|
ÖZET: Mardin Büyükşehir Belediyesi tarafından gerçekleştirilen 2024/992450 ihale kayıt numaralı yol yapım işinde, fiyat dışı unsurların puanlama yöntemine dair gerekçeli bir açıklama belgesi hazırlanmadığı tespit edilmiştir. İhale süreci, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 40. maddesine uygun olarak ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla yürütülmektedir. Ancak, yapılan incelemelerde, fiyat dışı unsurların hesaplama yöntemine ilişkin düzenlemelerin eksik olduğu ve puanlama kriterlerinin belirlenmesinde tutarsızlıklar bulunduğu ortaya çıkmıştır.
Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği kapsamında, fiyat dışı unsurların belirli koşullar altında zorunlu hale getirilmesiyle birlikte, bu unsurların parasal değerleri ve hesaplama yöntemleri hakkında gerekçeli belgelerin hazırlanması gerekmektedir. Ancak, ihale sürecinde yapılan değişiklikler ve puanlama kriterlerinin gerekçeleri hakkında yeterli açıklama sağlanmamıştır. Örneğin, birim fiyat teklif cetvelinde yer alan iş kalemlerinin yaklaşık maliyetle uyumu dikkate alınmadan puanlama yapılması, şeffaflık ilkesine aykırıdır. Kamu idaresi, gelecekteki ihale süreçlerinde fiyat dışı unsurların hesaplamalarına dair gerekli önlemlerin alınacağını belirtmiştir. Ancak, fiyat dışı unsurların etkin kullanımı, ihale sürecinin kalitesini artırmak ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamak açısından büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle, puanlama kriterlerinin belirlenmesinde şeffaflık ve tutarlılık sağlanması, kamu ihale mevzuatının temel ilkeleriyle uyumlu bir şekilde ilerlemek için gereklidir. |
BULGU: Fiyat Dışı Unsurun Hesaplama Esaslarına Yönelik Gerekçeli Açıklama Belgesi Hazırlanmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Mardin Büyükşehir Belediyesi tarafından 02.09.2024 tarihinde ihalesi gerçekleştirilen ve 19.09.2024 tarihinde Karara bağlanan 2024/992450 ihale kayıt numaralı Mardin İli ve İlçelerinde Muhtelif Yollarda (Her Şey Dahil) Yol Yapım İşi ihalesinde uygulanan puanlama usulünün amacına uygun olmayan şekilde kullanıldığı ve fiyat dışı unsur puanı hesaplama yöntemine ilişkin olarak gerekçeli bir açıklama belgesi hazırlanmadığı tespit edilmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İhalenin karara bağlanması ve onaylanması” başlıklı 40’ıncı maddesinde; ihalenin, ekonomik açıdan en avantajlı teklifi veren istekli üzerinde bırakılacağı ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin sadece fiyat esasına göre veya fiyat ile birlikte işletme ve bakım maliyeti, maliyet etkinliği, verimlilik, kalite ve teknik değer gibi fiyat dışındaki unsurlar da dikkate alınarak belirlenebileceği ifade edilmiştir.
18 Mayıs 2024 Tarihli ve 32550 Sayılı Resmî Gazete yayımlanan mevzuat değişiklikleri ile Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği ile Kamu İhale Genel Tebliğinde yapılan düzenlemeler kapsamında yaklaşık maliyette fiyat dışı unsur puanlaması belirli koşullar altında zorunlu hale getirilmiştir.
Yapılan son değişiklikler ile birlikte fiyat dışı unsur ile ilgili hususlara uygulama birliği sağlanması adına daha bir netlik kazandırılmış olmakla birlikte, yapım işleri ihalelerinde birim fiyatlı sözleşmelerde yaklaşık maliyeti 4734 sayılı Kanunun 8’inci maddesinde öngörülen eşik değerin yarısına eşit veya bu değerin üzerinde olan işlerde, ekonomik açıdan en avantajlı teklifin, fiyat ile birlikte fiyat dışı unsurlar dikkate alınarak belirlenmesi zorunluluğu getirilmiştir.
