|
ÖZET: Gelir fazlalarının genel bütçeye aktarımına dair mevzuat hükümlerindeki farklılıklar, 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda belirgin bir sorun olarak ortaya çıkmıştır. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu ile 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu, gelir fazlalarının aktarım süreleri konusunda farklı düzenlemelere sahiptir. 5411 sayılı Kanun, kurumların mali yıl sonunda oluşan gelir fazlalarının izleyen yılın Mart ayında genel bütçeye aktarılmasını öngörürken, 5018 sayılı Kanun, bu aktarımın her üç ayda bir yapılmasını ve süresinde ödenmeyen tutarların gecikme zammı ile takip edilmesini öngörmektedir.
Yapılan incelemeler, 2018 yılında Tek Hazine Kurumlar Hesabı uygulamasına geçişle birlikte, gelir fazlalarının 5411 sayılı Kanun’a uygun olarak Mart ayında aktarıldığını göstermektedir. Ancak, 2022 yılından itibaren 5018 sayılı Kanun’un hükümleri doğrultusunda her üç ayda bir aktarıma başlanması, kurumların nakit dengesini olumsuz etkileyebilmektedir. Ayrıca, hatalı veya gereksiz aktarımlar sonrası mahsuplaşma sürecinin uzaması, takip eden dönemlerdeki işlemleri aksatma riski taşımaktadır. Kamu idaresi, iki kanun arasındaki farklılıkların giderilmesi gerektiğini kabul etmekte ve bu konunun daha önceki Sayıştay Denetim Raporlarında da ele alındığı belirtilmektedir. Sonuç olarak, gelir fazlalarının genel bütçeye aktarımına ilişkin mevzuatın güncellenmesi ve uyumlu hale getirilmesi gerekliliği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Gelir Fazlalarının Genel Bütçeye Aktarılmasına İlişkin Mevzuat Hükümlerinde Farklılıklar Bulunması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Düzenleyici ve Denetleyici Kurum
Düzenleyici ve denetleyici kurumlarda ortaya çıkan gelir fazlalarının genel bütçeye aktarılması gereken sürelerin, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu ile 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nda farklı düzenlenmiş olmasının uygulama açısından sorunlar yarattığı görülmüştür.
5411 sayılı Kanun’un “Kurumun bütçesi, hesap ve harcamaların denetimi” başlıklı 101’inci maddesinde; Kurumun gelirlerinin, giderlerini karşılamasının esas olduğu, Kurum bütçesinin 5018 sayılı Kanun hükümlerinde belirlenen usul ve esaslara göre hazırlanacağı ve kabul edileceği, Kurumun mali yıl sonunda oluşan gelir fazlalarının ise izleyen yılın Mart ayı içinde genel bütçeye gelir olarak aktarılacağı, Kurumun bütçe durumunu göz önünde bulundurarak daha önce de aktarma yapabileceği düzenlenmiştir.
5018 sayılı Kanun’un konuya ilişkin “Kurumlardan alınacak hasılat payı” başlıklı 78’inci maddesinde ise düzenleyici ve denetleyici kurumların üçer aylık dönemler itibarıyla oluşacak gelir fazlalarını, her üç ayda bir izleyen ayın on beşine kadar genel bütçeye aktarması gerektiği, söz konusu tutarların süresi içinde ödenmemesi halinde, ödenmeyen tutarların 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’a göre gecikme zammı da uygulanmak suretiyle takip ve tahsil edileceği hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemede, 08.08.2018 tarihli ve 17 sayılı Tek Hazine Kurumlar Hesabına Alınacak Kamu İdareleri ve Hesapların Belirlenmesi Hakkında Cumhurbaşkanı Kararı ile BDDK’nın 09.08.2019 tarihinden itibaren “Tek Hazine Kurumlar Hesabı Uygulaması” sistemine dâhil olduğu ve gelir fazlalarını ise 5411 sayılı Kanun’un anılan hükmüne uygun olarak izleyen yılın mart ayında genel bütçeye aktardığı görülmüştür. Ancak, Muhasebat Genel Müdürlüğünün 16.12.2021 tarih ve 794893 sayılı yazısı üzerine 2022 yılından itibaren 5018 sayılı Kanun’un anılan hükümleri uyarınca her üç ayda bir izleyen ayın on beşine kadar aktarmaya başladığı tespit edilmiştir.
Buna göre, gelirlerinin yaklaşık %99’u bankalar, finansal kiralama, faktoring ve finansman şirketlerinden her yılın son ayında belirli bir yüzde şeklinde tahsil edilen katılım paylarından oluşan Kurum gelirlerinden, giderlerini karşıladıktan sonra ortaya çıkan gelir fazlalarını 5018 sayılı Kanun’da belirtilen şekilde, ilk üç ayı takip eden ayın on beşine kadar aktarması halinde kurumun nakit dengesini ayarlamakta sorun yaşadığı görülmektedir. Bununla birlikte, hatalı veya gereksiz aktarıldığı sonradan ortaya çıkan gelir fazlaları için, sonradan mahsuplaşma yapılmasının belli bir zamana yayılacak olması nedeniyle, takip eden döneme ilişkin Kurum işlemlerinin aksaması riskinin de ortaya çıkabileceği değerlendirilmektedir.
Kamu idaresi cevabında; bulguda yer verilen her iki Kanun’un gelir fazlalarının genel bütçeye aktarılmasını düzenleyen hükümleri arasındaki farklılıkların giderilerek güncel uygulamalarla uyumlu hale getirilmesi gerektiği yönündeki tespite iştirak edildiği ifade edilmiştir.
Bulgu konusu hususa 2019 ve 2022 yılları arasındaki Sayıştay Denetim Raporlarında yer verilmiş olup, aynı uygulamaya 2023 yılında da devam edildiği anlaşılmıştır.
Sonuç olarak 5018 sayılı Kanun ile 5411 sayılı Kanun’da, gelir fazlalarının genel bütçeye aktarılmasına ilişkin zamanlama farklılığının giderilmesine yönelik bir mevzuat değişikliği yapılması gerekmektedir.