|
ÖZET: Gelir fazlalarının genel bütçeye aktarımına ilişkin mevzuat hükümlerindeki farklılıklar, uygulamada sorunlara yol açmaktadır. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu, kurumların mali yıl sonunda oluşan gelir fazlalarının izleyen yılın Mart ayı içinde genel bütçeye aktarılmasını öngörürken, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu, bu aktarımın her üç ayda bir, izleyen ayın on beşine kadar gerçekleştirilmesini şart koşmaktadır. Bu durum, düzenleyici ve denetleyici kurumların nakit dengesini etkilemekte ve zamanında yapılmayan ödemeler için gecikme zammı uygulanmasına neden olmaktadır.
2022 yılından itibaren, kurumların gelir fazlalarını 5018 sayılı Kanun’a uygun olarak her üç ayda bir aktarmaya başlaması, nakit akışında sorunlar yaratmaktadır. Özellikle, gelir fazlalarının hatalı veya gereksiz bir şekilde aktarılması durumunda, sonraki dönemlerde işlemlerin aksaması riski ortaya çıkmaktadır. Kamu idaresi, bu konudaki mevzuat değişikliği çalışmalarının sürdüğünü belirtmiştir. Sonuç olarak, 5018 ve 5411 sayılı Kanunlar arasındaki zamanlama farklılıklarının giderilmesi amacıyla gerekli mevzuat değişikliklerinin yapılması önem arz etmektedir. Bu değişiklikler, uygulamada karşılaşılan sorunların çözümüne katkı sağlayacaktır. |
BULGU: Gelir Fazlalarının Genel Bütçeye Aktarılmasına İlişkin Mevzuat Hükümlerinde Farklılıklar Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Düzenleyici ve Denetleyici Kurum
Düzenleyici ve denetleyici kurumlarda ortaya çıkan gelir fazlalarının genel bütçeye aktarılması gereken sürelerin, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu ile 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nda farklı düzenlenmiş olmasının uygulama açısından sorunlar yarattığı görülmüştür.
5411 sayılı Kanun’un “Kurumun bütçesi, hesap ve harcamaların denetimi” başlıklı 101’inci maddesinde; Kurumun gelirlerinin, giderlerini karşılamasının esas olduğu, Kurum bütçesinin 5018 sayılı Kanun hükümlerinde belirlenen usul ve esaslara göre hazırlanacağı ve kabul edileceği, Kurumun mali yıl sonunda oluşan gelir fazlalarının ise izleyen yılın Mart ayı içinde genel bütçeye gelir olarak aktarılacağı, Kurumun bütçe durumunu göz önünde bulundurarak daha önce de aktarma yapabileceği düzenlenmiştir.
5018 sayılı Kanun’un konuya ilişkin “Kurumlardan alınacak hasılat payı” başlıklı 78’inci maddesinde ise düzenleyici ve denetleyici kurumların üçer aylık dönemler itibarıyla oluşacak gelir fazlalarını, her üç ayda bir izleyen ayın on beşine kadar genel bütçeye aktarması gerektiği, söz konusu tutarların süresi içinde ödenmemesi halinde, ödenmeyen tutarların 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’a göre gecikme zammı da uygulanmak suretiyle takip ve tahsil edileceği hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemede, 08.08.2018 tarihli ve 17 sayılı Tek Hazine Kurumlar Hesabına Alınacak Kamu İdareleri ve Hesapların Belirlenmesi Hakkında Cumhurbaşkanı Kararı ile BDDK’nın 09.08.2019 tarihinden itibaren “Tek Hazine Kurumlar Hesabı Uygulaması” sistemine dâhil olduğu ve gelir fazlalarını ise 5411 sayılı Kanun’un anılan hükmüne uygun olarak izleyen yılın mart ayında genel bütçeye aktardığı görülmüştür. Ancak, Muhasebat Genel Müdürlüğünün 16.12.2021 tarih ve 794893 sayılı yazısı üzerine 2022 yılından itibaren 5018 sayılı Kanun’un anılan hükümleri uyarınca her üç ayda bir izleyen ayın on beşine kadar aktarmaya başladığı tespit edilmiştir.
Buna göre, gelirlerinin yaklaşık %99’u bankalar, finansal kiralama, faktoring ve finansman şirketlerinden her yılın son ayında belirli bir yüzde şeklinde tahsil edilen katılım paylarından oluşan Kurum gelirlerinden, giderlerini karşıladıktan sonra ortaya çıkan gelir fazlalarını 5018 sayılı Kanun’da belirtilen şekilde, ilk üç ayı takip eden ayın on beşine kadar aktarması halinde kurumun nakit dengesini ayarlamakta sorun yaşadığı görülmektedir. Bununla birlikte, hatalı veya gereksiz aktarıldığı sonradan ortaya çıkan gelir fazlaları için, sonradan mahsuplaşma yapılmasının belli bir zamana yayılacak olması nedeniyle, takip eden döneme ilişkin Kurum işlemlerinin aksaması riskinin de ortaya çıkabileceği değerlendirilmektedir.
Kamu idaresi cevabında 5018 sayılı Kanun’un 78’inci maddesinde yer alan düzenleyici ve denetleyici kurumların üçer aylık dönemler itibarıyla oluşacak gelir fazlalarını genel bütçeye aktarmasıyla ilgili mevzuat değişikliği çalışmaları olduğu ve bu kapsamda Muhasebat Genel Müdürlüğü tarafından istenen görüş yazısına Kurum tarafından 19.02.2025 tarih ve 145465 sayılı cevabi yazının hazırlandığı ve çalışmaların devam ettiği ifade edilmiştir.
Bulgu konusu hususa 2019 ve 2023 yılları arasındaki Sayıştay Denetim Raporlarında yer verilmiş olup, aynı uygulamaya 2024 yılında da devam edildiği anlaşılmıştır.
Sonuç olarak 5018 sayılı Kanun ile 5411 sayılı Kanun’da, gelir fazlalarının genel bütçeye aktarılmasına ilişkin zamanlama farklılığının giderilmesine yönelik bir mevzuat değişikliği yapılması gerekmektedir.