yukarıda yer alan tespitler çerçevesinde değerlendirme yapıldığında; Belediye tarafından ihalesi yapılan malların ihale sonucunda imzalanan sözleşme kapsamında değil de finansal kiralama sözleşmesi kapsamında teslim alındığı sonucuna varılmaktadır. Nitekim söz konusu mallar, ihale sonucunda oluşan fiyat üzerinden Belediyeye değil de finansal kiralama şirketine intikal etmiştir. Ayrıca finansal kiralama sözleşmesinin vade sonuna kadar Belediye mal sahibi değil de kiracı durumundadır.
6361 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesi ile 3226 sayılı Kanun’un 4’üncü maddesinden anlaşılacağı üzere finansal kiralama sözleşmesi, mahiyeti itibarıyla kendine has özellikleri olan bir “kiralama” işlemidir. Çekici araç, tabanı kayarlı semtreler, sıkıştırmalı tip çöp kamyonu ile üst ekipmanı ise “taşınır” niteliğinde olan mallardır. Bu kapsamda; Belediye ile finansal kiralama şirketi arasında imzalanan 08.07.2024 tarihli sözleşme, “taşınır kiralanması” sözleşmesidir. 4734 sayılı Kanun’da taşınır kiralanmasına ilişkin herhangi bir istisna veya bu işlemin doğrudan teminle yapılabileceğine dair herhangi bir hüküm bulunmamaktadır.
Kamu İdaresinin cevabında; bundan sonraki süreçte yapılacak finansal kiralamalar için bulguda belirtilen hususlar dikkate alınarak işlem tesis edileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak; Belediye tarafından finansal kiralama suretiyle yapılacak alımların, 4734 sayılı Kanun’da belirtilen ihale usulleri çerçevesinde yapılması gerekmektedir.