|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir olmayan il kapsamındaki bir ilçe belediyesinin bazı gelir kalemlerinde tahsilat/tahakkuk oranlarının düşük olduğunu ortaya koymuştur. 5393 sayılı Belediye Kanunu, belediye başkanına, belediyenin gelir ve alacaklarını takip etme ve tahsil etme sorumluluğu yüklemektedir. Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ise mali hizmetler birimi ve muhasebe yetkilisinin bu süreçleri yürütme görevini belirlemektedir. Ayrıca, amme alacaklarının zamanında ödenmesi gerektiği ve ödenmemesi durumunda yasal işlemlerin başlatılacağı düzenlenmiştir.
Denetim sonuçları, bazı gelir kalemlerinin tahsilat oranlarının oldukça düşük olduğunu göstermektedir. Örneğin, arsa vergisi için tahsilat/tahakkuk oranı %46,44, çevre temizlik vergisi için ise %8,64 olarak belirlenmiştir. Bu durum, belediyenin mali kaynaklarının etkin bir şekilde yönetilmesi açısından önemli bir sorun teşkil etmektedir. Mali Hizmetler Müdürlüğü, borcunu ödemeyenler hakkında gerekli bildirimleri yaparak tahsilatın artırılması için adımlar atmayı planlamaktadır. Sonuç olarak, tahsilat oranlarının artırılması amacıyla ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda hareket edilmesi gerekmektedir. Bu, kamu kaynaklarının etkin bir şekilde elde edilmesi ve yönetilmesi açısından kritik bir öneme sahiptir. |
BULGU: Gelirlerin Tahsilat/Tahakkuk Oranlarının Düşük Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
İdarenin bazı gelirleri için tahsilat/tahakkuk oranlarının düşük olduğu tespit edilmiştir.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediye başkanının görev ve yetkileri” başlıklı 38’inci maddesi belediye başkanına, belediye teşkilatının en üst amiri olarak belediye teşkilatını sevk ve idare etmek, belediyenin hak ve menfaatlerini korumak, belediyenin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmek görevlerini vermiş ve sorumluluk yüklemiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 60 ve 61’inci maddelerinde; idare gelirlerini tahakkuk ettirmek, gelir ve alacaklarının takip ve tahsil işlemlerini yürütmek görev ve sorumluluğunun mali hizmetler birimi ve muhasebe yetkilisinde olduğu belirtilmiş; aynı Kanun’un 38’inci maddesinde ise, kamu gelirlerinin tarh, tahakkuk, tahsiliyle yetkili ve görevli olanların, ilgili kanunlarda öngörülen tarh, tahakkuk ve tahsil işlemlerinin zamanında ve eksiksiz olarak yapılmasından sorumlu olduğu ifade edilmiştir.
6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 37’nci maddesinde amme alacaklarının hususi kanunlarında belli edilen zamanlarda ödeneceği, hususi kanunlarında ödeme zamanı tespit edilmemiş amme alacaklarının ise Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirtilecek usule göre yapılacak tebliğden itibaren bir ay içinde ödeneceği, aynı Kanun’un 55’inci maddesinin birinci fıkrasında amme alacağını vadesinde ödemeyenlere, 15 gün içinde borçlarını ödemeleri veya mal bildiriminde bulunmaları lüzumu bir “ödeme emri” ile tebliğ olunacağı düzenlenmiştir.
Belediyelerin tahsilat/tahakkuk oranını artırabilmeleri için Mali Hizmetler Müdürlüğünün borcunu ödemeyen kişiler hakkında borcun ödenmesi ve yasal işlemlerin başlatılabilmesi için ödeme emirlerini zamanında düzenleyip daha sonra bu borçluları hukuk birimine bildirmesi gerekmektedir.
İdarenin tabloda gösterildiği üzere, bazı gelir kalemlerinin tahsilat oranları düşük kalmıştır. İdarenin kendine verilen görevleri daha etkin yerine getirebilmek için alacaklarının tahsil edilerek kaynak yaratılması önem taşımaktadır.
Tablo 8: Tahsilat/Tahakkuk Oranı Düşük Gelir Kalemleri
| Gelir Türü | 2023 Yılından Devreden Alacak (TL) |
2024 Yılı Tahakkuku (TL) | Toplam Tahakkuk (TL) |
2024 Yılı Net Tahsilat (TL) |
Tahsilat Tahakkuk Oranı (%) |
| Arsa Vergisi | 28.729,01 | 36.541,24 | 65.270,25 | 30.312,27 | 46,44 |
| Haberleşme Vergisi | 106.861,47 | 16.080,77 | 122.942,24 | 16.080,77 | 13,08 |
| Çevre Temizlik Vergisi | 177.922,79 | 147.123,50 | 325.046,29 | 28.091,94 | 8,64 |
| Su Hizmetlerine İlişkin Gelirler | 891.982,75 | 851.239,26 | 1.743.222,01 | 109.657,96 | 6,29 |
Yukarıda yer alan tahsilat/tahakkuk oranı düşük olarak gözüken kalemlere ek olarak Belediyenin tahsilat/tahakkuk oranı yüksek olan kalemlerin sebebi de gelirlerin doğdukları anda tahakkuk ettirilmeyerek tahsilat aşamasında ilgili kalemlere yönelik muhasebe kaydı yapılmasından olduğu görülmektedir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; Mali Hizmetler Müdürlüğünün borcunu ödemeyen kişiler hakkında, borcun ödenmesi ve yasal işlemlerin başlatılabilmesi için gerekli bildirimlerin yapılarak tahsilatın yapılmasının sağlanacağı ifade edilmiştir.
Bu itibarla tahsilat oranlarının azami düzeyde gerçekleşmesini teminen kamu kaynağının elde edilmesinde görevli ve yetkili olanların gelirlerin takibi ve tahsili hususunda yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri doğrultusunda hareket etmesi gerekmektedir.