|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir İlçe Belediyesi’nin avans uygulamalarında mevzuata uyumsuzluklar yaşandığını ortaya koymaktadır. Avans verilmesi için gerekli şartların oluşmadığı durumlarda, alımlar için avans ödemeleri yapılmış ve bu harcamalarda ihale mevzuatına uygun belgeler düzenlenmemiştir. 5018 Sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 35. maddesi, avansın yalnızca acil veya zorunlu giderler için verilebileceğini belirtmektedir. Ancak, yapılan incelemelerde, 812 adet avans işleminin bu kriterlere uymadığı tespit edilmiştir.
Ön ödeme usul ve esaslarına ilişkin yönetmelik ve genel tebliğler, avansın istisnai bir ödeme yöntemi olduğunu ve yalnızca belirli koşullar altında kullanılabileceğini vurgulamaktadır. İlgili mevzuatta, avans verilmesi için giderin acil ve zorunlu olması, bütçede yeterli ödeneğin bulunması ve harcamaların ihale mevzuatına uygun olarak gerçekleştirilmesi gerektiği ifade edilmektedir. Ancak, yapılan uygulamalarda bu şartların göz ardı edildiği görülmüştür. Kamu İdaresi, avans uygulamasının istisnai bir yöntem olduğunu kabul etmekle birlikte, harcama birimlerine bu yöntemin yalnızca acil durumlar için geçerli olduğunu hatırlatmıştır. Dolayısıyla, avans uygulamalarının mevzuata uygun şekilde yürütülmesi ve gerekli şartların sağlanması önem arz etmektedir. |
BULGU: Gerekli Şartlar Oluşmadığı Halde Avans Uygulamasının Kullanılması ve Bunun Genellik Arz Etmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Kamu İdaresi tarafından avans verilmesini gerektirecek şartlar oluşmadığı halde alımlar için avans verilerek ödemelerin gerçekleştirildiği ve bu harcamalarda ihale mevzuatı hükümlerine uyulmayarak düzenlenmesi gereken belgelerin düzenlenmediği görülmüştür.
5018 Sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Ön Ödeme” başlıklı 35’inci maddesinde, harcama yetkilisinin uygun görmesi ve karşılığı ödeneğin saklı tutulması kaydıyla, ilgili kanunlarda öngörülen haller ile gerçekleştirme işlemlerinin tamamlanması beklenilemeyecek ivedi veya zorunlu giderler için avans vermek veya kredi açmak suretiyle ön ödeme yapılabileceği, verilecek avansın üst sınırlarının merkezî yönetim bütçe kanununda gösterileceği hükmü yer almaktadır.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 123’üncü maddesinde ön ödemeye ilişkin olarak Yönetmelik’te ön ödemeyle ilgili hüküm bulunmayan hallerde 5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 35’inci maddesinde belirtilen yönetmelik hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir. Bu doğrultuda çıkarılan Ön Ödeme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’in “Ön Ödeme Şekilleri ve Uygulaması” başlıklı 5’inci maddesinde de ön ödemenin, merkezi yönetim bütçe kanununda gösterilecek tutarı aşmamak kaydıyla ilgili kanunlarında öngörülen haller ile gerçekleştirme işlemlerinin tamamlanması beklenilemeyecek ivedi veya zorunlu giderler için avans verilmek veya kredi açılmak suretiyle ön ödeme yapılabileceği düzenlenmiştir.
Ayrıca, ön ödeme usul ve esaslarına ilişkin Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nin (Sıra No: 55) 3’üncü maddesinde de, ön ödemenin, kamu hizmetlerinin yerine getirilmesinde kesin ödeme öncesi avans veya kredi şeklinde yapılan ödeme olduğu belirtilerek, ön ödeme yapılabilmesi için; ilgili kanununda öngörülmüş olması, ön ödeme yapılacak giderin, gerçekleştirme işlemlerinin tamamlanması beklenilemeyecek ivedi veya zorunlu giderlerden olması, ilgili bütçe tertibinde ön ödeme karşılığı yeterli ödeneğin harcama biriminde mevcut olması ve bu ödeneğin, ön ödemenin mahsubu yapılana kadar saklı tutulması ve Hazine ve Maliye Bakanlığı ve ilgili bakanlıklarca yayımlanan tasarruf tedbirleri ve uygulama talimatlarında belirtilen hususlara uyulması gerektiği, ön ödeme uygulamasının bir alım usulü olmaması sebebiyle ön ödeme yapılacak mal veya hizmet alımlarında, alımların idarelerin tabi oldukları ihale mevzuatı hükümlerine göre yapılması, mal alındığının veya hizmetin gerçekleştirildiğinin ihale mevzuatına uygun olarak görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması gerektiği düzenlenmiştir.
Yukarıdaki mevzuat hükümlerine göre avans, genel bir ödeme şekli olmayıp, giderin ilgili kanunlarda öngörülmüş olması, gerçekleştirme işlemlerinin tamamlanması beklenilmeyecek ivedi ve zorunlu bir gider olması, ilgili bütçe tertibinde yeterli ödeneğin bulunması durumunda kullanılan istisnai bir ödeme yöntemidir. Bir giderin ivedi ve zorunlu olarak değerlendirilebilmesi için ihtiyacın giderilmemesi durumunda kamu hizmetinin aksaması gerekmektedir. Bu ödeme yönteminin ivedi ve zorunlu olmayan giderler için kullanılması harcamaların ön mali kontrol ve diğer kontrollere tabi tutulmadan yapılmasına sebep olmaktadır.
Ayrıca avans verilmesi için gerekli şartlar oluşmuş olsa bile, ihtiyacın yukarıda bahsi geçen mevzuat hükmüne göre Kamu İdaresinin tabi olduğu ihale mevzuatı hükümlerine göre karşılanması gerekmektedir. 2024 yılı avans sınırının 8.600,00 TL olduğu ve bu sınırın doğrudan temin parasal sınırının altında kaldığı dikkate alındığında, avans vermek suretiyle ödeme yapılan alımların doğrudan temin usulüne göre yapılması gerekmektedir.
Yapılan incelemede, 812 adet avans işleminin kırtasiye, temsil ağırlama ve yedek parça gideri gibi tamamlanması beklenilemeyecek ivedi veya zorunlu giderlerden olmadığı halde alımın avans şeklinde ödeme ile karşılandığı, avans uygulamasının Kamu İdaresi tarafından genel bir uygulamaya dönüştürüldüğü ve bu alımlarda ihale mevzuatı hükümlerine göre düzenlenmesi gereken belgelerin düzenlenmediği tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında tüm harcama birimlerine 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 35. maddesi ile Ön Ödeme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik çerçevesinde avans alımının istisnai bir ödeme yöntemi olduğunun ancak ivedi ve zorunlu giderler için avans alınması hususunda gereğinin bildirildiği ifade edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından avans yönteminin istisnai bir ödeme yöntemi olması sebebiyle mevzuata uygun olarak gereken şartların oluşması kaydıyla kullanılması gerekmektedir.