Gelir Ücret Tarife Cetvelinde Atık Su Bedelinin Sabit Tespit Edilmesi (Sayıştay)

BULGU: Gelir Ücret Tarife Cetvelinde Atık Su Bedelinin Sabit Tespit Edilmesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi

Gelir Ücret TarifeCetvelinde atık su bedelinin konut ve işyerleri için öngörülen kademelerde sabit kaldığı görülmüştür.

Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik’in “Atık su hizmetlerinde ücretlendirme” başlıklı 17’nci maddesinde;

“(1) Atıksu hizmetleri için ücretlendirme yapılırken tam maliyet ve kirleten öder esasları kullanılır. Bu esasların uygulanmasına yönelik detayları içeren ve tam maliyet esaslı tarifelerinin belirlenmesinde faydalanılabilecek usul ve esaslar Bakanlık tarafından Atıksu Tarifelerinin Belirlenmesine Yönelik Kılavuz adıyla Bakanlığın internet sayfasında yayımlanır.

Atıksu hizmetlerine ait ücretler belirlenirken; su sayaçlarından kaydedilen su miktarı, içme ve kullanma suyu kaynağı olarak yeraltı veya yüzey suyu kullanan ve şebekeye bağlı olmayan aboneler için atıksu sayacı olan yerlerde ölçüm değeri, olmayan yerlerde idarece belirlenecek atıksu miktarı esas alınır.

Sanayiler için ücretlendirme, atıksu debisi ve kirlilik yüküne, sanayi dışı aboneler için tüketilen su miktarına ya da idarece belirlenecek atıksu miktarlarına göre yapılır.

Atıksu hizmetlerinin sürdürülebilirliği için asgari atıksu ücreti 0,30 TL/m3’tür. Belirlenen miktarın bu asgari ücretten daha düşük olması durumunda Bakanlığın uygun görüşü alınır. Mevzuattaki yükümlülüklere uygun şekilde atıksu hizmetlerinin verilebilmesi için asgari atıksu ücretinin yeterli olmaması durumunda tam maliyet esaslı tarifeye göre atıksu ücreti belirlenir. Belirlenen metreküp temelindeki atıksu ücreti, metreküp su ücretinin %50’sini aşamaz” hükmü,

Atıksu Tarifelerinin Belirlenmesine Yönelik Kılavuz’un “6.1 Dağıtım İlkeleri” kısmında;

“Tarifelerden elde edilecek gelir; atıksu altyapı yönetiminin verdiği hizmetin toplam sistem maliyetini karşılamaya yetecek düzeyde olmalıdır.

Atıksu tarife hesaplaması kirleten için anlaşılabilir olmalı ve adil olarak algılanmalıdır.

Adil algılanan tarifeler bir yandan tüm abonelere eşit şekilde davranıldığını gösterirken diğer yandan ise tüm abonelerin asgari düzeyde bir su ve atıksu hizmetini karşılayabileceğini belirtmektedir. Atıksu hizmetlerinin tam maliyeti, birebir kirleten öder ilkesine göre dağıtılırsa, dar gelirli konut aboneleri ücretleri karşılamakta güçlük yaşayabilirler. Bu sorunu çözümlemenin iki yolu vardır:

1) Konut aboneleri dışındaki aboneler ortalama ücretin üstünde bir ücret ödeyebilir. Bu seçeneğin sınırlı ölçüde kullanılması önerilmektedir.

2) Tarife yapıları dar gelirli aboneleri destekleyecek şekilde oluşturulabilir; örneğin her bir konuta minimum atıksu üretimine denk gelecek en düşük fiyattan başlayan artan blok tarifeler yoluyla.

Atıksu altyapı yönetimi için gelirlerin devamlılığı Tarifeler devamlı bir gelir kaynağı sağlayacak ve ani dalgalanmaları önleyecek şekilde tasarlanmalıdır.” hükmü yer almaktadır.

Söz konusu Yönetmelik ve Kılavuzda su idarelerinin atık su bedelini nasıl tespit edeceklerine ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir. Buna göre;

– Tahsil edilen atık su bedelinin toplam sistem maliyetini karşılayacak şekilde gelir getirmesi,

– Atık su maliyetinin adil ve anlaşılabilir şekilde abonelere dağıtılması,

– Atık su bedelin su bedelinin %50’sini geçmemesi,

şeklinde özetlenmiştir.

İdarenin 2024 yılı ocak ayı Gelir Ücret Tarifesine bakıldığında;

Tablo 8: Gelir Ücret Tarifesi

Konut ve işyeri abonelerinin atık su bedelinin ilk kademesinde su bedelinin %50’si olarak belirlendiği; ancak artan 2’nci ve 3’üncü kademede ise ilk kademedeki atık su bedelinin sabit kaldığı anlaşılmaktadır.

Diğer taraftan İdarenin mali hizmetler biriminden alınan dokümanda atık su toplam sistem maliyetinin yaklaşık 895.000.000,00 TL; atık sudan elde edilen gelirin ise yaklaşık 800.000.000,00 TL olduğu görülmektedir.

İdarenin atık su tarife yapısı ile atık sudan elde ettiği gelir ve maliyetler Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesine İlişkin Yönetmelik ve Kılavuz uyarınca değerlendirildiğinde, tarife yapısının artan su tüketiminde atık su bedelini sabit kıldığı dolayısıyla su tüketimi az olan abone ile çok olan abone arasında bir fark bulunmadığı, dar gelirli aboneler açısından adaletsiz bir yapıya sahip olduğu ve ayrıca atık su bedelinden elde edilen gelirin atık su sistem maliyetinin altında kaldığı anlaşılmaktadır.

İdare cevabında, Genel Kurulun 15.05.2025 tarih ve 7 nolu kararı ile gelir ücret tarifesinde değişiklik yapılmış olduğu, bulguda değinilen konut ve işyerleri için kademelere göre atık su ücreti tahakkuk ettirilmeye başlandığı ifade edilse de 2024 yılında bulguda belirtildiği şekilde atık su bedeli kademe artışında sabit bırakılarak uygulanmıştır.

Bu durumda, söz konusu Yönetmelik ve Kılavuz uyarınca atık su hizmetlerinin borçsuz ve sürdürülebilir halde devamı ile maliyetlerin abonelere adaletli dağıtımının sağlanabilmesi amacıyla bütün Büyükşehir Belediyelerinde olduğu gibi Gelir Ücret Tarifesinde konut ve iş yerleri atık su bedelinin 2’nci ve 3’üncü kademede sabit bırakılmayıp oransal olarak artırılması gerekmektedir.