|
ÖZET: Güvence bedellerinin güncellenmesiyle ilgili yapılan denetimlerde, abonelik sözleşmesinin sona ermesi durumunda, abonelerden tahsil edilen güvence bedellerinin iadesinde güncellemelerden doğan farkların bütçe gideri olarak kaydedildiği tespit edilmiştir. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri, alınan depozitoların ve teminatların izlenmesi ve kaydedilmesi gereken hesapları belirlemektedir. VASKİ Genel Müdürlüğü’nün uygulamaları doğrultusunda, güvence bedellerinin güncellenerek iade edilmesi sürecinde muhasebe kayıtlarının nasıl yapıldığına dair ayrıntılar ortaya konmuştur.
Yapılan incelemelerde, güvence bedellerinin güncellenmesiyle ilgili farkların, faaliyet giderleri olarak değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Kamu idaresi, 2025 yılı itibarıyla bu farkların yalnızca faaliyet gideri olarak kaydedileceğini ve 830 Bütçe Giderleri Hesabı’nın kullanılmayacağını bildirmiştir. Bu durum, 2024 yılı mali tablolarında 830 Bütçe Giderleri Hesabı’nın 2.458.097,46 TL fazla görünmesine neden olmuştur. Sonuç olarak, güvence bedellerinin güncellenmesiyle ilgili muhasebe uygulamalarında dikkat edilmesi gereken hususlar belirlenmiş ve mevzuat çerçevesinde doğru kayıt yöntemleri üzerinde durulmuştur. |
BULGU: Güvence Bedellerinin Güncellenmesinden Doğan Farkların Bütçe Gideri Olarak Kaydedilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
Abonelik sözleşmesinin feshi veya sona ermesi durumunda, abonelerden nakden tahsil edilen güvence bedellerin iadesinde, güncelleştirmeden doğan farkların bütçe gideri olarak kaydedildiği görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 257’nci maddesinde; 330 Alınan Depozito ve Teminatlar Hesabının mevzuatları gereği belirli olmayan bir vade ile, vadesiz ve/veya bir yıldan kısa vade ile nakden veya mahsuben tahsil edilen depozito ve teminatların izlenmesi için kullanılacağı belirtilmiştir. Aynı Yönetmelik’in 330 Alınan Depozito ve Teminatlar Hesabının işleyişine ilişkin 259’uncu maddesinde ise depozito ve teminat olarak tahsil edilen tutarların, bütçe hesapları ile ilişkilendirilmeksizin, 100 Kasa Hesabı, 102 Banka Hesabı veya ilgili diğer hesaplara borç, bu hesaba alacak kaydedileceği ifade edilmiştir.
VASKİ Genel Müdürlüğü Uygulama ve Tarifeler Yönetmeliği’nin “Abonelik teminatı” başlıklı 28’inci maddesinin dördüncü fıkrasında; “İdare, abonelik sözleşmesinin feshi veya sona ermesi durumunda, aboneden nakden tahsil edilen güvence bedelini, tüm borçların ödenmiş olması kaydıyla; abonelik tesis edildiğinde alınan güvence bedeli karşılığı m3‘ün aboneliğin sona erdiği tarihteki su ve atık su tarifesindeki birim fiyatla çarpılması suretiyle hesaplayarak aboneye iade eder.” denilmektedir. Mevzuat hükmüne göre; aboneliğin sona ermesi durumunda, abonelik tesis edildiğinde alınan güvence bedellerinin aboneliğin sona erdiği tarihteki tarifeye göre güncellenerek iade edileceği anlaşılmaktadır.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Bütçe uygulama sonuçları tablosu ilkeleri” başlıklı 7’nci maddesinde; kamu idarelerinin bütçe gelir ve bütçe gider hesaplarının, yılı bütçe düzenlemesi ve diğer mevzuatla bütçe geliri ve bütçe gideri olarak tanımlanan işlemlerinin kaydına mahsus olduğu belirtilmiştir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 392’nci maddesinde; 830 Bütçe Giderleri Hesabının, bütçe kanunları ve diğer kanunların verdiği yetkiye dayanılarak nakden veya mahsuben yapılan bütçe giderlerinin izlenmesi için kullanılacağı belirtilmiştir. Aynı Yönetmelik’in 630 Giderler Hesabının niteliğinin anlatıldığı 372’nci maddesinde ise; bu hesabın, bütçe ile ilgili olsun veya olmasın Devlet Muhasebesi Standartları Kurulu tarafından belirlenen uluslararası genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine göre tahakkuk ettirilen her türlü giderin izlenmesi için kullanılacağı ifade edilmiştir.
