|
ÖZET: Gelecek dönemlerde tüketilmek üzere gerçekleştirilen alımlara ilişkin ödemelerin muhasebeleştirilmesi, tahakkuk esaslı muhasebe ilkelerine uygun şekilde yapılmamıştır. 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda, ön ödemeli doğalgaz, posta pulu alımları ve Hızlı Geçiş Sistemi (HGS) gibi hizmetlerin, ilgili hesaplara kaydedilmeden doğrudan giderleştirildiği tespit edilmiştir. Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nde tahakkuk esasının, ekonomik değerlerin yaratıldığı anda muhasebeleştirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Ayrıca, önceden ödenen giderlerin ve cari dönemde tahakkuk eden gelirlerin doğru bir şekilde muhasebeleştirilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Yönetmelik gereğince, gelecek dönemlere ait giderlerin 180 ve 280 hesaplarında izlenmesi gerekirken, bu tür alımların doğrudan 630 Giderler Hesabı’na kaydedilmesi, dönemsellik ve tam açıklama ilkelerine aykırıdır. Ödemelerin, henüz tüketim gerçekleşmediğinden, ilgili varlık hesaplarına kaydedilmesi ve zamanla giderleştirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Uygulamada, çeşitli kamu kurumlarında bu ilkelere uyulmadığı ve hatalı muhasebe kayıtları yapıldığı gözlemlenmiştir. Kamu idaresi, bu konuyla ilgili olarak Hazine ve Maliye Bakanlığı’ndan görüş talep etmiş ve işlemlerin düzeltilmesi için gerekli uyarıları yapmıştır. Gelecek dönemlerde yapılacak alımların muhasebe sisteminde doğru bir şekilde izlenmesi, mali tabloların güvenilirliğini artıracaktır. |
BULGU: Gelecek Dönemlerde Tüketilmek Üzere Yapılan Alımlara İlişkin Ödemelerin Tahakkuk Esaslı Muhasebe İlkelerine Uygun Muhasebeleştirilmemesi
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Ön ödemeli doğalgaz ve posta pulu alımları ile Hızlı Geçiş Sistemi (HGS) / Otomatik Geçiş Sistemi (OGS) hizmet alımlarının ilgisine göre 180/280 Gelecek Aylara/Yıllara Ait Giderler Hesaplarına kaydının yapılıp tüketim gerçekleştikçe giderleştirilmesi gerekirken 630 Giderler Hesabına kaydedilerek doğrudan giderleştirildiği görülmüştür.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinin (ff) bendinde tahakkuk esası; bir ekonomik değerin yaratıldığında, başka bir şekle dönüştürüldüğünde, mübadeleye konu edildiğinde, el değiştirdiğinde veya yok olduğunda muhasebeleştirilmesi olarak ifade edilmiştir.
Anılan Yönetmelik’in “Varlıklara ilişkin ilkeler” başlıklı 9’uncu maddesinin (h) bendinde; gelecek dönemlere ait olarak önceden ödenen giderler ile cari dönemde tahakkuk eden ancak, gelecek dönemlerde tahsil edilecek olan gelirlerin muhasebeleştirileceği ve bilançoda gösterileceği belirtilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in 280 Gelecek Yıllara Ait Giderler Hesabı ve 180 Gelecek Aylara Ait Giderler Hesabının işleyişine ilişkin 151 ve 101’inci maddelerinde söz konusu hesapların, içinde bulunulan dönemde ortaya çıkmasına rağmen, gelecek yıllara veya aylara ait olan giderlerin izlenmesi için kullanılacağı belirtilmiştir. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 116 ve 205’inci maddelerinde de benzer ifadeler yer almıştır.
Öte yandan bahse konu Yönetmelik’in “Temel kavramlar” başlıklı 5’inci maddesinin ilk fıkrasının (b) bendinde yer verilen dönemsellik ilkesinde; kamu idarelerinin faaliyetlerini belirli dönemlerde raporlaması ve her dönemin faaliyet sonuçlarının diğer dönemlerden bağımsız olarak saptanması, (g) bendinde yer verilen tam açıklama ilkesinde ise; mali tabloların, bu tablolardan yararlanacak olanların doğru karar vermelerine yardımcı olacak ölçüde yeterli, açık ve anlaşılır şekilde düzenlenmesi gerektiği ifade edilmiştir.
Belirtilen ilke ve kavramlardan anlaşılacağı üzere, dönemsellik ilkesi gereği farklı yılların giderlerini ait olduğu yılların mali tablolarına yansıtmak gerekmektedir. Tam açıklama kavramı gereği ise yapılan işlemlerin tablo kullanıcılarına yardımcı olacak ölçüde anlaşılır ve yeterli olması gerekir. Yapılan ön ödemeli/ön ödemesiz posta pulu ve ön ödemeli doğalgaz alımları ile HGS / OGS hesabına yatırılan paraların doğrudan gider yazılması bu ilkelere aykırı bir biçimde muhasebe kaydı yapılması anlamına gelmektedir. Birden fazla yıla sâri giderlerin sadece bir yıl için gider yazılmasının dönemsellik ve tam açıklama ilkelerine uygun olmadığı değerlendirilmektedir.
Bu çerçevede ön ödemeli/ön ödemesiz posta pulu ve ön ödemeli doğalgaz alımı yapıldığında, HGS / OGS hesabına para yatırıldığında henüz tüketim gerçekleşmediğinden, ödenen miktarın vade durumuna göre 280 Gelecek Yıllara Ait Giderler Hesabında veya 180 Gelecek Aylara Ait Giderler Hesabında takip edilmesi ve belirli aralıklarla yapılan ölçümler neticesinde tahakkuk eden tüketim miktarının giderleştirilmesi gerekmektedir.
Söz konusu alımlardan ertesi aya veya yıla devretmeme durumu olsa dahi bu alımların ve tüketimlerin yukarıda belirtilen muhasebe ilkeleri gereği muhasebe sisteminde izlenmesi gerekmektedir.
Uygulamada, Personel ve Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı ile Ankara İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğünde ön ödemeli doğalgaz, HGS ve ön ödemeli posta pulu alımlarının, İstanbul Afet ve Acil Durum Müdürlüğünde OGS ve ön ödemeli posta pulu alımlarının, Bursa Afet ve Acil Durum Müdürlüğünde ise HGS hesaplarına yatırılan paraların ilgili varlık hesaplarına kaydedilmeden doğrudan giderleştirildiği bu nedenle 180 ve 280 No.lu hesaplar itibarıyla bilançoda, 630 No.lu hesap itibarıyla da faaliyet sonuçları tablosunda hataya neden olunduğu tespit edilmiştir.
Kamu idaresince, bulgu konusu hususla ilgili olarak 11.05.2022 tarih ve 301423 sayılı yazı ile Hazine ve Maliye Bakanlığından (Muhasebat Genel Müdürlüğü) görüş talep edildiği; verilecek görüşe göre işlemlerin tesis edileceği; konu hakkında uyarıların yer aldığı genel bir yazı yazılarak bundan sonraki süreçte daha dikkatli olunması ve ilgili Saymanlık/Defterdarlık Müdürlüklerine de uyarıların yapılması hususları ile birimlerin talimatlandırıldığı ifade edilmiştir.
Hemen tüketilmeyip gelecek dönemlerde tüketilmek üzere yapılan bahse konu alımlara ilişkin ödemelerin ilgili varlık hesaplarına kaydının yapılıp tüketim gerçekleştikçe giderleştirilmesi gerekmektedir.