|
ÖZET: 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Özel Bütçeli İdare Genel Müdürlüğü’ne ait arazi ve arsaların muhasebe kayıtlarının yapılmadığını ortaya koymuştur. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 170. maddesi, mevcut maddi duran varlıkların envanterinin harcama birimi tarafından bildirilmesi ve muhasebe birimi tarafından kaydedilmesi gerektiğini belirtmektedir. Ayrıca, 172. maddenin ikinci fıkrası, envanteri yapılan arsa ve arazilerin değerlerinin kaydedilmesini zorunlu kılmaktadır. Ancak, İdare’nin bu yükümlülükleri yerine getirmediği ve envanter çalışmalarını gerçekleştirmediği tespit edilmiştir.
Satış işlemleri sırasında, arazi ve arsaların kıymet takdiri yapılmadan hesaplardan düşülmesi, muhasebe kayıtlarının hatalı olmasına yol açmaktadır. Mevzuat gereği, taşınmazların kayıtlı değerleri üzerinden düşülmesi gerekirken, envanter eksikliği nedeniyle takdir edilen değer üzerinden işlem yapılmaktadır. Bu durum, maddi duran varlıkların envanter ve değerleme süreçlerinin ihmal edilmesinden kaynaklanmaktadır. Kamu idaresi, bu bulgulara ilişkin düzeltici işlemler yapacağını belirtmiş olsa da, uygulamanın 2021 yılında da devam ettiği gözlemlenmiştir. Dolayısıyla, arsa ve arazilerin envanter çalışmalarının acilen gerçekleştirilmesi ve muhasebe kayıtlarının doğruluğunun sağlanması elzemdir. |
BULGU: Genel Müdürlüğe Ait Arazi ve Arsaların Muhasebe Kayıtlarının Yapılmaması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Genel Müdürlüğe ait arazi ve arsaların muhasebe kayıtlarının yapılmadığı tespit edilmiştir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin Maddi Duran Varlıklar hesap grubuna ilişkin işlemleri düzenlendiği 170’inci maddesinde, Yönetmelik’in yürürlüğe girdiği tarihte mevcut olup hesaplarda yer almayan maddi duran varlıklardan, envanter ve değerlemesi yapılanların harcama birimi tarafından bildirildikçe, muhasebe birimince ilgili maddi duran varlık hesabı ve net değer hesabına kaydedilmek suretiyle hesaplara alınacağı düzenlemesi yer almaktadır.
Arazi ve Arsalar Hesabına ilişkin işlemlerin düzenlendiği 172’nci maddesinin ikinci fıkrasına göre de, Yönetmelik’in yürürlük tarihinden önce mevcut olup, hesaplarda yer almayan arsa ve arazilerden envanteri yapılanların tespit edilen değerleri üzerinden 250-Arazi ve Arsalar Hesabına borç, 500-Net Değer Hesabına alacak kaydı yapılması gerekmektedir. Söz konusu hüküm, Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği 01.01.2015 tarihi itibariyle yapılacak envanter çalışması neticesinde ortaya çıkacak olan durumu ifade etmektedir.
Bu tarihten itibaren İdare, her yıl yapması gereken envanter çalışmaları ile arsa ve arazilerini tespit ederek, söz konusu arsa ve arazilerin muhasebe kaydını yapmalıdır.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 172’nci maddesine göre; satılan arsa ve arazilerin, bir taraftan kayıtlı değeri 250-Arazi ve Arsalar Hesabına, satış bedeli ile kayıtlı değeri arasındaki olumlu farkın 600-Gelirler Hesabına, mevzuatı gereğince diğer kamu idareleri adına ayrılan payların 363-Kamu İdareleri Payları Hesabına alacak; satış bedeli 100-Kasa Hesabı veya 102-Banka Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara, satış bedeli ile kayıtlı değeri arasındaki olumsuz farkın ve mevzuatı gereğince diğer kamu idareleri adına ayrılan payların 630- Giderler Hesabına borç; diğer taraftan satış bedelinden bütçeye gelir kaydedilmesi gereken tutarın 800-Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805-Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilmesi gerekmektedir.
Ancak, İdare tarafından arazi ve arsalar satılırken satış işlemi öncesinde kıymet takdiri yapılarak bulunan değer Arazi ve Arsalar hesap grubundan düşülmekte, takdir edilen değerin arasındaki olumlu ve olumsuz fark ilgili hesaplara kaydedilmektedir.
Mevzuat hükmü gereğince yapılan satış işlemi neticesinde kayıtlı değer üzerinden taşınmazın hesaplardan düşülmesi gerekirken envanter çalışmaları yapılmadığı için taşınmazın bedeli takdir edilen değer üzerinden hesaplara yansıtılmaktadır.
Söz konusu durum maddi duran varlıkların envanter ve değerlemelerinin yapılmayıp muhasebe kayıtlarının bu doğrultuda tutulmamasından kaynaklanmaktadır.
Kamu idaresi tarafından bulgu konusu hususa iştirak edilmiş olup, gerekli çalışmaların devam ettiği ifade edilmiştir.
Bahsi geçen husus, Karayolları Genel Müdürlüğü 2019 ve 2020 yılı Sayıştay Denetim Raporunda da yer almaktadır. Kamu İdaresi tarafından söz konusu hususa ilişkin düzeltici işlem tesis edileceği ifade edilmesine rağmen, uygulamanın 2021 yılında da devam ettiği görülmüştür.
Bu itibarla; öncelikle arsa ve arazilerin envanter çalışmalarının yapılarak muhasebe kayıtlarına alınması ve satış kayıtlarının doğruluğunun sağlanması gerekmektedir.