|
ÖZET: Günübirlik kiralanan konutların abonelik türlerinin yanlış belirlenmesi, 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarında tespit edilmiştir. Bazı kiralık yerlerin, işyeri tarifesi yerine konut tarifesi üzerinden abone kaydı yapıldığı, bu durumun su ve atıksu ücretlerinin eksik tahakkuk etmesine yol açtığı görülmüştür. İSKİ Abone Hizmetleri Yönetmeliği’nde işyeri ve konut tarifeleri ile ilgili düzenlemeler yer almakta olup, günlük kiraya verilen konutların ticari faaliyete tahsis edilmesi nedeniyle işyeri olarak değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
İstanbul İl Emniyet Müdürlüğü’nden alınan verilere göre, 2024 itibarıyla 4.701 adet günübirlik kiralık ev bulunmaktadır. Ancak İdare kayıtlarında bu grupta yalnızca 2.061 abone yer almaktadır. Abonelik işlemlerinin beyana dayalı olarak gerçekleştirildiği ve mülk sahiplerinin beyanlarının esas alındığı belirtilmiştir. Bununla birlikte, kiralanan konutların fiili kullanım amacının değişmesi, İdarenin bilgisi dışında gerçekleşmiştir. Sonuç olarak, günübirlik kiralık konutların işyeri tarifesi üzerinden faturalandırılması gerektiği, aksi takdirde kamu zararının önlenemeyeceği ifade edilmektedir. İdare, abonelik sözleşmelerinin beyan usulüne dayandığını belirtse de, bu durum denetim ve kontrol yükümlülüğünü ortadan kaldırmamaktadır. |
BULGU: Günübirlik Kiralanan Evlerin Abone Tipinin Hatalı Belirlenmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
Günübirlik olarak kiralanan yerlerden bazılarının işyeri tarifesi üzerinden olması gereken aboneliklerinin konut tarifesi üzerinden gerçekleştirildiği, bu suretle su ve atıksu kullanımları üzerinden tahakkuk eden ücretlerin eksik tahakkuk ettirilmesine sebebiyet verildiği görülmüştür.
İSKİ Abone Hizmetleri Tarife ve Uygulama Yönetmeliği’nin;
“Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı 3’üncü maddesinde, işyeri; ticari ve mesleki bir faaliyetin icrasına tahsis edilen veya bu faaliyetlerde kullanılan yer olarak tanımlanmış,
“Konut tarifesi uygulanacak aboneler” başlıklı 7’nci maddesinde, ikamet amacıyla kullanılan konutların bu tarife içerisinde yer alacağı,
“İşyeri tarifesi uygulanacak aboneler” başlıklı 11’inci maddesinde de işyerlerinin bu tarifeye dâhil olduğu düzenlemelerine yer verilmiştir.
1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nun “Vergi Değerini Tadil Eden Sebepler” başlıklı 33’üncü maddesinin birinci fıkrasının (3) numaralı alt bendinde; bir binanın kullanış tarzının tamamen değiştirilmesi veya bir binanın ikamete mahsus mahallerinden bir kısmının dükkân, mağaza, depo gibi ticaret ve sanat icrasına mahsus mahaller haline dönüştürülmesi vergi değerini tadil eden sebeplerden birisi olarak belirtilmiştir.
213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun “Vergi Kanunlarının uygulanması ve ispat” başlıklı 3’üncü maddesine göre, vergilendirmede vergiyi doğuran olay ve bu olaya ilişkin muamelelerin gerçek mahiyeti esastır.
Yine 213 sayılı Kanun’un 156’ncı maddesinde, ticari, sınai, zirai ve mesleki faaliyette iş yeri; mağaza, yazıhane, idarehane, muayenehane, imalathane, şube, depo, otel, kahvehane, eğlence ve spor yerleri, tarla, bağ, bahçe, çiftlik, hayvancılık tesisleri, dalyan ve voli mahalleri, madenler, taş ocakları, inşaat şantiyeleri, vapur büfeleri gibi ticari, sınai zirai veya mesleki bir faaliyetin icrasına tahsis edilen veya bu faaliyetlerde kullanılan yerler “işyeri” olarak tanımlanmıştır.
