|
ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları, il belediyesinin gelir kalemlerinde tahsilat ve tahakkuk oranlarının düşük olduğunu ortaya koymuştur. 5393 sayılı Belediye Kanunu, belediye başkanına gelirlerin takip ve tahsilatından sorumlu olma yetkisi vermekte; 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ise mali hizmetler birimine bu süreçleri yürütme görevini atamaktadır. Ancak, 2022 yılsonu itibarıyla yapılan incelemelerde, çeşitli gelir kalemlerinin tahsilat oranlarının beklenen seviyenin altında kaldığı tespit edilmiştir.
Örneğin, bina vergisi tahakkuk oranı %33, arsa vergisi %27, çevre temizlik vergisi %26 gibi düşük seviyelerde gerçekleşmiştir. Toplamda, 19.307.149,46 TL tahakkuk eden gelirlerin yalnızca 5.426.896,29 TL’sinin tahsil edilebilmesi, %28’lik bir oranı göstermektedir. İdare, tahsilat oranlarını artırmak amacıyla çeşitli çalışmalar yürüttüğünü belirtmiş, ancak bu çabaların yeterli olmadığı anlaşılmaktadır. Bu bağlamda, İdare’nin gelirlerin toplanması sorumluluğu çerçevesinde, düşük tahsilat oranlarına sahip gelir kalemleri için Mali Hizmetler Müdürlüğü bünyesinde özel bir birim oluşturulması veya personel görevlendirilmesi gerekmektedir. Böylece, tahakkuk ve tahsilat işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde yürütülmesi sağlanabilir. |
BULGU: Gelir Kalemlerinde Tahsilat/Tahakkuk Oranlarının Düşük Olması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
İdarenin tahakkuku yapılan gelir kalemlerinde tahsilat oranlarının düşük olduğu görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun, “Belediye başkanının görev ve yetkileri” başlıklı 38’inci maddesi; Belediye başkanına, belediye teşkilâtının en üst amiri olarak belediye teşkilâtını sevk ve idare etmek, belediyenin hak ve menfaatlerini korumak, belediyenin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmek gibi görevler vermiş ve bu hususlarda belediye başkanına sorumluluk yüklemiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun; “Mali hizmetler birimi” başlıklı 60’ıncı maddesi ile ilgili mevzuatı çerçevesinde idare gelirlerini tahakkuk ettirmek, gelir ve alacaklarının takip ve tahsil işlemlerini yürütmek görevi, Mali Hizmetler Birimine verilmiş; “Muhasebe hizmeti ve muhasebe yetkilisinin yetki ve sorumlulukları” başlıklı 61’inci maddesinde, gelirlerin ve alacakların tahsili, giderlerin hak sahiplerine ödenmesi, para ve parayla ifade edilebilen değerler ile emanetlerin alınması, saklanması, ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve diğer tüm malî işlemlerin kayıtlarının yapılması ve raporlanması işlemlerini muhasebe yetkilisinin yürüteceği, muhasebe yetkilisinin, bu hizmetlerin yapılmasından ve muhasebe kayıtlarının usulüne uygun, saydam ve erişilebilir şekilde tutulmasından sorumlu tutulacağı, aynı Kanun’un 38’inci maddesinde de kamu gelirlerinin tarh, tahakkuk, tahsiliyle yetkili ve görevli olanların, ilgili kanunlarda öngörülen tarh, tahakkuk ve tahsil işlemlerinin zamanında ve eksiksiz olarak yapılmasından sorumlu oldukları, belirtilmiştir.
Yukarıda yer alan Kanun hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, üst yönetici ve muhasebe yetkilisine gelirlerin toplanması konusunda bir takım sorumluluklar yüklenmiş olmasına rağmen, İdarenin 2022 yılsonu itibariyle toplam tahakkuk ve tahsilat oranları incelendiğinde, aşağıdaki tabloda gösterilen gelir kalemlerinin net tahsilatının düşük bir oranda gerçekleştiği tespit edilmiştir.
Tablo 16: 2022 Yılsonu Toplam Tahsilat /Tahakkuk Oranları Düşük Olan Gelir Kalemleri
| Gelir Kalemi | Tahakkuk (TL) | Tahsilat (TL) | Tahakkuk/Tahsilat Oranı |
| Bina Vergisi | 6.445.269,61 | 2.128.286,13 | 33% |
| Arsa Vergisi | 2.566.007,29 | 698.394,19 | 27% |
| Arazi Vergisi | 61.886,44 | 7.915,61 | 13% |
| Çevre Temizlik Vergisi | 2.327.682,46 | 601.822,18 | 26% |
| İlan Ve Reklam Vergisi | 1.475.115,35 | 180.527,82 | 12% |
| Bina İnşaat Harcı | 425.379,31 | 151.404,51 | 36% |
| İşgal Harcı | 121.432,75 | 48.684,48 | 40% |
| Kira Gelirleri | 5.875.995,25 | 1.609.861,37 | 27% |
| Otopark Bedeli | 8.381,00 | 0,00 | 0% |
| Toplam | 19.307.149,46 | 5.426.896,29 | 28% |
Yukarıda yer alan denetim tespiti sonrasında İdare, gelirlerin tahsilatını arttıracak çalışmaların yapıldığını bildirmiş olsa da yapılan çalışmaların gelir kalemlerinin tahakkuk/tahsilat oranını istenilen düzeyde arttırmadığı anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, İdare tarafından gelirlerin toplanması sorumluluğu kapsamında tahsilat/ tahakkuk oranları düşük seviyede kalan gelir kalemlerine ilişkin Mali Hizmetler Müdürlüğü bünyesinde gelirlerinin tahakkuk ve tahsilinin takibi için sorumlu bir birimin oluşturulması veya personelin görevlendirilmesi ve söz konusu işlemlerin mevzuata uygun şekilde yapılması gerekmektedir.