|
ÖZET: Kumluca Belediyesi’nin 2024 yılı gelir kalemleri incelendiğinde, bazı gelirlerin tahsilat ve tahakkuk oranlarının düşük olduğu tespit edilmiştir. 5393 sayılı Belediye Kanunu’na göre, belediye başkanı gelir ve alacakların takibi ve tahsilinden sorumludur. Ayrıca, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, mali hizmetler biriminin gelirlerin tahakkuk ettirilmesi ve tahsil işlemlerini yürütme görevini üstlendiğini belirtmektedir. Gelirlerin zamanında ve eksiksiz tahsil edilmesi, ilgili mevzuat çerçevesinde yetkililerin sorumluluğundadır.
Yapılan incelemelerde, çeşitli gelir kalemlerinde tahsilat oranlarının oldukça düşük seviyelerde kaldığı görülmüştür. Örneğin, diğer teşebbüs ve mülkiyet gelirlerinde %0,41, ilan ve reklam vergisinde %18,19, çevre hizmetlerine ilişkin gelirlerde %21,28 gibi oranlar kaydedilmiştir. Bu durum, belediyenin mali sürdürülebilirliği açısından önemli bir sorun teşkil etmektedir. Belediye, 06.06.2024 tarihli meclis kararı ile Gelirler Müdürlüğü’nü kurarak tahsilat oranlarını artırma çalışmalarına başlamıştır. Bu bağlamda, Mali Hizmetler Müdürlüğü’nün borçlu şahıslar hakkında zamanında ödeme emirleri düzenlemesi ve gerekli hukuki süreçleri başlatması önem arz etmektedir. Kamu kaynaklarının etkin bir şekilde yönetilmesi için, ilgili mevzuat hükümlerine uygun hareket edilmesi gerekmektedir. |
BULGU: Gelir Kalemlerinde Tahsilat Tahakkuk Oranlarının Düşük Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Kumluca Belediyesinin 2024 yılı gelirlerinin incelenmesi neticesinde Belediyenin sahip olduğu gelir kalemlerine ilişkin bazı gelirlerin tahsilat/tahakkuk oranının düşük olduğu görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediye başkanının görev ve yetkileri” başlıklı 38’inci maddesinin (f) bendinde Belediye başkanı belediyenin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmekle görevli ve yetkili kılınmıştır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun; “Mali hizmetler birimi” başlıklı 60’ıncı maddesi ile ilgili mevzuatı çerçevesinde idare gelirlerini tahakkuk ettirmek, gelir ve alacaklarının takip ve tahsil işlemlerini yürütmek görevinin, “Mali hizmetler birimi”ne verildiği; “Muhasebe hizmeti ve muhasebe yetkilisinin yetki ve sorumlulukları” başlıklı 61’inci maddesinde, gelirlerin ve alacakların tahsili, giderlerin hak sahiplerine ödenmesi, para ve parayla ifade edilebilen değerler ile emanetlerin alınması, saklanması, ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve diğer tüm malî işlemlerin kayıtlarının yapılması ve raporlanması işlemlerini muhasebe yetkilisinin yürüteceği, muhasebe yetkilisinin, bu hizmetlerin yapılmasından ve muhasebe kayıtlarının usulüne uygun, saydam ve erişilebilir şekilde tutulmasından sorumlu tutulacağı; “Gelirlerin toplanması sorumluluğu” başlıklı 38’inci maddesinde de kamu gelirlerinin tarh, tahakkuk, tahsiliyle yetkili ve görevli olanların, ilgili Kanunlarda öngörülen tarh, tahakkuk ve tahsil işlemlerinin zamanında ve eksiksiz olarak yapılmasından sorumlu oldukları, belirtilmiştir.