Bu hükme göre, mükelleflerin ticari, sınai, zirai ve mesleki faaliyetlerini sürdürdükleri yerlerin iş yeri özelliğini taşıyabilmesi için bu yerlerin ticari, sınai, zirai veya mesleki faaliyetin icrasına tahsis edilen veya bu faaliyetlerde kullanılan yer olma özelliği taşıması gerekmektedir.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ve açıklamalar çerçevesinde; konaklama yeri olarak günlük kiraya verilen yerlerin, ticari faaliyetin icrasına tahsis edilmeleri nedeniyle iş yeri sayılmaları, bu şekilde işletilen yerlerin tapuda nitelikleri konut dahi olsa işyeri tarifesi üzerinden su ve atıksu bedellerinin tahakkuk ettirilmeleri gerektiği hususunda tereddüt bulunmamaktadır.
Bu çerçevede, İstanbul İl Emniyet Müdürlüğünden 1774 sayılı Kimlik Bildirme Kanunu’nun 2’nci maddesinde belirtilen günübirlik kiralanan evlerin detaylı adresleri resmi yazı ile istenilmiş olup 18.12.2024 tarihi itibarıyla gelen verilere göre günübirlik kiralık ev sayısı 4.701 adettir. İdarenin kayıtlarına göre ise günübirlik kiralık evler grubunda toplamda 2.061 adet abone bulunduğu görülmüştür.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; su ve kanalizasyon abonelik işlemlerinde başvuru sahibinden mülkiyet durumu, kira ilişkisi ya da mülk sahibinin muvafakatine ilişkin beyanlarının esas alındığı; bu işlemlerin herhangi bir belge sunulmadan, beyana dayalı olarak gerçekleştirildiği ifade edilmiştir. Bu doğrultuda, İdare ile “ikamet amaçlı konut” olarak kullanılacağı beyan edilerek yapılan abonelik işlemlerinden sonra, söz konusu taşınmazların fiili kullanım amacının değişmesi (örneğin, günübirlik kiralama faaliyetlerine konu edilmesi) durumunun İdarenin bilgisi dışında gerçekleştiği, ayrıca günübirlik kiraya verilen konutların dışarıdan tespitine olanak sağlayacak herhangi bir tabela, işaret veya belirleyici unsur bulunmadığı için bu yerlerin İdare tarafından doğrudan tespit edilemediği ifade edilmiştir.
Günübirlik kiralık konutların tespiti amacıyla İstanbul İl Emniyet Müdürlüğü, İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı ve İstanbul İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’ne belirli aralıklarla yazılar yazıldığı; ancak bu kurumlardan yalnızca İstanbul İl Emniyet Müdürlüğü’nden yanıt alındığı belirtilmiştir. Son olarak 22.04.2025 tarihi itibarıyla İdare kayıtlarına göre günübirlik abonelerin sayısının 2.967 adet olduğu bildirilmiştir.
İdare tarafından her ne kadar abonelik sözleşmelerinin beyan usulüne dayalı olarak gerçekleştiği ve abonenin fiili kullanım durumunun değişmesinin İdare bilgisi dışında olduğu ifade edilse de bu durum İdarenin denetim ve kontrol yükümlülüğünü ortadan kaldırmamaktadır. Zira su ve kanalizasyon gibi temel hizmetlerde tarifelerin doğru uygulanması, kamu zararının önlenmesi açısından önem arz etmektedir. Kaldı ki İdare tarafından İstanbul İl Emniyet Müdürlüğü tarafından yazılara olumlu dönüş olduğu belirtilmiştir. Ancak tarafımıza verilen Emniyet verileri ile İdare kayıtlarında fark bulunmaktadır.
Sonuç olarak, işyeri tarifesine tabi olması gerekirken konut tarifesinden ücretlendirilen söz konusu günübirlik kiralık yerlerin işyeri tarifesinden faturalandırılması gerekmektedir.