| ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, teşebbüs, müessese ve bağlı ortaklıklara ait görevlendirme giderlerine ilişkin tahakkuk kayıtları yapılmamıştır. Bu durum, 34.901.821.552,59 TL tutarında hatalara yol açmış olup, Bakanlık tarafından ödenmemiş giderlerin koşullu yükümlülük olarak takip edilmesi mali işlemin özüne uygun değildir. Gider tahakkuklarının kayıt zamanına uygun olarak yapılması gerektiği belirtilmiştir. |
BULGU: Görevlendirme Giderlerine İlişkin Tahakkuk Kayıtlarının Yapılmaması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Teşebbüs, müessese ve bağlı ortaklıklara verilen görevler veya bazı mal ve hizmetlere ait fiyatların tespit edilmesi durumlarında ortaya çıkan görevlendirme bedellerine ilişkin gider tahakkuk kayıtlarının yapılmadığı görülmüştür.
233 sayılı KHK’nın 35’inci maddesinde; teşebbüs, müessese ve bağlı ortaklıkların faaliyet alanları ile ilgili olarak Cumhurbaşkanı tarafından görevlendirilebileceği veya mal ve hizmetlerin fiyatlarının Cumhurbaşkanı tarafından tespit edilebileceği, bu madde kapsamında İşletmelere verilmiş olan görevler veya mal ve hizmet fiyatlarının tespiti sebebiyle ortaya çıkacak görevlendirme bedellerinin Hazine ve Maliye Bakanlığı bütçesinden karşılanacağı, İşletmelerin muhasebe kayıtlarına göre hesaplanan görevlendirme bedellerinin incelenerek tespit edileceği ve yapılan inceleme sonucunda tespit edilen tutarlar ile İşletmelere ödenen tutarlar arasında fark olması durumunda tarafların yükümlülüklerini faizsiz olarak yerine getireceği hüküm altına alınmıştır.
5018 sayılı Kanun’un 50’nci maddesi gereğince bir ekonomik değer; yaratıldığında, başka bir şekle dönüştürüldüğünde, mübadeleye konu edildiğinde, el değiştirdiğinde veya yok olduğunda muhasebeleştirilmelidir.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 40/A maddesi ile de koşullu yükümlülükler; kamu idarelerinin geçmişteki bir olay sonucunda, kontrolünde olmayan gelecekteki belirsiz olayların gerçekleşmesi ya da gerçekleşmemesi ile teyit edilebilecek olan ve ekonomik bir fayda veya hizmet potansiyeli içeren kaynakların çıkışı güvenilir bir şekilde ölçülemeyen yükümlülükleri olarak tanımlanmıştır.
Teşebbüs, müessese ve bağlı ortaklıklara Cumhurbaşkanı tarafından verilen görevler veya bazı mal ve hizmetlere ait fiyatların yine Cumhurbaşkanı tarafından tespit edilmesi durumlarında ortaya çıkan ve hesaplama usulleri Cumhurbaşkanı Kararları ile belirlenmiş olan görevlendirme giderleri, ilgili İşletmelerin muhasebe kayıtlarına yansımakta olup bu giderler, mevzuat ile tanımlanmış olan faaliyetin gerçekleştirilmesi ile doğmakta, Bakanlık açısından gider, İşletmeler açısından ise alacak mahiyeti taşımaktadır.
Yapılan incelemede;
– Görevlendirme bedellerinin; teşebbüs, müessese ve bağlı ortaklıklar tarafından yapılacak ödeme talebine istinaden, Hazine ve Maliye Bakanlığı bütçesinde yer alan ilgili harcama tertiplerinden gider kaydedilerek ödendiği,
– Ödemesi gerçekleşmemiş görevlendirme bedellerine ilişkin gider tahakkuklarının yapılmayarak bu tutarların Bakanlık mali tablo dipnotlarında koşullu yükümlülük olarak takip edildiği,
– 31.12.2022 tarihi itibariyle Bakanlık mali tablo dipnotlarında kayıtlı görevlendirme giderinin toplam 34.901.821.552,59 TL olduğu,
– İlgili İşletme mali tablolarında tahsili gerçekleşmemiş görevlendirme bedellerinin
“Hazine ve Maliye Bakanlığından Alacaklar” olarak raporlandığı,
– Hazine Kontrolörleri Kurulunca 2022 yılı içerisinde toplam 58.539.781.610,54 TL tutarlı görevlendirme gideri incelemesinin sonuçlandırıldığı, bu incelemeler sonucunda 568.810.393,94 TL tutar kadar Bakanlık lehine müspet farkın rapora bağlandığı ve fark tutarının incelemeye alınan toplam görevlendirme giderinin yaklaşık %1’ine denk geldiği görülmüştür.
İşletmelere, faaliyet alanları ile ilgili verilmiş olan görevler sebebiyle ortaya çıkan görevlendirme giderleri söz konusu faaliyetin gerçekleşmiş olması ile doğmakta olup bu giderlerin gerçekleşmesi veya Bakanlık tarafından ödenmesi de inceleme sonucunda yapılacak tespit benzeri herhangi bir koşula bağlanmamaktadır.
Bakanlık tarafından henüz ödemesi yapılmamış olan görevlendirme giderlerine ilişkin gider tahakkuk kayıtlarının yapılmayarak bu tutarların koşullu yükümlülük olarak takip edilmesinin mali işlemin özüne uygun olmadığı, görevlendirme bedellerinin tespiti amacıyla öngörülmüş olan inceleme süreçlerinin Bakanlık açısından yükümlülük doğuran görevlendirme bedellerini koşullu yükümlülük haline getirmeyeceği, yapılan incelemelerde tespit edilen hata oranı dikkate alındığında bu giderlerin güvenilir bir şekilde ölçülemeyen yükümlülükler bir başka ifadeyle koşullu yükümlülük olarak tanımlanamayacağı, inceleme sonucunda aksi tespit edilmediği sürece İşletme muhasebe kayıtlarında yer alan görevlendirme gider kayıtlarının geçerli olduğu değerlendirilmektedir.
Nitekim, görevlendirme giderine konu faaliyeti yürüten İşletmeler tarafından bu giderlere karşılık gelen tutarlar alacak hesaplarına alınarak doğrudan mali tablolarının aktif toplamları içerisinde yer almakta olup bu aktif toplamları aynı zamanda Bakanlık tarafından yayımlanan Kamu İşletmeleri Raporunda da yer almaktadır.
Söz konusu giderlere ilişkin gider tahakkuk kayıtlarının yapılmaması sebebiyle; gider tahakkukları hesabı bakımından Bilançoda 34.901.821.552,59 TL, gider hesapları bakımında ise Faaliyet Sonuçları Tablosunda 34.901.821.552,59 TL hataya neden olmaktadır.
Kamu İdaresi cevabında, bulguda yer alan tespitlere iştirak edilmiş olup görevlendirme bedellerine ilişkin olarak Kamu İktisadi Teşebbüslerinden gelen taleplerin ve Hazine Kontrolörleri Kurulu raporları ile kesinleştirilen tutarlara ilişkin kayıtların periyodik olarak gerçekleştirilmesinin sağlanacağı bilgisi verilmiştir.
Sonuç olarak; koşullu yükümlülük mahiyeti taşımayan görevlendirme bedellerinin karşılanması, Bakanlığın faaliyet alanı içerisinde tanımlanmakta olduğundan bu kapsamda oluşan tüm giderlere ilişkin gider tahakkuklarının kayıt zamanı ilkelerine uygun olarak yapılması ve bu kayıtların Bakanlık temel mali tablolarında yer alması gerektiği düşünülmektedir.