|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir olmayan ilçe belediyelerinin gelir getirici faaliyetleri için bütçe içi işletme kurmadığını ortaya koymuştur. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 18. maddesi, bütçe içi işletme kurulmasına dair kararın belediye meclisine ait olduğunu belirtmektedir. Ayrıca, aynı Kanun’un 71. maddesi, özel gelir ve giderleri olan hizmetlerin, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı izniyle bütçe içinde işletme kurularak yürütülebileceğini ifade etmektedir.
Mahalli İdareler Bütçe İçi İşletme Yönetmeliği, bu işletmelerin mahalli idare bünyesinde bir birim olarak kurulacağını ve gerekli harcama yetkililerinin atanacağını düzenlemektedir. İşletmelerin ticari faaliyetleri dışında kalan giderlerin mahalli idare bütçesinden karşılanacağı, ayrıca muhasebe işlemlerinin de ilgili yönetmelik hükümlerine uygun olarak yürütüleceği belirtilmiştir. İncelemeler sonucunda, idare tarafından işletilen termal tesislerin ve bu tesislerdeki ticari faaliyetlerin KDV ve kurumlar vergisi mükellefiyetine tabi olduğu, ancak bütçe içi işletme kurulmadığı tespit edilmiştir. Kamu idaresi, bütçe içi işletme kurulması için işlem sürecinin başlatıldığını bildirmiştir. Bu bağlamda, özel gelir ve giderleri olan tesisler için belediye meclis kararı alınması ve ilgili Bakanlık izniyle bütçe içi işletmenin kurulması gerekmektedir. |
BULGU: Gelir Getirici Faaliyetlerine İlişkin Belediye Bünyesinde Bütçe İçi İşletme Kurulmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
İdare tarafından gerçekleştirilen gelir getirici ticari faaliyetlere yönelik bütçe içi işletmenin kurulmadığı görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Meclisin görev ve yetkileri” başlıklı 18’inci maddesine göre bütçe içi işletme kurulmasına karar vermek belediye meclisinin yetkisindedir.
Aynı Kanun’un “İşletme tesisi” başlıklı 71’inci maddesinde ise; belediyenin özel gelir ve gideri bulunan hizmetlerini Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının izniyle bütçe içinde işletme kurarak yapabileceği hüküm altına alınmıştır.
Mahalli İdareler Bütçe İçi İşletme Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde; işletme, “mahalli idarenin görev ve sorumluluk kapsamında bulunan, özel gelir ve giderleri olan (…), belediyeler için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı izni ile kurulan bütçe içi işletmeleri” şeklinde tanımlanmıştır.
Mezkûr Yönetmelik’te, bütçe içi işletmenin, mahalli idare bünyesinde bir birim gibi kurulacağı ve harcama yetkilisi, gerçekleştirme görevlisi ve muhasebe yetkilisinin de mahalli idare harcama biriminde olduğu gibi belirleneceği hüküm altına alınmıştır.
Bunun yanı sıra Yönetmelik’in “Bütçe işlemleri” başlıklı 8’inci maddesinde, işletmenin ticari işlerine ilişkin giderleri dışında kalan personel giderleri, prim giderleri, mal ve hizmet alımı giderleri ile sermaye giderlerinin mahalli idare bütçesinden yapılacağı ve işletme ödeneğinin ticari işler için nakit sermaye olarak kullanılacak kısmının ise ekonomik sınıflandırmada borç verme kodunda gösterileceği belirtilmiştir.
Ayrıca Yönetmelik’te, işletme faaliyetlerinin muhasebe işlemlerinin Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine göre mahalli idarenin muhasebe biriminde tutulacağı ve işletmenin Kurumlar Vergisine tabi faaliyetlerinin, sadece bütçe işlemlerinin muhasebeleştirilmesi ve raporlanmasına ilişkin olarak bu Yönetmelik hükümlerine tabi olduğu açıkça belirtilmiştir.
Bütçe içi işletmeler, iktisadi ve ticari faaliyette bulunduğundan 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu ve 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu gereğince mükellefiyet tesis edilmesi gerekmektedir. Bütçe içi işletmelerin muhasebe işlemleri ise tek düzen muhasebe sistemine tabi olup sadece bütçe işlemlerinin muhasebeleştirilmesi ve raporlanması işlemleri Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine tabidir.
Hesap ve işlemler üzerinde yapılan incelemelerde; İdare tarafından işletilen termal tesis ve bu tesis içinde yer alan işletmeler bulunduğu, bu işletmelere yönelik KDV ve kurumlar vergisi mükellefiyeti tesis edilmiş ticari faaliyetler olmasına rağmen meclis kararı alınarak ilgili Bakanlık izni ile kurulmuş bütçe içi işletmenin olmadığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresince, bütçe içi işletme kurulmasına yönelik işlem sürecinin başlatıldığı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, özel gelir ve gideri bulunan İdare bünyesinde yer alan termal tesis ve içinde yer alan işletmelere yönelik belediye meclis kararı alınması ve akabinde ilgili Bakanlık izniyle bütçe içi işletme kurulması ve bu işletmenin bütçe ve muhasebe işlemlerinin yukarıda yer verilen Yönetmelik hükümlerine uygun olarak yürütülmesi gerekmektedir.