Gemi Adamları Yetkilendirilmiş Eğitim Kurumlarına Yönelik Denetimlerde Aksaklıklar Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Gemi Adamları Yetkilendirilmiş Eğitim Kurumlarına Yönelik Denetimlerde Aksaklıklar Bulunması

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Denizcilik Genel Müdürlüğü uhdesinde Gemi Adamları Eğitim Kurumlarının Yetkilendirilmesi ve Denetimlerine ilişkin yapılan incelemelerde mevzuat kapsamında yetkilendirilmiş eğitim kurumlarına rutin olarak yapılması gereken denetimlerde gecikmeler yaşandığı görülmüştür.
Türkiye’de denizcilik eğitimi; Yükseköğretim Kurulu ve Milli Eğitim Bakanlığına bağlı 4 yıllık fakülteler, 2 yıllık meslek yüksekokulları, mesleki teknik liseler ile özel denizcilik kurslarında verilmektedir. Bakanlık tarafından anılan eğitim kurumlarının denizcilik meslek eğitim standartlarına uygunluk denetimleri ve yetkilendirmeleri yapılmaktadır. Söz konusu denetim ve yetkilendirmeler Uluslararası Denizcilik Örgütü tarafından belirlenmiş denizcilik meslek eğitimi usul ve esaslarına uygun olarak yürütülmektedir.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 478’nci maddesi ile ülke genelinde gemi adamlarının mesleki yeterlik şartlarını belirlemek, bununla ilgili eğitim verdirmek, eğitim verenleri yetkilendirmek ve denetlemek görevi Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Denizcilik Genel Müdürlüğüne verilmiştir.
Gemiadamları ve Kılavuz Kaptanlar Yönetmeliği’nin 36’ncı maddesinde; “Gemi adamlarının eğitim, öğretim, sınav ve belgelendirme faaliyetlerini yürüten kamu veya özel sektör kurum ve kuruluşlarının Sözleşmede belirtilen kurallara uygunluğunu sağlamak amacıyla, sahip olmaları gereken kalite standartları, eğitim müfredatı, eğitim araç-gereçleri, meslek derslerini verecek eğiticilerin nitelikleri bakımından uyması gereken hususlar, GAEBS modülünde yetkilendirilmeleri için gerekli usul ve esaslar ile bu eğitim kurumlarında öğrenim gören öğrencilerin, açık deniz ve atölye becerileri geliştirme eğitimlerinin esasları Yönerge ile belirlenir” hükmüne yer verilmiştir.
Gemiadamları ve Kılavuz Kaptanlar Yönetmeliği’nin 66’ncı maddesinde; “Yönergede belirtilen süreler içerisinde periyodik izleme ve değerlendirme faaliyetleri için başvurmamış yetkilendirilmiş eğitim kurumlarının veya başvuruyu yapmasına rağmen, tespit edilen eksiklikler nedeniyle izleme ve değerlendirme faaliyetleri üç ay içerisinde tamamlanamamış yetkilendirilmiş eğitim kurumlarının yetkileri izleme ve değerlendirme faaliyetleri sonuçlanana kadar askıya alınır; ancak askıya alma süresi, yetkilerin askıya alınma tarihinden itibaren toplamda bir yılı geçemez” hükmü mevcuttur.
Gemiadamları ve Kılavuz Kaptanlar Eğitim ve Sınav Yönergesinin 72’nci maddesinde; “Denizcilik eğitimi izleme ve değerlendirme faaliyetleri, eğitim kurumlarının açılış, izleme ve değerlendirme faaliyetleri ve kalite yönetim sisteminin periyodik izleme ve değerlendirme faaliyetlerinden oluşur. Eğitim kurumlarının periyodik izleme ve değerlendirme faaliyetleri zorunlu haller dışında iki yılda bir yapılır. İdare gerekli gördüğü hallerde haberli veya habersiz denetim yapabilir” hükmüne yer verilmiştir.
