|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, üniversite bünyesindeki yüklenici firma ödemeleriyle ilgili önemli bulgular ortaya koymuştur. Yapılan incelemelerde, öncelikli ödeme kapsamına girmeyen bazı firma ödemelerinin bu çerçevede gerçekleştirildiği, belirli firmalara öncelik tanınarak erken ödeme yapıldığı ve bazı ödeme yazılarının eklerinde gerekli listelerin bulunmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca, bazı ekli listelerin imzasız olarak Döner Sermaye Saymanlık Müdürlüğüne iletildiği görülmüştür.
Ödemelerin öncelik sırasına göre yapılması gerektiği, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde açıkça belirtilmiştir. Ancak, 2024 yılı içinde, bu düzenlemelere aykırı olarak bazı mal alımlarına ilişkin ödemelerin öncelikli ödeme kapsamına alındığı belirlenmiştir. Kamu idaresi, bu durumun farkında olduğunu ve süreçlerin daha etkin yönetilmesi için yeni birimlerin oluşturulduğunu ifade etmiştir. Ayrıca, ödeme yazılarının eklerinde listelerin eksik veya imzasız olması, firma ödemelerinin suiistimale açık hale gelmesine yol açmaktadır. Bu bağlamda, tüm firma ödemelerinin öncelikli ödeme kapsamında değerlendirilmemesi, toplu ödeme yazılarının eklerinin Elektronik Belge Yönetim Sistemi’nde yer alması ve bu yazıların Harcama Yetkilisi tarafından imzalanması gerektiği vurgulanmıştır. |
BULGU: Firma Ödemelerinde Sorunlar Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
2024 yılında yapılan yüklenici firma ödemelerinin incelenmesi neticesinde; öncelikli ödeme kapsamında olmayan firma ödemelerinin bu kapsamda yapıldığı, bazı firmalara öncelik tanınmak suretiyle erken ödeme yapıldığı ve firma ödemelerine ilişkin bazı yazıların eklerinde liste bulunmadığı, ayrıca ekli listelerin bazılarının ise imzasız olarak Döner Sermaye Saymanlık Müdürlüğüne gönderilerek ödeme yapıldığı görülmüştür.
a. Öncelikli Ödeme Kapsamında Olmayan Bazı Firma Ödemelerinin Bu Kapsamda Gerçekleştirilmesi
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Ödenemeyen giderler ve bütçeleştirilmiş borçlar” başlıklı 34’üncü maddesinde; kamu idarelerinin nakit mevcudunun tüm ödemeleri karşılayamaması halinde giderlerin, muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre ödeneceği; ancak, sırasıyla kanunları gereğince diğer kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, prim, fon kesintisi, pay ve benzeri tutarlara, tarifeye bağlı ödemelere, ilama bağlı borçlara, ödenmemesi halinde gecikme cezası veya faiz gibi ek yük getirecek borçlara ve ödenmesi talep edilen emanet hesaplarındaki tutarlara öncelik verileceği düzenlemesi yer almaktadır.
Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “Ödemelerin yapılmasında öncelik” başlıklı 22’nci maddesinde ise; işletmelerin nakit mevcudunun tüm ödemeleri karşılayamaması hâlinde giderler, muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre ödeneceği; ancak, bu ödemelerin yapılmasında sırasıyla;
a) Katkı payları hariç olmak üzere özlük haklarına ilişkin ödemelere,
b) Kanunları gereğince diğer kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, prim, fon kesintisi, pay ve benzeri tutarlara,
Çeşidine bakılmaksızın Bakanlıkça belirlenen tutarın altındaki giderlere ilişkin ödemelere,
ç) İhalesi yapılan temizlik, yemek hazırlama ve dağıtım, güvenlik, bilgisayar sistemlerine yönelik hizmet alımları gibi yoğun emek gerektiren, düzenli ve kesintisiz yürütülmesi gereken hizmetlere ilişkin ödemelere,
Mevzuatları gereği döner sermaye gelirlerinden; personele yapılacak ek ödeme, katkı payı gibi ödemelere,
öncelik verileceği düzenlenmiştir.
Diğer taraftan Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğünün 30.12.2022 tarih ve 1799300 sayılı yazsısında ise; ödeme planı yapılırken idarelerince kesintisiz ve ertelenemez nitelikte olduğuna karar verilen mal ve hizmet alımları ile kan ve kan ürünleri bedellerine ilişkin borçlar, hizmete yönelik kira giderleri, tüp gaz, oksijen ile tıbbi görüntüleme ve laboratuvar hizmetleri de yukarıda belirtilen Yönetmelik’in 22’nci maddesinin (ç) bendi kapsamında değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Yapılan incelemede; 2024 yılı içerisinde, ilgili Yönetmelik’in 22’nci maddesinin (ç) bendi kapsamında değerlendirilmesi mümkün bulunmayan bazı mal alımlarına ilişkin firma ödemelerinin bu kapsamda gerçekleştirildiği tespit edilmiştir. Dönemsel olarak yapılan firma ödemelerinin üst yazılarında bu ödemelerin tamamının öncelikli ödeme kapsamında olduğu belirtilmesine rağmen ilgili yazı eki listelerde mevcut firma ödemelerinin temizlik, yemek hazırlama ve dağıtım, güvenlik, bilgisayar sistemlerine yönelik hizmet alımları gibi yoğun emek gerektiren, düzenli ve kesintisiz yürütülmesi gereken hizmetler olmadığı bu ödemelerin birçoğunun mal alımına ilişkin olduğu anlaşılmıştır.
