Gelir vergisinde yıllık beyanname, gerçek kişinin bir takvim yılı içinde elde ettiği ve beyana tabi olan kazanç ve iratlarının toplanarak vergilendirilmesini sağlar. Ancak her gelir yıllık beyannamede toplanmaz; bazı gelirler stopajla nihai vergilenir, bazıları istisnadır, bazıları ise yıllık beyan sınırının altında kaldığı için beyan dışı kalır.
Toplama ilkesi
Gelir Vergisi Kanununun genel sisteminde, beyana tabi gelir unsurları yıllık beyannamede bir araya getirilir. Ticari, zirai ve serbest meslek kazançları kural olarak zarar olsa dahi beyan edilir. Ücret, menkul ve gayrimenkul sermaye iratlarında ise özel beyan sınırları ve stopaj rejimleri vardır.
Beyan edilmeyen gelirler
Kanunda açıkça yıllık beyanname dışında bırakılan ve tevkifatı nihai vergi sayılan gelirler toplama hesabına alınmaz. Geçici 67 kapsamındaki birçok menkul kıymet geliri bunun tipik örneğidir.
Ücret gelirleri
Tek işverenden alınan ve tevkif yoluyla vergilendirilen ücretler, yıllık tarifenin ilgili sınırını aşmadıkça beyan edilmeyebilir. Birden fazla işverende ise ikinci ve sonraki işverenlerden alınan ücretler ile toplam ücret tutarı için ayrı eşikler birlikte kontrol edilir.
İşyeri kira ve temettü gibi tevkifatlı gelirler
Tevkifata tabi menkul ve gayrimenkul sermaye iratlarının brüt tutarı, yıllık beyan sınırını aşarsa beyanname verilir; daha önce kesilen vergi hesaplanan yıllık vergiden mahsup edilir.
Tevkifatsız ve istisnasız gelirler
Türkiye’de tevkifata ve istisnaya tabi olmayan belirli menkul ve gayrimenkul sermaye iratlarında daha düşük bir yıllık beyan sınırı uygulanır. Bu sınır her yıl değiştiğinden gelirin elde edildiği yıl esas alınmalıdır.
Gelir toplamının istisnaya etkisi
Konut kira istisnası gibi bazı istisnalarda yalnız ilgili gelir değil, mükellefin diğer gelirlerinin toplamı da önem taşır. Bu nedenle bir gelir beyan dışı olsa dahi istisna hakkının belirlenmesinde dikkate alınabilir.
Yabancı ülkede elde edilen gelir
Tam mükellef gerçek kişiler için yurt dışı gelirler de genel olarak toplama kapsamındadır. İlgili ülke ile vergi anlaşması, iç hukuk istisnası ve yurt dışında ödenen verginin mahsubu ayrıca uygulanır.
Kontrol sırası
- Gelir unsuru nedir?
- İstisna var mı?
- Stopaj nihai mi?
- Yıllık beyan sınırı aşılmış mı?
- Diğer gelirlerle birlikte toplama yapılacak mı?
- Mahsup edilecek stopaj/yurt dışı vergi var mı?