Gemiadamları Yetiştirme Kursları Yönetmeliği 15’inci maddesinde; “Bu Yönetmelik kapsamındaki kurslar, denizcilik eğitimi denetleme kurulunun denetiminin yanı sıra, verilen öğretim programlarının özelliğine göre bu maddede belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde denetlenir. Liman başkanlığını ilgilendiren konularda, il veya ilçe milli eğitim müdürlükleri bilgilendirilmek koşuluyla liman başkanlıkları yetkililerince, denetlenir.” hükümleri bulunmaktadır.
Gemi adamları eğitim kurumları ilk olarak başlangıç denetimine tabi tutulmakta ve yetkilendirmeleri yapılmaktadır. Yetki verilen eğitim kurumlarının iki yıllık aralıklarla periyodik denetimleri gerçekleştirilmektedir. Denetimlerde eğitim kurumlarının kalite yönetim sisteminin uygunluğu, eğitim araç ve gereçlerinin mevcudiyeti, işlevselliği ve eğitici hususlarının yeterliliği değerlendirilmektedir.
Bakanlık tarafından 2022 yılı itibariyle 13 fakülte, 13 meslek yüksekokulu, 44 mesleki ve teknik anadolu lisesi, 33 özel eğitim kurumu olmak üzere toplam 103 adet eğitim kurumu yetkilendirilmiştir.
Eğitim kurumlarının denetimleri incelendiğinde;
Yetkilendirilmiş 26 fakülte ve yüksekokulun 14’ünün, 44 mesleki ve teknik lisenin 37’sinin, 33 özel eğitim kurumunun 19’unun olmak üzere toplamda 103 eğitim kurumunun 70’inin periyodik denetimlerinde gecikmeler yaşandığı görülmüştür.
Gemi Adamları ve Kılavuz Kaptanlar Eğitim ve Sınav Yönergesine göre, her eğitim kurumu son periyodik denetimlerini takip eden ikinci yılın sonunda öz değerlendirmelerini içeren bir iç tetkik raporu, kalite kitabı ve diğer belgeler ile birlikte Gemi Adamları Eğitim Bilgi Sistemi üzerinden denetim başvurusu yapmakla mükelleftir. Gemi Adamları ve Kılavuz Kaptanlar Yönetmeliğinde denetim başvurularını zamanında yapmayan eğitim kurumları için idari yaptırımlar düzenlenmiştir. Ancak mevcut durumda son denetimlerinin üzerinden iki yıl geçmesine rağmen yeni başvuruda bulunmayan ve denetim gerçekleştirilmemiş eğitim kurumları bulunmaktadır. Bazı eğitim kurumlarının periyodik denetimlerinin üzerinden 4 yıl geçmesine rağmen herhangi bir denetim faaliyeti gerçekleştirilmediği tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında Özel Öğretim Kurumlarına Covid 19 pandemisi ve Gemi İnsanları Bilgi Sistemindeki eklemeler nedeniyle, denetlemelerde aksaklıklar yaşandığı, diğer eğitim kurumlarına yönelik denetim planlamalarının yapıldığı ve 2023 yılında tamamlanması planlandığı, MEB’e bağlı Denizcilik Meslek Liselerinin verebilecekleri eğitimler ve yetkinlikler Taslak Gemiadamları ve Kılavuz Kaptanlar Yönetmeliği değişikliği sonrası değişebileceğinden mükerrer yetkilendirme yapılmaması ve uygulamada eşgüdüm sağlanması amacıyla mevcut denetimler Yönetmeliğin yayınlanmasından sonraya ertelendiği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak Gemi Adamları ve Kılavuz Kaptanlar Eğitim ve Sınav Yönergesine göre rutin olarak 2 yılda bir yapılması gereken denetimlere titizlikle riayet edilerek söz konusu denetimlerin gerçekleştirilmesi gerekmektedir.