|
ÖZET: Finansal kiralama sözleşmeleri çerçevesinde elde edilen satın alma hakkının muhasebeleştirilmesinde yapılan hatalar ve eksik amortisman ayrılması, 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarında önemli bir bulgu olarak ortaya çıkmıştır. İlgili raporda, şirketin finansal kiralama yoluyla edindiği maddi olmayan duran varlıkların uygun hesaplarda izlenmediği ve dolayısıyla gerekli amortismanların ayrılmadığı belirtilmiştir. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’na göre, finansal kiralama işlemleri belirli kriterleri sağladığında, kiracıya mülkiyet hakkı tanınmış sayılmakta ve bu durumda ilgili varlıkların muhasebe kayıtlarında doğru bir şekilde yer alması gerekmektedir.
Denetim sonucunda, şirketin finansal kiralama sözleşmeleri kapsamında kiraladığı iş makineleri ve diğer varlıkların, 260 Haklar Hesabı yerine 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabı’na kaydedildiği tespit edilmiştir. Bu hatalı kayıtlar, maddi olmayan duran varlıklar hesabına ait amortismanların ayrılmamasına yol açmıştır. Şirket, Ocak 2025 itibarıyla finansal kiralamaya konu varlıkların doğru hesaplarda kaydedilmesi ve amortisman ayrılmasına yönelik düzeltici işlemler yapacağını belirtmiştir. Ancak, bu düzeltmelerin 2024 yılı mali tablolarına etkisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla, gelecekte finansal kiralama sözleşmeleri kapsamında edinilen varlıkların doğru muhasebeleştirilmesi ve amortisman kayıtlarının yapılması büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Finansal Kiralama Yoluyla Elde Edilen Satın Alma Hakkının Hatalı Muhasebeleştirilmesi ve Eksik Amortisman Ayrılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirketin finansal kiralama sözleşmeleri kapsamında elde ettiği satın alma hakkının maddi olmayan duran varlık hesaplarında izlenmediği ve bu nedenle amortisman ayrılmadığı görülmüştür.
213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun “Finansal kiralama işlemlerinde değerleme” başlıklı Mükerrer 290’ıncı maddesinde;
“Finansal Kiralama: Kira süresi sonunda mülkiyet hakkının kiracıya devredilip devredilmediğine bakılmaksızın, bir iktisadî kıymetin mülkiyetine sahip olmaktan kaynaklanan tüm riskler ile yararların kiracıya bırakılması sonucunu doğuran kiralamalardır.
Kiralama işleminde; iktisadî kıymetin mülkiyetinin kira süresi sonunda kiracıya devredilmesi, kiracıya kira süresi sonunda iktisadî kıymeti rayiç bedelinden düşük bir bedelle satın alma hakkı tanınması, kiralama süresinin iktisadî kıymetin ekonomik ömrünün % 80’inden daha büyük bir bölümünü kapsaması veya sözleşmeye göre yapılacak kira ödemelerinin bugünkü değerlerinin toplamının iktisadî kıymetin rayiç bedelinin % 90’ından daha büyük bir değeri oluşturması hallerinden herhangi birinin varlığı durumunda kiralama işlemi finansal kiralama kabul edilir.” denmektedir.
1 Sıra No’lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’ne göre;
26 Maddi Olmayan Duran Varlıklar Hesap Grubu, herhangi bir fiziksel varlığı bulunmayan ve işletmenin belli bir şekilde yararlandığı veya yararlanmayı beklediği aktifleştirilen giderler ile belli koşullar altında hukuken himaye gören haklar ve şerefiyelerin izlendiği hesap grubudur.
260 Haklar Hesabı ise, İmtiyaz, patent, lisans, ticari marka ve unvan gibi bir bedel ödenerek elde edilen bazı hukuki tasarruflar ile kamu otoritelerinin işletmeye belirli alanlarda tanıdığı kullanma, yararlanma gibi yetkiler dolayısıyla yapılan harcamaları kapsamaktadır. Edinilen haklar, maliyet bedelleri ile bu hesaba borç kaydedilir. Yararlanma süreleri içerisinde, yararlanma sürelerinin belli olmaması durumunda, 5 yıllık sürede eşit taksitlerle itfa olunarak yok edilir.
Buna göre, finansal kiralama yoluyla edinilen satın alma hakkının 260 Haklar Hesabı ya da 26 Maddi Olmayan duran Varlıklar Hesap Grubunda boş bırakılan hesaplarda kaydedilmesi, bu kayıtlı tutarlar için amortisman ayrılması gerekmektedir.
Şirket tarafından, finansal kiralama şirketleri ile yapılan finansal kiralama sözleşmeleri ile, Şirket faaliyetlerinde kullanılmak üzere iş makinaları, asfalt plenti, süpürge, kamyon gibi maddi duran varlıklar kiralanmıştır. Söz konusu sözleşmelerde kira süresinin sonunda Şirket’in kiralamış olduğu taşıt vb.’ni satın alma hakkı bulunduğu hükmü yer almakta olup, sözleşmelerin bir kısmı sonlanmış bir kısmı ise devam etmektedir.
Yapılan incelemede, finansal kiralama sözleşmeleri kapsamında Şirket tarafından ödenen ve karşılığında edinilen söz konusu makine ve diğer sabit kıymetleri satın alma hakkının 26 Hesap Grubunda yer alan ilgili maddi olmayan duran varlık hesabı yerine 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına kaydedildiği, hatalı kayıt nedeniyle ilgili maddi olmayan duran varlık hesabına ait amortisman kayıtlarının da yapılmadığı tespit edilmiştir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine Şirket tarafından Ocak/2025 itibarıyla finansal kiralamaya konu asfalt plentinin 260 haklar hesabında devredilip amortisman ayrılmaya başlandığı ifade edilmiştir. Ancak 2025 yılında yapılan düzeltici işlemin 2024 yıl sonu mali tablolarına etkisi bulunmamaktadır.
Bu itibarla, bundan böyle finansal kiralama sözleşmeleri kapsamında Şirket tarafından ödenen ve karşılığında edinilen makine ve diğer sabit kıymetleri satın alma hakkının ilgili hesaba kaydedilmesi ve bunlara ilişkin amortisman kayıtlarının yapılması gerekmektedir.