Ayrıca, birim fiyatlı sözleşmelerde isteklinin teklifi ile idare tarafından hazırlanan yaklaşık maliyetin birbiri ile uyumuna ilişkin fiyat dışı unsur puanlama yönteminin mutlaka kullanılması zorunluluğu ile buna ilişkin alt puanlama sınırına yönelik düzenlemeler de bu kapsamda yapılmıştır.
Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Fiyat dışı unsurlar ve bu unsurlara yönelik düzenleme” başlıklı 62’nci maddesi gereğince fiyat dışı unsurlara, bu unsurların parasal değerlerine veya nispi ağırlıklarına ve hesaplama yöntemine yönelik düzenlemeyi yapan görevliler tarafından gerekçeli bir açıklama belgesi hazırlanması ve bu belgenin ihale onay belgesine eklenmesi gerekmektedir.
Ancak İdare tarafından fiyat dışı unsura yer verilmek suretiyle ihale edilen yapım işlerinde, ihale yetkilileri tarafından fiyat dışı unsurun nev’i, nispi ağırlığı ve hesaplama yöntemine ilişkin olarak gerekçeli bir açıklama belgesi hazırlanmadığı tespit edilmiştir. Hatta ihale süreci devam ederken İdare tarafından yayımlanan Zeyilname ile ilk ilan ekinde yer verilen her bir iş kaleminin teklif içindeki yüzdesinin ilgili iş kaleminin yaklaşık maliyetteki yüzdesine oranının %80 ila %120 arasında olması kriteri, %95 ila %105 olacak şekilde değiştirilmiştir. Ancak bu değişiklik için de herhangi bir gerekçe belirtilmemiştir.
Yukarıda belirtildiği üzere, ihale dokümanında ve Zeyilname ile belirlenen puanlama kriterinin gerekçesine ilişkin herhangi bir açıklamaya ihale işlem dosyasında yer verilmemekle birlikte, 50 tam puan üzerinden yapılan puanlamanın da yaklaşık maliyetteki oranlardan kopuk bir şekilde belirlendiği tespit edilmiştir. Örneğin, birim fiyat teklif cetvelinde 9’uncu sırada yer alan 1 TON Asfalt Binder (BSK) Tabakası Yapılması (Her Şey Dahil) iş kaleminin yaklaşık maliyetteki nispi ağırlığı % 39,28 olmasına karşın toplam 50 puan olan fiyat dışı unsur kriterinden bu iş kalemi için sadece 9 puan üzerinden puanlama yapıldığı görülmüştür.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta, ihalenin puanlama usulüyle gerçekleştirildiği, bu nedenle en düşük fiyatı veren isteklinin ihaleyi kazanamadığı, ayrıca gelecekteki ihalelerde fiyat dışı unsur hesaplamalarına ilişkin gerekçeli açıklama belgesi hazırlanması yönünde gerekli uyarıların yapıldığı ve sürecin titizlikle takip edileceği ifade edilmiştir.
Yapım işlerinde fiyat dışı unsurun öngörülmesindeki amaç, 4734 sayılı Kanun’un 40’ıncı maddesinde düzenlenen fiyat dışı unsurun, ihale konusu işin beklenen kaliteye uygun olarak gerçekleştirilmesini ve özellikle yapım işleri ihalelerinde işin erken tasfiye edilmesi suretiyle kaynakların verimli kullanılması ilkesinin muhtemel ihlallerini engelleyecek şekilde etkin kullanımını sağlamaktır.
Dolayısıyla, kamu ihale mevzuatının temel ilkelerinden olan saydamlık ilkesine uygunluğu da teminen fiyat dışı unsurun nev’i, nispi ağırlığı ve hesaplama yöntemine ilişkin olarak gerekçeli bir açıklama belgesinin hazırlanması ve puanlama kriterlerinin ağırlık oranlarının yaklaşık maliyet ile uyumlu olması düzenlemeden umulan amaca ulaşılması açısından önem arz etmektedir.