Geçici Kabul İşlemi Yapılan Yapım İşlerinde Taşınır Olarak Kaydedilmesi Gereken Maddi Duran Varlıkların Binalar Hesabına Kaydedilmesi (Sayıştay)

BULGU: Geçici Kabul İşlemi Yapılan Yapım İşlerinde Taşınır Olarak Kaydedilmesi Gereken Maddi Duran Varlıkların Binalar Hesabına Kaydedilmesi

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi

2021 yılında yapımı tamamlanan ve geçici kabulü yapılan Akdeniz Kültürlerini Araştırma ve Kongre Merkezi Binası Yapım İşi’ne ilişkin muhasebe kaydının yapılması işleminde, proje kapsamında elde edilen birtakım; ses ve görüntü cihazları, mikrofon ve kulaklık gibi ses elemanları, serverlar, ses ve görüntüye dair kontrol üniteleri vb. taşınırların, 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabından ayrıştırılmayarak 252 Binalar Hesabına aktarıldığı görülmüştür.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Taşınırların kaydı” başlıklı 12’nci maddesinde, kamu idarelerince bütün taşınırların kayıt altına alınmasının esas olduğu, Aynı Yönetmelik’in “Kayıt zamanı, kayıt değeri ve değer tespit komisyonu” başlıklı 13’üncü maddesinde ise, taşınırların edinilme şekline bakılmaksızın, kamu idaresince kullanılmak üzere teslim alındığında girişinin yapılması gerektiği belirtilmiştir.
Taşınır Mal Yönetmeliği, giriş işleminin yapılmasını “Taşınır İşlem Fişi”nin düzenlenmesine bağlamış, “Taşınır giriş ve çıkış işlemlerinin muhasebe birimine bildirilmesi” başlıklı 30’uncu maddesinde;
“Taşınır kayıt yetkilileri tarafından, kamu idarelerinin muhasebe kayıtlarında ilgili stok ve maddi duran varlık hesaplarında izlenen taşınırlardan; satınalma suretiyle edinilenlerin giriş işlemleri ile değer artırıcı harcamalar için düzenlenen Taşınır İşlem Fişlerinin bir nüshası ödeme emri belgesi ekinde, muhasebe birimine gönderilir.”
Hükümlerine yer verilmiştir.
Buna göre, düzenlenecek taşınır işlem fişlerinin bir nüshasının, ilgili taşınırların ödeme emri belgesi ekinde muhasebe birime gönderileceği açıkça düzenlenmiştir.
Taşınır işlem fişi düzenlenmek suretiyle muhasebe birimine bildirilen taşınırlar, Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği hükümleri uyarınca muhasebe kayıtlarına alınacaktır.
Söz konusu kayıt işlemleri Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’ne göre “taşınır” olarak kaydedilmesi gereken varlıklar 253 Tesis Makine ve Cihazlar, 254 Taşıtlar ve 255 Demirbaşlar olarak sınıflandırılmış ve ayrı maddelerde düzenlemeye tâbi tutulmuştur.
Akdeniz Kültürlerini Araştırma ve Kongre Merkezi Binası Yapım İşi kapsamında edinilen taşınırlar “Tesis Makine ve Cihazlar” hüviyetindedir. Bundan dolayı, yapılacak kaydın Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 253 Tesis Makine ve Cihazlar Hesabı’nın niteliğini düzenleyen 178’inci maddesine göre yapılması gerekmektedir.
Söz konusu maddenin birinci fıkrasının (a) “Borç” bendinin (1) nolu alt bendinde;
“Bütçeye gider kaydıyla gerçekleştirilip yapılmakta olan yatırımlar hesabına kaydedilen tesis, makine ve cihazlara ilişkin tutarlar, yatırımın tamamlanıp geçici kabulünün yapılması ile birlikte, bu hesaba borç, 258-Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına alacak kaydedilir.”
Düzenlemesine yer verilerek, hakediş ödemesine dahil edilen proje kapsamındaki taşınırların, geçici kabul işlemi sonrası 253 Tesis Makine ve Cihazlar Hesabına kaydedilmesi gerektiği hüküm altına alınmıştır.
Söz konusu yapım işi dolayısıyla 253 Tesis Makine ve Cihazlar hesabına kaydedilmesi gerekip 252 Binalar Hesabı içinde bırakılan taşınırlara ilişkin bilgiler aşağıda tablolaştırılmıştır;
Tablo 9: Binalar Hesabında Kayıtlı Olan Taşınırların Niteliğine İlişkin Bilgiler Tablosu

Yukarıda bilgisi yer verilen taşınırların, ilgili taşınır hesabı olan 253 no.lu hesaba kaydedilmeyerek, edinilen “yapı” ile birlikte 252 Binalar Hesabı içinde yer alması “Amortisman” kavramı açısından da hatalara sebebiyet vermektedir.
Amortisman işlemi, Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Dönem Sonu İşlemleri” arasında sayılan; duran varlıkların yıpranma payının “faydalı ömür” olarak belirlenen süre içerisinde her yıl sonunda ilgili gider hesabına kaydedilmesi gereken işlemdir. Bu işlem sonucunda amortisman ayrılan duran varlıkların yıpranma payı ilgili yılın gider tablosuna “gider” olarak yansıtılmaktadır.
Amortisman işlemine tâbi tutulacak duran varlıkların faydalı ömürlerine ve amortisman oranlarına ilişkin düzenlemeler, Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 29’uncu maddesine dayanılarak hazırlanan ve 04.11.2015 tarihinde yürürlüğe giren 47 Sıra no’lu Amortisman ve Tükenme Payları konulu Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği ile düzenlenmiştir.
Söz konusu Tebliğ ekinde, 252 Binalar Hesabı için detay koduna göre 20 ya da 50 yıl faydalı ömür öngörülmekle birlikle, 253 Tesis Makine Cihazlar Hesabında, bütün detay kodları için 5 yıl faydalı ömür öngörüsünde bulunulmuştur. Amortisman oranları da 100/Faydalı ömür süresi şeklinde belirlenmektedir. Bundan dolayı, taşınır olarak kaydedilmesi gereken varlıkların amortisman gideri yıl sonunda ayrılması gereken tutarın çok altında belirlenmiş olacak, yıllık faaliyet giderleri olması gerektiğinden daha düşük görünecektir.
2021 mali tablolarının yanlış sonuç üretmesine neden olan söz konusu hatalı uygulamaların, 2022 yılında düzeltileceği tarafımıza bildirilmiştir.
Yukarıda bilgisi verilen taşınırların 253 Tesis Makine ve Cihazlar Hesabına kaydedilmesi gerekirken, 252 Binalar Hesabına kaydedilmesi ile; 2021 mali yılı Bilanço Hesapları 2.561.308,87 TL yanlış sonuç üretmektedir. Ayrıca taşınırların bina olarak kaydedilmesinden dolayı aradaki amortisman farkı kadar 630 Giderler Hesabı olması gerektiğinden düşük görünmekte, 2021 yılı Faaliyet Sonuçları Tablosu da gerçek durumu yansıtmamaktadır.