Gelir Tahakkuklarının Muhasebe Kayıtlarında İzlenmemesi (Sayıştay)

BULGU: Gelir Tahakkuklarının Muhasebe Kayıtlarında İzlenmemesi

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi

Gelir Şefliği tarafından yapılan gelir tahakkuklarının yıl içerisinde 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabında izlenmediği, tahakkuk tutarlarının yılsonu itibarıyla hesap kapatılırken toplu halde muhasebe kayıtlarına alındığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 38’inci maddesinde kamu gelirlerinin tarh, tahakkuk, tahsiliyle yetkili ve görevli olanların, ilgili kanunlarda öngörülen tarh, tahakkuk ve tahsil işlemlerinin zamanında ve eksiksiz olarak yapılmasından sorumlu oldukları belirtilmiştir.
Kanun’un, “Kayıt zamanı” başlıklı 50’nci maddesinde ise “Bir ekonomik değer yaratıldığında, başka bir şekle dönüştürüldüğünde, mübadeleye konu edildiğinde, el değiştirdiğinde veya yok olduğunda muhasebeleştirilir. (…) ” hükmü yer almaktadır.
Buna göre Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabının niteliğine ilişkin 86’ncı maddesinde, bu hesabın, mevzuatı gereğince tahakkuk ettirilen faaliyet alacakları ile duran varlıklar ana hesap grubu içerisindeki gelirlerden alacaklar hesabında kayıtlı tutarlardan dönem sonunda vadesi bir yılın altına inenler ve bunlardan yapılan tahsilat ve terkinlerin izlenmesi için kullanılacağı hüküm altına alınmıştır. Yönetmelik’in 87’nci maddesinde de; bir yıl veya faaliyet dönemi içinde tahsili gereken faaliyet alacaklarına ilişkin tutarların 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabına, içinde bulunulan dönemi takip eden dönemlerde tahsili gereken faaliyet alacaklarına ilişkin tutarların ise 220 Gelirlerden Alacaklar Hesabına kaydedilerek izleneceği belirtilmiştir.
Mezkûr Yönetmelik’in “Gelirler hesabı” başlıklı 368’inci maddesinde ise, bu hesabın bütçe ile ilgili olsun veya olmasın Devlet Muhasebesi Standartları Kurulu tarafından belirlenen uluslararası genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine göre tahakkuk eden her türlü gelirin izlenmesi için kullanılacağı belirtilmiştir.
Bu kapsamda, Yönetmelik’in 88’inci ve 165’inci maddelerinde, 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabı ve 220 Gelirlerden Alacaklar Hesabında izlenen gelir tahakkuk tutarlarının 600 Gelirler Hesabı ile faaliyet geliri olarak muhasebe kayıtlarına alınması öngörülmüştür.
Yapılan incelemede, Gelir Şefliğinin e-içişleri gelir modülünden kaynaklanan aksaklıklar nedeniyle gelir tahakkuklarını farklı bir bilişim programı ile takip ettiği, bu bilişim programının muhasebe biriminin kullandığı e-içişleri muhasebe modülü ile entegre şekilde çalışmadığı, bu nedenle Muhasebe Şefliğinin öngördüğü gelirler (kira ve lojman gelirleri gibi) haricinde kalan yıl içindeki diğer gelir tahakkuklarını 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabında izlenemediği, Gelir Şefliğinin yıl içinde yapmış olduğu tahakkuk kayıtlarına ilişkin tahsilatların ise belirli zaman aralıklarında tahsilat makbuzu ile Muhasebe Şefliği tarafından doğrudan 600 Gelirler Hesabında muhasebeleştirildiği, tahsil edilmeyen veya takipli alacak haline gelen gelir tahakkuklarının yılsonu itibarıyla muhasebeleştirilerek mahiyetine göre 120 Gelirlerden Alacaklar veya 121 Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabına kaydedildiği, bu kapsamda 2021 yılı içinde Gelir Şefliği kayıtlarında 5.090.791,32 TL tahakkuk kaydının yapıldığı, Muhasebe Şefliği ilgili tahakkuk kayıtlarının 1.429.865,12 TL’sini 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabında, 1.735.294,04 TL’sini 121 Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabında, 78.783,46 TL’sini 140 Kişilerden Alacaklar Hesabında muhasebeleştirilmesine rağmen aradaki fark olan 1.846.848,70 TL gelir tahakkukunun muhasebe kayıtlarında yer almadığı tespit edilmiştir.
Her ne kadar İdare, yıl içinde çeşitli Birlikler ile aralarında imzalanan projelere ilişkin protokol tutarlarının gelir servisi tahakkuklarında ve muhasebe kayıtlarında 120.04.05.02.05 Mahalli İdarelerden Alınan Proje Yardımları kodunda muhasebeleştirildiğini, ancak yıl sonunda tahsil edilemeyen protokol tahakkuklarının sistem tarafından otomatik olarak 121 Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabına taşınması gerekirken mahalli idareler detaylı hesap planında 121.04…lü kodlar yer almadığından devir işlemlerinin sistemsel olarak gerçekleştirilemediğini, bu nedenle söz konusu protokollere ilişkin tahakkuk kayıtlarını geçici olarak muhasebe kayıtlarından çıkararak gelir servisinin takibine bıraktıklarını, yıl geçtikten sonra tekrar aynı tutarların 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabı ile tahakkuk kayıtlarının yapıldığını ve tahakkukların muhasebe kayıtlarında izlenmesine devam edildiğini belirtmekte ise de; yapılan işlemlerin 2021 yılı bilançosunda 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabının 1.846.848,70 TL tutarında eksiği ile yer almasını düzeltici bir etkisi bulunmamaktadır. 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabı muhasebe kayıtlarında 600 Gelirler Hesabı ile birlikte çalıştığından yıl sonunda gelirler hesabının eksiği faaliyet sonuçlarına yansımaktadır.
Bu itibarla, 2021 yılı Bilançosu, 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabı ile 590 Dönem Olumlu Faaliyet Sonuçları Hesabı, Faaliyet Sonuçları Tablosu ise dönem olumlu faaliyet sonucu itibarıyla doğru ve güvenilir bilgi sunmamaktadır.