|
ÖZET: Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu çerçevesinde, bir değerlendirme komisyonunun kurulmadığı tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, büyükşehir ilçe belediyesi tarafından işe alınan işçiler için arşiv araştırması gerçekleştirilmiş olmasına rağmen, bu araştırmanın sonuçları, ilgili kanun gereğince oluşturulması gereken değerlendirme komisyonu tarafından incelenmemiştir. 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin ek maddeleri ve 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonuçlarının değerlendirilmesi için gerekli prosedürleri belirlemektedir.
7315 sayılı kanunun 3. maddesi, arşiv araştırmasının kamu görevine atanacaklar için zorunlu olduğunu ifade ederken, 7. maddesi ise bu araştırmaların değerlendirilmesi amacıyla bir komisyon kurulmasını öngörmektedir. Ancak, belediye şirketine alınan işçiler için bu komisyonun oluşturulmadığı anlaşılmaktadır. Kamu İdaresi, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması için bir değerlendirme komisyonunun kurulması gerektiğini belirtmiştir. Dolayısıyla, ilgili yasal çerçeveye uygun olarak, belediye şirketi personeli hakkında gerekli değerlendirmenin yapılması için komisyonun oluşturulması elzemdir. |
BULGU: Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu’na Göre Kurulması Gereken Değerlendirme Komisyonunun Kurulmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediye şirketine alınan işçilerle ilgili arşiv araştırması yapılmasına rağmen arşiv araştırması sonuçlarının Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu’na göre kurulması gereken değerlendirme komisyonunun tarafından yapılmadığı görülmüştür.
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 20’nci maddesinin üçüncü fıkrasına dayanılarak çıkarılan “İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları ile Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ın” 4’üncü maddesinde;
“Şirket personelinde aranacak şartlar
Şirketlerde işe alınacaklarda;
(…)
3)Affa uğramış olsa bile devletin güvenliğine karşı suçlardan, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlardan mahkûm olmamak,
(…)
6) Güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması yapılmış olmak,
(…)
şartları aranır.
(…)
(3)Birinci fıkranın altıncı bendine ilişkin soruşturma ve/veya araştırma talepleri ilgili valilik aracılığıyla yetkili mercilerden istenir. İntikal eden güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması sonuçları 14/2/2000 tarihli ve 2000/284 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliğine göre illerde valilikler bünyesinde teşkil edilen değerlendirme komisyonunca değerlendirilir. Ancak vali tarafından uygun görülmesi halinde sonuçların değerlendirilmesi ilgili idare bünyesinde anılan Yönetmeliğe göre teşkil edilen değerlendirme komisyonuna bırakılabilir. Şirketin ortakları arasında birden fazla idare bulunması durumunda değerlendirme yetkisinin bırakılacağı idare vali tarafından belirlenir.”
17.04.2021 tarihli ve 31455 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu’nun 3’üncü maddesinde;
“(1) Arşiv araştırması, statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklar hakkında yapılır.”
Aynı Kanun’un 4’üncü maddesinde;
“(1) Arşiv araştırması;
Kişinin adli sicil kaydının,
Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından hâlen aranıp aranmadığının,
Kişi hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının,
ç) Kişi hakkında kesinleşmiş mahkeme kararları ve 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 171 inci maddesinin beşinci ve 231 inci maddesinin onüçüncü fıkraları kapsamında alınan kararlar ile kişi hakkında devam eden veya sonuçlanmış olan soruşturma ya da kovuşturmalar kapsamındaki olguların,
Hakkında kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası olup olmadığının,
mevcut kayıtlardan tespit edilmesidir.”
Yine aynı Kanun’un 7’nci maddesinde;
“1) Yaptırılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesi amacıyla Değerlendirme Komisyonu kurulur. Değerlendirme Komisyonu; Cumhurbaşkanlığında İdari İşler Başkanının görevlendireceği bir üst kademe yöneticisinin, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığında genel sekreter yardımcısının, bakanlıklarda bakan yardımcısının, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında en üst yöneticinin görevlendireceği bir üst kademe yöneticisinin, üniversitelerde rektör yardımcısının, valiliklerde vali yardımcısının başkanlığında, teftiş/denetim, personel ve hukuk birimleri ile uygun görülecek diğer birimlerden birer üyenin katılımıyla başkan dahil en az beş kişiden ve tek sayıda olacak şekilde oluşturulur. Milli güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis ve hizmetlerde istihdam edilecekler hakkındaki değerlendirme, ilgili bakanlık ya da kamu kurumları bünyesindeki Değerlendirme Komisyonunca yapılır.
Memuriyet veya kamu görevlerine uygunluğunun değerlendirilmesini sağlayacak yorum içermeyen olgusal veriler, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapmakla görevli birimlerce ilgili kurum ve kuruluş bünyesinde kurulan Değerlendirme Komisyonuna iletilir.
Değerlendirme Komisyonu kendisine iletilen verilere ilişkin nesnel ve gerekçeli değerlendirmelerini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar. Mahkemeler tarafından istenildiğinde bu bilgiler sunulur.”
Hükümleri yer almaktadır.
Yapılan incelemede Belediye şirketine alınan ve Belediye bünyesinde istihdam edilen işçiler için arşiv araştırması yapıldığı halde 7315 sayılı Kanun’da öngörülen değerlendirme komisyonun kurulmadığı görülmüştür.
Kamu İdaresi cevabında, Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanununa göre Değerlendirme Komisyonu kurulacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak; 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu’nda öngörülen temel ilkelere, usul ve esaslara uygun olarak şirket personeli hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması ile ilgili olarak bir değerlendirmenin kurulacak komisyon marifetiyle yapılması gerekmektedir.