VASKİ Genel Müdürlüğü 2024 yılı mali işlemlerinin incelenmesinde; abonelerden, aboneliğin tesis edildiği tarih itibarıyla VASKİ Genel Kurulu tarafından abone gruplarına göre belirlenmiş güvence bedellerinin tahsil edildiği, tahsil edilen güvence bedellerinin mevzuata uygun olarak 800 Bütçe Gelirleri Hesabı ile ilişkilendirilmeksizin, 102 Banka Hesabına borç, 330 Alınan Depozito ve Teminatlar Hesabına alacak kaydedildiği (Örneğin; 5684 ve 5967 no.lu yevmiyeler), aboneliğin sona ermesi durumunda ise güvence bedeli karşılığı m3’ün, aboneliğin sona erdiği tarihteki su ve atık su tarifesindeki birim fiyatla çarpılması suretiyle yani güncellenerek iade edildiği görülmüştür. Güvence bedellerinin güncellenerek iade edilmesine ilişkin muhasebe kayıtlarında; aboneliğin tesis edildiği tarihte abonelerden belirli bir m3 karşılığı alınan güvence bedellerinin 330 Alınan Depozito ve Teminatlar Hesabına borç, güvence bedellerinin güncelleştirilmesinden doğan farkların 630 Giderler Hesabına borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına ise alacak kaydedildiği; ancak güvence bedellerinin güncelleştirilmesinden doğan farkların aynı zamanda 830 Bütçe Giderleri Hesabına da (Örneğin; 113, 1206, 2496 ve 3539 no.lu yevmiyeler) kaydedildiği tespit edilmiştir. Ancak yukarıda verilen mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere; güvence bedellerinin güncelleştirilmesinden doğan farklar İdare açısından bütçe gideri olmayıp faaliyet gideri niteliğindedir. Çünkü kamu idarelerinin bütçe gider hesapları, yılı bütçe düzenlemesi ve diğer mevzuatla bütçe gideri olarak tanımlanan işlemlerinin kaydına mahsustur. Nitekim Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 330 Alınan Depozito ve Teminatlar Hesabının işleyişine ilişkin 259’uncu maddesinde; depozito ve teminat olarak tahsil edilen tutarların güncelleştirilmesinden doğan farkların 830 Bütçe Giderleri Hesabına kaydedileceğine ilişkin bir hüküm bulunmaktadır. Buradan da anlaşılacağı üzere Yönetmelik’in, güvence bedellerinin güncellenmesinden kaynaklanan farkların sadece faaliyet giderleri ile ilişkilendirilmesini öngördüğü anlaşılmaktadır.
Kamu İdaresi tarafından bulgu konusu hususa iştirak edilmiş olup 2025 yılı itibarıyla güvence bedellerinin güncelleştirilmesinden doğan farkların sadece faaliyet gideri olarak kaydedileceği ve 830 Bütçe Giderleri Hesabının kullanılmayacağı bildirilmiştir.
Sonuç olarak; güvence bedellerinin, aboneliğin sona erdiği tarihteki su ve atık su tarifesindeki birim fiyatlarla güncellenmesi neticesinde ortaya çıkan farkların bütçe gideri olarak kaydedilmesi, 2024 yılı mali tablolarında 830 Bütçe Giderleri Hesabının 2.458.097,46 TL fazla gözükmesine yol açmıştır.