|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Bigadiç Belediyesi’nin 775 sayılı Gecekondu Kanunu çerçevesinde gerekli olan Gecekondu Fonu hesabını oluşturmadığını ortaya koymuştur. Bu durum, kanunda belirtilen gelir kaynaklarından elde edilmesi gereken payların izlenmediğini göstermektedir. 11 Mart 1988’de yürürlüğe giren 775 sayılı Gecekondu Kanunu ve 3414 sayılı Kanun, bu fonların yönetimi ve ilgili hakların belediyelere devredilmesini öngörmektedir. Ayrıca, 4706 sayılı Kanun, hazineye ait taşınmazların satışından elde edilen gelirlerin belirli bir kısmının bu fon hesabına aktarılmasını şart koşmaktadır.
Mevzuat gereği, belediyeler mevcut gecekonduların ıslahı ve tasfiyesi için gerekli fonları oluşturmakla yükümlüdür. 775 sayılı Kanun’un 12. maddesi, bu fonların Türkiye Emlak Kredi Bankası’nda toplanmasını ve belirli amaçlar için kullanılmasını düzenlemektedir. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği de, bu fonlardan elde edilen gelirlerin nasıl kaydedileceği ve harcamaların nasıl yapılacağına dair hükümler içermektedir. Yapılan denetimlerde, Bigadiç Belediyesi’nin bu mevzuat hükümlerine uygun olarak fon hesabı oluşturmadığı tespit edilmiştir. Bu durum, mevcut gecekonduların ıslahı ve tasfiyesi gibi önemli işlemlerin gerçekleştirilmesi için gerekli olan gelirlerin takibi ve denetimi açısından sorunlar yaratmaktadır. Dolayısıyla, ilgili fon hesabının bir an önce teşkil edilmesi gerekmektedir. |
BULGU: Gecekondu Fonu Hesabının Oluşturulmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
775 sayılı Gecekondu Kanunu hükümlerine göre oluşturulması gereken fon hesabının oluşturulmadığı ve Kanunda belirtilen kaynaklardan sağlanacak gelirlerden aktarılması gereken payın takibinin yapılmadığı görülmüştür.
11.03.1988 tarih ve 19752 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren ve 775 sayılı Gecekondu Kanunu’na ek getiren 3414 sayılı Kanun’un 1’inci ve 2’nci maddelerinde, 775 sayılı Kanun’un belediye sınırları ile mücavir alanlardaki tatbikatı için daha önce Bayındırlık ve İskan Bakanlığına verilen hak, yetki ve görevler ile aynı Kanun’un 12’nci maddesinde kurulması öngörülen Fonların idaresi ile bu Fonlara ait her türlü hak ve vecibelerin ilgili belediyelere devredildiği; devredilen bu hak, yetki ve görevlerin de belediyelerin yetkili organları eliyle kullanılacağı hükme bağlanmıştır.
4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un “Taksitle ödeme, satış bedelinden pay verilmesi, belediyelere devir” başlıklı 5’inci maddesinde ;
“Belediye ve mücavir alan sınırları içindeki Hazineye ait taşınmazların satış bedellerinin tahsil edilen kısmından öncelikle yerinde muhafaza edilemeyen yapıların tasfiyesinde kullanılmak şartıyla %10’u, ilgili belediyelerin 20.07.1966 tarihli ve 775 sayılı Kanun hükümlerine göre oluşturulan fon hesabına aktarılır. Kalan kısmından ise ilgili belediyeye %30, varsa büyükşehir belediyesine %10 oranında pay verilir…”
denilmektedir.
775 sayılı Kanun’un “Fonların teşkili ve kullanılması” başlıklı 12’nci maddesinde ise;
“Bu Kanundaki hizmetlerin yürütülebilmesi için aşağıdaki kaynaklardan sağlanacak gelirler, Türkiye Emlak Kredi Bankasında, ilgili belediyeler adına açılacak özel hesaplarda toplanarak birer fon teşkil edilir.”
denilmekte olup, yine anılan Kanunun 1’inci ve 8’inci maddeleri uyarınca da belediyelerin mevcut gecekonduların ıslahı, tasfiyesi, yeniden gecekondu yapımının önlenmesi kapsamında kendilerine devrolunan arazi ve arsalardan Toplu Konut İdaresi Başkanlığınca uygun görülenlerin kira ya da satış tutarlarının yatırılması için de fon hesabı açmaları gerekmektedir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “Belli bir amaca tahsisli gelirler ve alınan paylar” başlıklı 18′ inci maddesinin 2’nci fıkrasında da;
“20/7/1966 tarihli ve 775 sayılı Gecekondu Kanununun 12 inci maddesi gereği kurulan fonda toplanacak paralar gelir bütçesinin ilgili bölümüne gelir kaydedilir. Diğer taraftan gider bütçesinin ilgili tertibine tahsis amacı doğrultusunda kullanılmak üzere ödenek konulur. Bu fondan yapılan harcamalarda 775 sayılı Kanunda belirtilen usul ve esaslar uygulanır.”
hükmüne yer verilmiştir.
Bu hükümlerden anlaşılacağı üzere belediye ve mücavir alan sınırlarındaki hazineye ait taşınmazların satışından ilgili belediyeye aktarılan %10’luk payın cari hesaptan ayrı olarak oluşturulacak gecekondu fonu hesabında izlenmesi ve bu tutarın da yukarıda sayılan amaçlar dışında kullanılmaması gerekmektedir.
Yapılan incelemede, Bigadiç Belediyesi bünyesinde, yukarıdaki mevzuat hükümlerinde belediyelerce teşkil ettirilmesi öngörülen fon hesabının bulunmadığı tespit edilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat ve açıklamalar kapsamında, mevcut gecekonduların ıslahı, tasfiyesi ve yeniden gecekondu yapımının ödenmesi kapsamında, mevzuatında öngörülen gelir ve payların tahakkuku ile bu tutarların takip ve denetiminin yapılabilmesi için söz konusu fon hesabının teşkil ettirilmesi gerekmektedir.