|
ÖZET: Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesinin (c) bendi kapsamında, gerekli şartlar sağlanmadan alım yapıldığı tespit edilmiştir. 4734 sayılı Kanun’un bu maddesi, mevcut mal, ekipman, teknoloji veya hizmetlerle uyum ve standardizasyon sağlamak amacıyla, asıl sözleşmeye dayalı ve toplam süresi üç yılı geçmeyecek sözleşmelerle ilk alım yapılan gerçek veya tüzel kişiden mal ve hizmet teminini öngörmektedir. Ancak, yapılan denetimlerde bazı alımların bu kapsamda gerçekleştirilmediği, örneğin hizmet araçlarının lastik bakımı, akaryakıt alımı ve zorunlu trafik sigortası gibi hizmetlerin bu şartlara uymadığı belirlenmiştir.
Alımların, Kamu İhale Kanunu’nun temel ilkeleri olan rekabet, saydamlık ve kaynakların verimli kullanılması ilkelerine uygun olarak gerçekleştirilmesi gerekmektedir. İdarelerin, ihtiyaçların doğru bir şekilde tespit edilmesi ve alımların tamamlayıcı nitelikte olması önem taşımaktadır. Ayrıca, alımlar arasında doğal bir bağlantı bulunması da zorunludur. Yapılan denetimlerde, bazı alımların bu kriterlere uymadığı ve dolayısıyla 22’nci maddenin (a), (b) ve (d) bentleri veya ihale usulleri çerçevesinde gerçekleştirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesinin (c) bendi kapsamına girmeyen alımlar, ilgili mevzuat çerçevesinde uygun yöntemlerle yapılmalıdır. İdarelerin, bu konuda gerekli çalışmalara başladığı belirtilmiştir. |
BULGU: Gerekli Şartlar Oluşmadığı Halde Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci Maddesinin (c) Bendi Kapsamında Alım Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına girmeyen alımın bu bent hükümlerine göre gerçekleştirildiği görülmüştür.
4734 sayılı Kanun’un “Doğrudan temin” başlıklı 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde mevcut mal, ekipman, teknoloji veya hizmetlerle uyumun ve standardizasyonun sağlanması için zorunlu olan mal ve hizmetlerin, asıl sözleşmeye dayalı olarak düzenlenecek ve toplam süreleri üç yılı geçmeyecek sözleşmelerle ilk alım yapılan gerçek veya tüzel kişiden alınmasının mümkün olacağı belirtilmiştir.
Ayrıca 11.07.2023 tarih ve 32245 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılacak Alımlara İlişkin Tebliğ’in “Mal ve hizmetlerin ilk alım yapılan gerçek veya tüzel kişiden temini” başlıklı 5’inci maddesinde de;
“(1) Mevcut mal, ekipman, teknoloji veya hizmetlerle uyumun ve standardizasyonun sağlanması için zorunlu olan mal ve hizmetler, ilk alım yapılan gerçek veya tüzel kişiden asıl sözleşmeye dayalı olarak düzenlenecek ve toplam süreleri üç yılı geçmeyecek sözleşmelerle, Kanunun 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında temin edilebilir. Anılan bent kapsamında alım yapabilmek için idarelerin teknik birimlerince, mevcut mal, ekipman, teknoloji veya hizmetlerle uyumun ve standardizasyonun sağlanmasının zorunlu olduğu tespit edilir. Bu tespitin yapılmasında ilgili kurum ve kuruluşlardan teknik yardım alınabilir.
Bu madde kapsamında yapılacak alımlarda, ihtiyacın, asıl sözleşmeye bağlanan mal ve hizmet alımıyla ilgili olarak önceden öngörülmemekle birlikte asıl ihtiyacın gereği olarak ortaya çıkmasına ve tamamlayıcı nitelikte olmasına dikkat edilmesi gerekmektedir.
Kanunun 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında temin edilecek mal ve hizmet alımları arasında kabul edilebilir doğal bir bağlantı bulunmalıdır.
Kanunun 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında alım yapılmadan önce, bu Tebliğin 11 inci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen işlem ve tespitlerin yapılması zorunludur.” hükümlerine yer verilmiştir.
Bu kapsamda yapılacak alımlarda, Kanun’un “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesindeki rekabet, saydamlık, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve kaynakların verimli kullanılması ilkeleri ile Kanun’un temel alım usullerinin gereği olarak; daha önce sözleşmeye bağlanmış asıl işin kapsam ve miktarının, idarenin ihtiyacını karşılayacak şekilde tespit edilmesi, toplam süreleri üç yılı geçmemek üzere asıl sözleşmeye dayalı olarak yapılacak alımların ise, ihtiyaca ilişkin asıl sözleşmeye bağlanan mal ve hizmet alımıyla ilgili olarak önceden öngörülmemekle birlikte ihtiyacın gereği olarak ortaya çıkmasına ve tamamlayıcı nitelikte bir alım olmasına dikkat edilmesi gerekmektedir. Ayrıca temine konu olacak mal ve hizmet alımları arasında kabul edilebilir doğal bir bağlantı bulunmalıdır.
İdare tarafından yıl içerisinde yapılan bazı alımların kapsam ve içeriği yukarıda belirtilen düzenlemelere göre incelendiğinde, alınan hizmetin ilk alım yapılan gerçek veya tüzel kişiden temini zorunlu olmamasına rağmen bu kapsamda alım yapıldığı tespit edilmiştir. Örneğin, Hizmet Araçlarının Lastik Bakım İşi, Hizmet Araçlarına Akaryakıt Alımı, Hizmet Araçlarına Zorunlu Trafik Sigorta Yapılması İşi, 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında gerçekleştirilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, bulgu konusu hususta gerekli çalışmaların yapılmaya başlandığı belirtilmiştir.
Sonuç olarak, 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına girmeyen alımların, ihtiyacın niteliği ile tutarına bağlı olarak Kanun’un 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (d) bendleri hükümlerine veya ihale usullerine göre yapılması gerekmektedir.