|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, SEDDK’nın gelir fazlası nakit aktarımının bütçe ilkeleri çerçevesinde gerçekleştirilmediğini ortaya koymaktadır. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun ilgili maddeleri, düzenleyici ve denetleyici kurumların gelir fazlalarının üçer aylık dönemler itibarıyla hesaplanarak, takip eden ayın 15’ine kadar genel bütçeye aktarılmasını zorunlu kılmaktadır. Ancak, SEDDK’nın bütçesinde giderleştirilen gelir fazlası tutarları, genel bütçede gelir olarak kaydedilmediğinden, bu durum iki bütçe arasında uyumsuzluk yaratmaktadır.
Mali yılın 9 ayına ilişkin nakit aktarımları, ilgili yıl içinde gerçekleştirilmiş olsa da, 4. döneme ait gelir fazlası tutarlarının nakit aktarımı zamanında yapılmamıştır. Bu nedenle, genel bütçede bu tutarlar gelir olarak kaydedilmemekte ve bütçede bir açık oluşmaktadır. Kamu İdaresi, bu tespitleri kabul etmiş ve gelecekte gelir fazlası tahakkuk, bütçe ve nakit aktarım işlemlerinin ilgili mali yıl içinde tamamlanacağına dair bilgi vermiştir. Sonuç olarak, merkezi yönetim bütçesindeki gelir ve gider unsurlarının uyumlu hale getirilmesi için, gelir fazlasına ilişkin mali işlemlerin ilgili mali yıl içinde tamamlanması büyük önem taşımaktadır. Bu durum, bütçenin gelir-gider dengesinin sağlanması açısından kritik bir gerekliliktir. |
BULGU: Gelir Fazlası Nakit Aktarımlarının Bütçe İlkeleri Çerçevesinde Gerçekleştirilmemesi
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Düzenleyici ve Denetleyici Kurum
SEDDK gelir fazlası tutarlarının bütçe gelir ve gider hesaplarının denkliğinin sağlanması amacıyla ilgili olduğu yılda aktarımının yapılmadığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Bütçe türleri ve kapsamı” başlıklı 12’nci maddesinde; Merkezî yönetim bütçesinin genel bütçe, özel bütçe ile düzenleyici ve denetleyici kurum bütçelerinden oluştuğu,
“Bütçe ilkeleri” başlıklı 13’üncü maddesinde; bütçelerde gelir ve gider denkliğinin sağlanacağı,
“Kamu gelir ve giderlerinin yılı ve mahsup dönemi” başlıklı 51’inci maddesinde; kamu gelir ve giderlerinin tahakkuk ettirildikleri malî yılın hesaplarında gösterileceği ve bütçe gelirlerinin tahsil edildiği, bütçe giderlerinin ise ödendiği yılda muhasebeleştirileceği,
“Kurumlardan alınacak hasılat payı” başlıklı 78’inci maddesinin ikinci fıkrasında, düzenleyici ve denetleyici kuramların üçer aylık dönemler itibarıyla oluşacak gelir fazlalarının her üç ayda bir izleyen ayın on beşine kadar genel bütçeye aktarılacağı,
hüküm altına alınmıştır.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri gereğince; SEDDK gibi düzenleyici ve denetleyici kurumlar gelir fazlalarının üçer aylık dönemler itibariyle hesaplanması ve hesaplanan bu tutarların takip eden ayın 15’ine kadar genel bütçeye aktarılması gerekmekle birlikte SEDDK bütçesinde giderleştirilen gelir fazlası tutarı ile genel bütçede gelirleştirilen gelir fazlası tutarlarının merkezi yönetim bütçesinde denk olmasını teminen gelir fazlası tutarlarına ilişkin mali işlemlerin ilgili oldukları mali yıl içerisinde gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
Gelir fazlası tutarları, SEDDK kurum bütçesi için gider unsuru iken bu tutarları tahsil eden genel bütçe için ise gelir unsurudur. 5018 sayılı Kanun hükümleri gereğince gelir fazlasına ilişkin bu gelir ve giderin gerçekleşme dönemi ise ilgili mali yılın üçer aylık dönemleri olarak belirlendiğinden SEDDK tarafından bu dönemler itibariyle gider olarak tahakkuk ettirilmesi gerekmektedir. Söz konusu tahakkuk kayıtları ile beraber bütçe gider kayıtları da yapılmakta ve nakit çıkışı sonraki ayın 15’ine kadar gerçekleştirilmektedir.
Mali yılın 9 ayına ilişin nakit aktarımları ilgili olduğu mali yıl içerisinde yapıldığından SEDDK bütçesi ile genel bütçede yer alan bütçe gider/gelir hesapları anlamında 5108 sayılı Kanun’un bütçe hükümleri ile uyumlu olmaktadır. Bir başka ifadeyle, SEDDK tarafından gider tahakkuk, bütçe gideri ve nakit aktarımı 2023 yılı içerinde gerçekleşmekte ve bu tutarlar genel bütçe tarafında da gelir tahakkuk, bütçe geliri ve nakit tahsilat olarak kayıt altına alınmaktadır.
Mali yılın son 3 ayına ilişkin gelir fazlası tutarına ilişkin faaliyet gideri ise 31.12.2023 tarihi itibarıyla gerçekleşmekte, SEDDK tarafından ilgili yılda tahakkuk kayıtları yapılmakta, bu tutarlar bütçe gideri olarak kayıt altına alınmakta, bu tutarlara ilişkin nakit aktarımı ise 5018 sayılı Kanun’un ilgili hükmü gereğince de sonraki yıl içerinde gerçekleştirilmektedir. SEDDK tarafından mali yılın 4’üncü döneminde tahakkuk ettirilen ve bütçe gideri olarak kaydedilen gelir fazlası tutarlarına ilişkin nakit aktarımı mali yıl içerisinde yapılmadığından bu tutarlar genel bütçe tarafında bütçe gelir olarak kaydedilmemekte ve aynı faaliyete bağlanmış iki mali işlem arasında uyumsuzluk meydana gelmektedir. Nitekim, aynı faaliyete konu gelir ve gider arasındaki dönem kayması sebebiyle bütçede ortaya çıkan bu açık Sayıştay Genel Uygunluk Bildirimlerinde de yer almaktadır.
Kamu İdaresi tarafından bulguda yer alan tespitlere iştirak edilmiş olup 4’üncü döneme ait gelir fazlası tutarlarının tahakkuk, bütçe ve nakit aktarıma ilişkin işlemleri bundan böyle ilgili mali yıl içerisinde yapılacağı bilgisi verilmiştir. Söz konusu düzenlemeler henüz yapılmadığından bulgu konusu hususa ilişkin kanaatimiz devam etmektedir.
Sonuç itibarıyla; merkezi yönetim bütçesi içerisinde yer alan iki farklı bütçedeki gelir ve gider unsurlarının denkliğinin sağlanmasını teminen gelir fazlasına ilişkin tahakkuk, bütçe ve nakit aktarıma ilişkin mali işlemlerinin ilgili olduğu mali yıl içerisinde tamamlanmasının, bütçenin gelir fazlasına ilişkin gelir-gider denkliğinin temini anlamında gerekli olduğu değerlendirilmektedir.