|
ÖZET: Hafriyat sahaları işletme gelirlerinin bazı ilçe belediyelerine aktarılması, 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarında tespit edilmiştir. 5216 Sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu ve ilgili yönetmelikler, bu tür gelirlerin yalnızca büyükşehir belediyesine ait olduğunu belirtmektedir. Bu kapsamda, hafriyat toprağı ve inşaat atıklarının yönetimi, büyükşehir belediyesinin münhasır yetkisi altındadır. Ancak, belirli ilçe belediyelerine yapılan pay aktarımının yasal bir dayanağı bulunmamaktadır.
Denetim bulgularına göre, Arnavutköy, Eyüpsultan, Silivri ve Şile ilçe belediyelerine, ilgili mevzuatta yer almayan bir şekilde gelir payı hesaplanmış ve 2024 yılında bu belediyelere ödeme yapılmıştır. İdare, bu işlemlerin 12.09.2024 tarihli meclis kararı ile yeniden düzenlendiğini belirtse de, aktarılan payların geri alınmasına dair herhangi bir belge sunulmamıştır. Dolayısıyla, ilçe belediyelerine yapılan bu ödemelerin yasal olarak mümkün olmadığı sonucuna varılmaktadır. |
BULGU: Hafriyat Sahaları İşletme Gelirlerinden Bazı İlçe Belediyelerine Pay Verilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
İdareye münhasır tanımlanmış olan ve ilçe belediyelerine aktarılmaması gereken hafriyat sahaları işletme ciro paylarının bazı ilçe belediyelerine aktarıldığı görülmüştür.
5216 Sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu’nun “Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları” başlıklı 7’nci maddesinin (i) bendinde; Hafriyat toprağı, moloz, kum ve çakıl depolama alanlarını, odun ve kömür satış ve depolama sahalarını belirlemek, bunların taşınmasında çevre kirliliğine meydan vermeyecek tedbirler almak; büyükşehir katı atık yönetim plânını yapmak, yaptırmak; katı atıkların kaynakta toplanması ve aktarma istasyonuna kadar taşınması hariç katı atıkların ve hafriyatın yeniden değerlendirilmesi, depolanması ve bertaraf edilmesine ilişkin hizmetleri yerine getirmek, bu amaçla tesisler kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek; sanayi ve tıbbî atıklara ilişkin hizmetleri yürütmek, bunun için gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek; deniz araçlarının atıklarını toplamak, toplatmak, arıtmak ve bununla ilgili gerekli düzenlemeleri yapmak büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında düzenlenmiştir.
Yine aynı Kanun’un “Şirket kurulması” başlıklı 26’ncı maddesinde; “Büyükşehir belediyesi, mülkiyeti veya tasarrufundaki hafriyat sahalarını, toplu ulaşım hizmetlerini, sosyal tesisler, büfe, otopark ve çay bahçelerini işletebilir; ya da bu yerlerin belediye veya bağlı kuruluşlarının % 50’sinden fazlasına ortak olduğu şirketler ile bu şirketlerin % 50’sinden fazlasına ortak olduğu şirketlere, 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi olmaksızın belediye meclisince belirlenecek süre ve bedelle işletilmesini devredebilir. Ancak, bu yerlerin belediye şirketlerince üçüncü kişilere devri 2886 sayılı Kanun hükümlerine tabidir.” hükmü yer almaktadır.
Diğer yandan, Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği’nin “Belediyelerin görev ve yetkileri” başlıklı 8’inci maddesinde; İl belediye mücavir alanı içerisinde il ve ilçe belediyeleri, büyük şehirlerde büyükşehir belediyeleri, büyükşehir belediyeleri dışında ise ilçe belediyelerinin hafriyat toprağı, inşaat ve yıkıntı atıklarının toplanmasına ilişkin görev yetki ve sorumlulukları sayılmıştır.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerine göre; katı atıkların kaynakta toplanması ve aktarma istasyonuna kadar taşınması hariç katı atıkların ve hafriyatın yeniden değerlendirilmesi, depolanması ve bertaraf edilmesine ilişkin hizmetleri yerine getirmek, bu amaçla tesisler kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek ve bununla ilgili düzenlemeler yapmak yetkisi büyükşehir belediyesine münhasıran verilmiş ve hafriyat sahalarının işletme devirlerinin meclis kararıyla belirli bir süre ve bedel karşılığında kendi şirketlerince yerine getirilebileceği düzenlenmiştir.
Görüleceği üzere; gerek 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu, gerekse de Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği; hafriyat toprakları ve inşaat/yıkıntı atıklarının takip ve kontrolü ile hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıklarının toplanması, taşınması ve bertaraf bedelini belirleme hususunda büyükşehir belediyelerine görev ve yetki vermiştir.
Ancak yukarıda yer verilen mevzuatta elde edilen gelirden ilçe belediyelerine pay aktarılmasına yönelik herhangi bir düzenleme yapılmamıştır.
Yapılan incelemede, 13.07.2020 tarih 489 no.lu, 11.10.2021 tarih 1275 no.lu, 25.05.2021 tarih 593 no.lu Belediye Meclisi kararlarına istinaden Arnavutköy, Eyüpsultan, Silivri, Şile ilçe belediyelerinde bulunan hafriyat sahalarının işletilmesine ilişkin idarenin elde ettiği gelirden bahsi geçen ilçe belediyelerine mevzuatta karşılığı bulunmaksızın pay hesaplaması yapıldığı ve 2024 yılında 2 ilçe belediyesine ödeme ve/veya mahsup suretiyle pay aktarıldığı tespit edilmiştir.
Yukarıda yer alan denetim tespitleri üzerine, İdare tarafından özetle; bahsi geçen işlemlerin 12.09.2024 tarih ve 1169 sayılı meclis kararı ile yeniden düzenlendiği ve Belediye tarafından hafriyat sahalarının işletme ciro paylarından ilçe belediyelerine herhangi bir ödeme yapılmadığı ifade edilmişse de aktarılan payların geri alınmasına yönelik işlemler ve bahsi geçen düzenlemelere ilişkin herhangi bir kanıtlayıcı bilgi ya da belge gönderilmemiştir.
Sonuç olarak, yukarıda yer verilen mevzuat uyarınca, ilçe belediyelerine hafriyat sahaları işletme ciro paylarının devredilmesine ilişkin meclis kararının yasal dayanaktan yoksun olması sebebiyle bahsi geçen payların gönderilmesi mümkün görünmemektedir.