| ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, gümrük işlemleri sonucunda tespit edilen ek tahakkuk ve ceza tutarlarından tecil edilenlerin muhasebeleştirilmediği belirlenmiştir. 4458 sayılı Gümrük Kanunu ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde, bu tutarların 122/222 Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabında izlenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca, Ticaret Bakanlığı’nın tahsilat takip programındaki veri aktarımının tamamlanmadığı tespit edilmiştir. |
BULGU: Gümrük Vergileri Ek Tahakkuk ve Ceza Tutarlarından Tecil Edilenlerin Muhasebeleştirilmemesi
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Bakanlığın ilgili birimleri tarafından denetim raporları, ikincil kontroller ve sonradan kontrol programı vb. kapsamında tamamlanmış gümrük işlemleri üzerinden gerçekleştirilen denetimler sonucunda tespit edilen ve buna istinaden kesilen ek tahakkuk ve ceza tutarlarından tecil edilenlerin muhasebeleştirilmediği görülmüştür.
4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 73’üncü maddesinin birinci fıkrasına göre, gümrük idarelerinin eşyanın tesliminden sonra ve beyannamedeki bilgilerin doğruluğunu saptamak amacıyla eşyanın ithal veya ihraç işlemlerini veya sonraki ticari işlemlere ilişkin ticari belge ve verileri kontrol etme yetkisi bulunmaktadır. Sonradan Kontrol ve Riskli İşlemlerin Kontrolü Yönetmeliği’nde buna ilişkin uygulama esas ve usulleri belirlenmiştir. Buna göre çeşitli risk analizi kriterlerine dayanılarak belirlenen kişi ve işlemler üzerinde merkezi denetim elemanları tarafından sonradan kontrol yapılmakta ve sonucunda varsa vergilendirme için önemli tespitler, muhtemel vergi tutarı değişiklikleri ve yol gösterici nitelikteki tespitlerin de yer aldığı değerlendirme raporu düzenlenmektedir.
Ayrıca, Ticaret Bakanlığı Taşra Teşkilatı Hakkında Yönetmelik kapsamda, bölge müdürlükleri bünyesinde yer alan kontrol şubelerince tarife, kıymet, menşei, sistem, beyan farkı, vergi oranları, vergi matrahları gibi vergilendirmeyi etkileyen muhtelif konularda incelemeler yapılmaktadır.
Beyannamenin incelenmesi, eşyanın tesliminden sonraki kontroller veya yukarıda sayılan diğer incelemeler sonucunda, ilgili gümrük rejimine ilişkin hükümlerin yanlış veya eksik bilgilere dayanarak uygulandığının saptanması halinde ise gümrük müdürlükleri tarafından ek tahakkuk ve ceza işlemi uygulanmaktadır.
Öte yandan, MYMY’nin 54, 57 ve 140’ıncı maddelerinde, 120-Gelirlerden Alacaklar veya 121-Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesaplarında kayıtlı tutarlardan her ne sebeple olursa olsun mevzuatı gereğince tecil veya tehir edilen tutarların 122-Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabında (bir yılı aşan bir süreyle tecil veya tehir edilen tutarların 222-Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabında) muhasebeleştirilmesine ilişkin düzenlemeler yer almaktadır. Bu doğrultuda, tahakkuk ettirilen alacaklardan tecil ve tehir edilenler için 122/222- Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabına borç, 120-Gelirlerden Alacaklar veya 121- Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabına alacak kaydı yapılması gerekmektedir.
2021 yılı Sayıştay Denetim Raporunda, daha önce kesilmiş olan ek tahakkuk ve ceza tutarlarından 7256 ve 7326 sayılı yapılandırma Kanunları kapsamında 2021 yılı içerisinde taksitlendirilmesine karar verilen toplam 25.456.246,90 TL alacağın 120 ve 121 no.lu Hesaplardan 122/222-Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabına aktarılmadığı belirtilmişti. Konuyu takiben yapılan incelemelerde, güncel bir yapılandırma kanunu olmaması sebebiyle Bakanlıkça 2022 yılında taksitlendirilen ek tahakkuk ve/veya ceza tutarı olmadığı anlaşılmıştır. Bununla birlikte, önceki yıllarda taksitlendirilen tutarlar ilgisine göre 122/222- Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabında izlenmediğinden 2022 yılı Bilançosunda 120-Gelirlerden Alacaklar ile 121- Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabı fazla, 122/222- Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabı eksik gözükmektedir.
Ticaret Bakanlığı Tahsilat Takip Programında takip edilen ek tahakkuk ve ceza tutarlarına ilişkin verilerin eş zamanlı olarak statü bazında (“kesinleşti”, “ödendi”, “taksitlendirildi” gibi) Hazine ve Maliye Bakanlığı sistemine aktarımının sağlanmasına yönelik çalışmaların henüz tamamlanmadığı anlaşılmıştır.
Sonuç olarak, ilgili birimler tarafından denetim raporları, ikincil kontroller ve sonradan kontrol programı vb. kapsamında tamamlanmış gümrük işlemleri üzerinden gerçekleştirilen denetimler sonucunda tespit edilen ve buna istinaden kesilen ek tahakkuk ve ceza tutarlarından tecil edilenlerin 122/222 Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabında izlenmesi gerekmektedir.