Kamu İdaresi bulgunun bu bölümüne katılmış olup, cevabında ihale süreciyle tahakkuk süreci ve Ödeme Planı listesi için birimlerin birbirinden ayrıldığını ve bu sürecin takibinin yeni oluşturulan birim tarafından yapılacağını, firma temsilcileriyle doğrudan ve sürekli temas kurma ihtimalini ortadan kaldırmak için çeşitli düzenlemeler yapıldığını ifade etmiştir.
Bu itibarla; hangi mal ve hizmet alımlarının kesintisiz ve sürekli olduğuna karar verilerek, ilgili Yönetmelik’in 22’nci maddesinin (ç) bendi kapsamında öncelikli ödeme kapsamına alınması mümkün olmayan firma ödemelerinin muhasebe kayıtlarına alınış sırasına göre ödenmesi gerekmektedir. .
b. Bazı Firmalara Öncelik Tanınmak Suretiyle Erken Ödeme Yapılması
Muaccel hale gelmiş firma borçları mevcutken, öncelikli ödeme kapsamında olmayan bazı firma ödemelerinin muhasebe kayıtlarına alındığı gün yapıldığı, bazı firmalara ortalama ödeme gün sayısının altında yüksek tutarlı ödemelerin yapıldığı, ayrıca bazı firmalara ise ortalama ödeme gün sayısının üzerinde ve vadeye yakın tarihlerde ödemelerin gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.
Hastane tarafından yapılan alımlarda ödemelerin 270 gün içerisinde yapılmasına ilişkin düzenleme 16.07.2024 tarih ve 36 no.lu Üniversite Yönetim Kurulu kararı ile değiştirilmiş ve bu tarihten itibaren ödemelerin 90 gün içerisinde yapılacağı karara bağlanmıştır.
2024 yılı içerisinde yapılan firma ödemelerinde ortalama ödeme gün sayısı 113 gün iken, öncelikli ödeme kapsamında olmayan mal alımlarına ilişkin 5.600.899,42 TL tutarındaki bazı firma ödemeleri, muhasebe kayıtlarına alındığı gün gerçekleştirilmiştir. Ayrıca; toplam 26.535.446,43 TL tutarındaki firma ödemeleri ise muhasebe kayıtlarına alındığı tarihten itibaren ilk on gün içerisinde gerçekleşmiştir. Diğer taraftan; 4 farklı firmaya ortalama 40 gün içerisinde toplam 80.746.415,20 TL tutarında ödeme yapıldığı; aynı firmaya ortalama 47 günlük ödeme süresi içinde 5 farklı fatura için toplam 43.607.502,80 TL tutarında ödeme yapıldığı tespit edilmiştir. Buna mukabil, ortalama ödeme süresi 261 gün olan 10 farklı firmaya yapılan ödemelerin toplam tutarının ise 53.189.554,39 TL olduğu anlaşılmıştır.
Kamu idaresi bulgunun bu bölümüne katılmış olup, cevabında bundan sonraki süreçlerde bu tür durumlara yer verilmeyeceğini ve sürecin doğru bir şekilde ilerlemesi için Ön Mali Kontrol ve Raporlama Birimi kurulduğunu ifade etmiştir.
Bu itibarla; öncelikli ödeme kapsamında bulunmayan firma ödemelerinin muhasebe kaydına alınış sırasına göre ödenmesi, muaccel hale gelmiş firma borçları varken henüz vadesi dolmamış firma borçlarının ödenmemesi ve belirli firmalara herhangi bir gerekçe bulunmaksızın öncelikli ödeme yapılmaması gerekmektedir.
Firma Ödemelerine İlişkin Yazıların Eklerinde Liste Bulunmaması
Saymanlığa gönderilen toplu ödeme ve firmaya özel ödeme yazılarının; “(…) Ekli listedeki firmalara ait faturaların “ç” maddesinin hükmünce ödenmesi hususunda gereğini arz ederim.” şeklinde Harcama Yetkilisi’nin imzasına sunulduğu, ancak bu yazıların bazılarının ekinde herhangi bir evrak veya listenin bulunmadığı, bazı toplu ödeme yazılarının ekinde liste bulunsa dahi bu listelerin Harcama Yetkilisi tarafından imzalanmadığı ve Saymanlıkça elden teslim alınan ödeme yazılarının personel tarafından tarih yazılarak imzalandığı ancak eklerin teslim alındığına ilişkin bir imzanın olmadığı görülmüştür.
2024 yılında yapılan firma ödemelerine ilişkin yazıların Elektronik Belge Yönetim Sistemi (EBYS) üzerinden yapılan incelemesi sonucunda; 5 adet toplu firma ödeme yazısına ilişkin ek listenin EBYS’ye kaydedilmediği, 3 adet ödeme yazısı eki listenin Harcama Yetkilisi tarafından imzalanmadığı tespit edilmiştir.
Söz konusu firma ödemelerine ilişkin ek listelerin EBYS’ye eklenmemesi ya da eklenen listelerin imzalanmaması söz konusu listelerin değiştirilmesi ihtimalini artırmakta ve firma ödemelerini suiistimale açık bir hale getirmektedir.
Kamu İdaresi bulgunun bu bölümüne de katılmış olup, cevabında geçmişte yaşanan süreç aksaklarının dikkatle incelendiğini ve bu konuda gereken tedbirlerin alındığını ifade etmiştir.
Bu itibarla; firma ödemelerinin tamamının öncelikli ödeme kapsamında değerlendirilmemesi, toplu ödeme yazılarının eklerinin EBYS’de yer alması ve söz konusu yazılarının eklerinin Harcama Yetkilisince imzalanması gerekmektedir.