| ÖZET: 2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, Gemi Geri Dönüşüm işlemlerinde eksiklikler tespit etmiştir. Gemi söküm yetki belgesi verilen firmalara, belgelerin verilmesinden sonra ara kontrol ve denetim yapılmadığı, ayrıca bu süreçte firmalardan ücret alınmadığı belirlenmiştir. Kamu idaresi, bu eksiklikleri kabul ederek yeni yönetmelik taslağında gerekli düzenlemeleri yapmayı planlamaktadır. Gemi söküm süreçlerinde denetim mekanizmasının işletilmesi ve ücret alınmasına yönelik düzenlemeler gerekmektedir. |
BULGU: Gemi Geri Dönüşüm İşlemlerine Yönelik Eksiklikler Bulunması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Tersaneler ve Kıyı Yapıları Genel Müdürlüğünün uhdesinde bulunan Gemi Geri Dönüşüm işlemlerine yönelik yapılan incelemelerde, gemi söküm yetki belgesi verilen firmalara yetki belgeleri verildikten sonra herhangi bir ara kontrol ve denetim mekanizmasının işletilmediği, gemi söküm belgesi yetki belgesi düzenlenmesi ve gemi söküm izninin verilmesi sürecinde firmalardan bir hizmet karşılığı olarak herhangi bir ücret alınmadığı ve bu yönde Gemi Söküm Yönetmeliğinde de herhangi bir düzenlemeye yer verilmediği görülmüştür.
Gemi Geri Dönüşüm işlemleri İzmir İli Aliağa ilçesinde bulunan Aliağa Gemi Söküm Bölgesinde yapılmakta olup özel sektör tarafından işletilen 22 tesis bulunmaktadır. Gemi söküm sürecine ilişkin iş ve işlemler Tersaneler ve Kıyı Yapıları Genel Müdürlüğü bünyesindeki Kıyı Yapıları Dairesi Başkanlığı Tersane ve Geri Dönüşüm Şube Müdürlüğü ile Aliağa Liman Başkanlığı tarafından yürütülmektedir.
Gemi Geri dönüşümü, ekonomik ömrünü tamamlamış gemilerin seferden çekilmesi ve yerlerine yeni tonajda gemilerin getirilmesi, daha güvenli ve çevreye duyarlı, daha fazla işletme verimi olan, denizcilik risklerini daha aza indiren teknolojik süreç içerisinde yerini bulmaktadır.
Gemi Söküm Yönetmeliğinin Denetimler başlıklı 10’ncu maddesinde,
“Gemi söküm yetki belgesi verilen tesislerde; İdare gerek kendisi, gerekse proje komisyonları aracılığı ile inşaat aşamasında ve işletme süresince gemi söküm işleminin yapıldığı taşınmazın üzerindeki bütün yapı ve tesisleri kontrol etmeye veya ettirmeye yetkilidir. Kontrollerde belirlenen eksiklikler İdare tarafından verilecek süre ve şartlarda gemi sökümcüsü tarafından tamamlanır. Gemi sökümcüsünün bölgede yaptığı faaliyetlere yönelik olarak; İdare ve liman başkanlığı bu Yönetmelik ve liman mevzuatı, diğer kurumlar ise kendi mevzuatı çerçevesinde gerekli denetimleri yaparlar. Diğer kurumlarca yapılan denetimlerde iş yerinde görülen aksaklıklar idareye bildirilir. Denetimler sonucu tespit edilen aykırılıkların verilen, süre zarfında giderilmesi için İdare tarafından gemi sökümcüsüne ihtarda bulunulur. Verilecek süre aykırılığın niteliğine göre onbeş günden az olamaz.” Denilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri kapsamında yapılan incelemelerde sökülen gemilerde izin verildikten sonra söküm bitiş başvurusuna kadar geçen sürede Liman Başkanlığı tarafından herhangi bir kontrol ve denetim faaliyetinin olmadığı, ayrıca yetki belgesinin düzenlenmesi ve gemi söküm izninin verilmesi sürecinde aktif olarak hem işgücü hem de kaynak harcayan Bakanlığın bu kapsamda verilen hizmetlerin karşılığında bir ücret almadığı buna ilişkin Yönetmelikte de bir düzenlemenin mevcut olmadığı görülmüştür.
Kamu idaresi cevabında bulgu konusu husus kabul edilmiş olup söküm izni verildikten söküm bitişine kadar olan süreçte, Liman Başkanlığı tarafından kontrol ve denetimin yapılmadığı hususuyla ilgili olarak, yeni yönetmelik taslak çalışmasında uygulamaya ilişkin prosedürü belirlemek üzere ilgili maddeler konulduğu ayrıca yetki belgesi düzenlenmesi ve söküm izni verilmesi sürecinde Bakanlığın verilen hizmet karşılığı ücret alma hususu, bahsi geçen Yönetmelik çalışmasında değerlendirileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak gemi geri dönüşüm işlemlerine yönelik, gemi söküm yetki belgesi verilen firmalara yetki belgeleri verildikten sonra mevcut Yönetmelik hükümleri çerçevesinde ara kontrol ve denetim mekanizmasının işletilmesi gerekmekte olup, gemi söküm yetki belgesi düzenlenmesi ve gemi söküm izninin verilmesi sürecinde firmalardan bir hizmet karşılığı olarak ücret alınmasına yönelik Gemi Söküm Yönetmeliğinde düzenlemeye yer verilmesi gerekmektedir.