6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un, 37’nci maddesinde; amme alacaklarının hususi kanunlarında belli edilen zamanlarda ödeneceği, hususi kanunlarında ödeme zamanı tespit edilmemiş amme alacaklarının ise Hazine ve Maliye Bakanlığınca (Kanun’da: Maliye Vekâleti) belirtilecek usule göre yapılacak tebliğden itibaren bir ay içinde ödeneceği, 55’inci maddesinin birinci fıkrasında, amme alacağını vadesinde ödemeyenlere, yedi gün içinde borçlarını ödemeleri ve ya mal bildiriminde bulunmaları lüzumunun bir “ödeme emri” ile tebliğ olunacağı düzenlenmiştir.
Belediyelerin gelir kalemlerine ilişkin tahsilat/tahakkuk oranını artırabilmeleri için; Mali Hizmetler Müdürlüğünün borcunu ödemeyen kişiler hakkında borcun ödenmesi için ödeme emirlerini zamanında düzenleyip daha sonra bu borçlular hakkında yasal takip yapılmasını teminen Hukuk birimine bildirmesi gerekmektedir.
Yapılan incelemede, aşağıdaki tabloda ayrıntısı gösterildiği üzere Belediyenin bazı gelir kalemlerine ilişkin tahsilat/tahakkuk oranlarının düşük düzeyde kaldığı tespit edilmiştir. Şöyle ki, diğer çeşitli teşebbüs ve mülkiyet gelirlerinde bu oran %0,41, ilan ve reklam vergisinde %18,19, çevre ve esenlik hizmetlerine ilişkin gelirlerde %21,28, arazi vergisinde %36,21, arsa vergisinde %37,60 düzeyindedir.
Tablo 9: Tahsilat Oranı Düşük Olan Gelir Türleri
| Gelirin Türü | 2023 Yılından Devreden Gelir Tahakkuku (TL) | 2024 Yılı Tahakkuku (TL) | Toplam Tahakkuk (TL) |
2024 Yılı Net Tahsilat (TL) | Tahsilat Oranı (%) |
| Diğer Çeşitli Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirleri | 18.535.862,51 | 726.666,69 | 19.262.529,20 | 79.416,67 | 0,41 |
| İlan ve Reklam Vergisi |
4.135.547,89 | 2.451.942,50 | 6.587.490,39 | 1.198.512,93 | 18,19 |
| Arazi Vergisi | 1.077.402,13 | 1.845.929,08 | 2.923.331,21 | 1.058.625,37 | 36,21 |
| Arsa Vergisi | 5.671.863,75 | 12.166.906,66 | 17.838.770,41 | 6.706.742,90 | 37,60 |
| Bina Vergisi | 1.077.402,13 | 1.845.929,08 | 2.923.331,21 | 1.058.625,37 | 36,21 |
| İşyerlerine Ait Çevre Temizlik Vergisi |
1.704.412,68 | 3.730.144,05 | 5.434.556,73 | 1.759.079,80 | 32,37 |
| Çevre ve Esenlik Hizmetlerine İlişkin Gelirler |
1.166.354,70 | 117.920,44 | 1.284.275,14 | 273.283,72 | 21,28 |
| Diğer Taşınmaz Kira Gelirleri |
3.203.656,66 | 4.285.125,56 | 7.488.782,22 | 3.035.384,58 | 40,53 |
| Diğer İdari Para Cezaları | 9.422.801,18 | 7.762.500,32 | 17.185.301,50 | 7.123.197,76 | 41,45 |
İdare tarafından verilen cevapta, 06.06.2024 tarih ve 47 sayılı meclis kararı ile Gelirler Müdürlüğü kurularak tahakkuk ve tahsilat oranlarını arttırma çalışmalarının bu çerçevede başlatıldığı belirtilmiştir.
Sonuç olarak, Belediye gelirlerinde tahsilat oranlarının azami düzeyde gerçekleşmesini teminen kamu kaynağının elde edilmesinde görevli ve yetkili olanların gelirlerin takip ve tahsili hususunda yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri doğrultusunda hareket etmesi gerekmektedir.