|
ÖZET: 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, özel bütçeli idarelere bağlı işyurtlarında üretim ve hizmet üretim giderlerinin maliyet hesaplarına yeterince kaydedilmediğini ortaya koymuştur. Bazı giderlerin, genel üretim ve hizmet üretim giderleri olarak maliyet hesaplarına dahil edilmesi gerekirken, doğrudan gider olarak kaydedildiği tespit edilmiştir. Bu durumu düzeltmek amacıyla İşyurtları Kurumu tarafından, maliyet hesaplarının düzenlenmesine yönelik bir yönerge yürürlüğe girmiştir. Yönerge, maliyet işlemlerinin Gelir İdaresi Bakanlığı’nın belirlediği kurallara uygun olarak gerçekleştirilmesini öngörmektedir.
Yönerge çerçevesinde, üretim ve hizmet giderlerinin doğru bir şekilde kaydedilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Özellikle, 730 Genel Üretim Giderleri Hesabı ve 740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabı gibi hesapların kullanılması, maliyetlerin doğru bir biçimde izlenmesi açısından önemlidir. Ancak, birçok işyurdunun bu hesapları kullanmadığı ve giderleri doğrudan 630.03 Mal ve Hizmet Alımları Hesabına kaydettiği gözlemlenmiştir. Bu durum, maliyetlerin yansıtma hesapları aracılığıyla 630.16 Satışların Maliyeti Hesabına aktarılmasını engellemektedir. İdare, bu bulgular ışığında ilgili birimleri bilgilendirerek mevzuata uygun uygulamaların sağlanması için gerekli adımları atmıştır. Üretim yapan atölyelerin karlılık ve maliyet durumlarının doğru bir şekilde değerlendirilebilmesi için, genel üretim ve hizmet üretim giderlerinin maliyet hesaplarına dahil edilmesi büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Genel Üretim ve Hizmet Üretim Giderlerinin Maliyet Hesaplarına Dahil Edilmemesi
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
İdareye bağlı birçok işyurdunda üretim ve üretime bağlı hizmetler için yapılan bazı giderlerin genel üretim ve hizmet üretim gideri olarak maliyet hesaplarına kaydedilmesi gerekirken doğrudan giderleştirildiği görülmüştür.
Maliyet hesaplarına ilişkin hesap ve kayıt düzeninin sağlanması amacıyla İşyurtları Kurumu ve İşyurtlarında Kullanılan Maliyet Hesapları ile Tutulacak Defter ve Belgelerin Düzenlenmesine Dair Yönerge yürürlüğe konulmuştur. Yönerge’nin “Maliyet İşlemleri” başlıklı 7’nci maddesinin ilk fıkrasına göre İşyurtları Kurumu ve işyurtlarının yapmış oldukları üretimlerin maliyet işlemlerinin, Gelir İdaresi Bakanlığınca yayımlanan Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğlerine uygun olarak 7/A seçeneğine göre yapılması gerekmektedir.
Anılan Yönerge’nin 8’inci maddesinde maliyet hesaplarının işleyişine yer verilmiş, ilgili maddenin dokuzuncu fıkrasında 730 Genel Üretim Giderleri Hesabı açıklanmıştır. Buna göre üretim ve bu üretime bağlı hizmetler için yapılan direkt işçilik ve direkt ilk madde ve malzeme dışında kalan giderler ile esas üretim gider yeri ile ilgili olarak dışarıda yaptırılan işlere ilişkin işçilik ve diğer giderlerin bu hesapta izlenmesi, üretim faaliyeti ile ilgili endirekt giderler ve dışarıda yaptırılan işlere ilişkin işçilik ve diğer giderlerin bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilmesi gerekmektedir. Daha sonra da yansıtma hesapları kullanılarak bu hesapta oluşan maliyetin 630.16 Satışların Maliyeti Hesabına yansıtılması gerekmektedir. 1 sıra no’lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’ne göre de hesabın işleyiş şekli aynıdır.
Yine aynı Yönerge’ye göre hizmet işletmelerinde üretilen hizmetler için yapılan giderlerin 740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabına kaydedilmesi gerekmektedir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerine rağmen, birçok işyurdunun özellikle elektrik maliyeti başta olmak üzere bazı genel üretim gideri niteliğindeki maliyet kalemlerini 730 Genel Üretim Giderleri Hesabına kaydetmediği, hizmet üretimi yapılan yerlerin de bu şekildeki giderleri 740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabı ile ilişkilendirmediği ve doğrudan 630.03 Mal ve Hizmet Alımları Hesabına kaydettiği görülmüştür. Bu giderlerin ilgili maliyet hesaplarına kaydedilmemesi sebebiyle de yansıtma hesapları kullanılarak 630.16 Satışların Maliyeti Hesabına aktarılmadığı anlaşılmıştır.
İdare, bulgu konusunun mevzuata uygun olarak uygulanması için ilgili birimlerin genel yazı ile bilgilendirildiğini belirtmiştir.
Üretim yapan atölyelerin karlılık ve maliyet durumlarının sağlıklı görülebilmesi için genel üretim ve hizmet üretimi maliyet hesaplamalarına direkt ilk madde ve malzeme dışında kalan genel üretim giderleri ve hizmet üretimine ilişkin giderlerin dahil edilmesi gerekmektedir.