|
ÖZET: Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıkları Kontrolü Yönetmeliği çerçevesinde, yetki devri yapılmamış illerde idari yaptırımların uygulanmasında gecikmeler yaşanmaktadır. 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 12. maddesi, denetim yetkisinin Bakanlığa ait olduğunu belirtirken, bu yetkinin il özel idareleri ve belirli kurumlara devredilebileceğini ifade etmektedir. Ancak, yetki devri yapılmayan yerlerde, denetimlerin gecikmesi nedeniyle çevre ihlallerine ilişkin tespit tutanakları, idari para cezası verilmesi için İl Müdürlüklerine gönderilmektedir.
İl Müdürlükleri, bu tutanakları inceleyerek yerinde denetim yapmaktadır. Ancak, denetimlerin kabahatin tespit edildiği tarihten 2,5-3 yıl sonra gerçekleştiği gözlemlenmiştir. Bu durum, özellikle büyükşehir belediyesi sınırlarında, çevre ihlallerinin zamanında denetlenememesi ve dolayısıyla para cezalarının gecikmeli tahsil edilmesine yol açmaktadır. Ayrıca, yetki devri yapılmayan illerde etkin bir ceza sisteminin olmaması, atık sahiplerini yasal olmayan yollara yönlendirebilmektedir. Bu sorunların çözümü için, belediyelere ve diğer kuruluşlara yetki devri yapılması, denetimlerin önceliklendirilmesi ve personel eksikliklerinin giderilmesi önerilmektedir. Bu sayede, hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıklarıyla ilgili idari para cezalarının zamanında uygulanması sağlanabilir. |
BULGU: Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıkları Kontrolü Yönetmeliği Kapsamında Yetki Devri Yapılmayan İllerde İdari Yaptırımların Gecikmeli Uygulanması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıkları Kontrolü Yönetmeliği kapsamında, yetki devri yapılmayan illerde idari yaptırımların gecikmeli uygulandığı görülmüştür.
2872 sayılı Çevre Kanunu’nun “Denetim, bilgi verme ve bildirim yükümlülüğü” başlıklı 12’nci maddesinde, Kanun hükümlerine uyulup uyulmadığını denetleme yetkisinin Bakanlığa ait olduğu, gerektiğinde bu yetkinin, Bakanlıkça il özel idarelerine, çevre denetim birimlerini kuran belediye başkanlıklarına, Denizcilik Müsteşarlığına, Türkiye Çevre Ajansına, Emniyet Genel Müdürlüğüne, Jandarma Genel Komutanlığına ve Sahil Güvenlik Komutanlığına devredilebileceği ve denetimlerin, Bakanlığın belirlediği denetim usûl ve esasları çerçevesinde yapılacağı hüküm altına alınmıştır.
Anılan Kanun’un “İdari cezalarda yetki” başlıklı 24’üncü maddesinde ise idarî yaptırım kararlarını verme yetkisinin Bakanlığa ait olduğu, ancak bu yetkinin 12’nci maddenin birinci fıkrası uyarınca, denetim yetkisinin devredildiği kurum ve merciler tarafından da kullanılabileceği ifade edilmektedir.
Belirtilen hükümler çerçevesinde, hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıklarının toplanması, geçici biriktirilmesi, taşınması ve bertarafı faaliyetlerini denetleme ile ilgili olarak Bakanlıkça yetki devri yapılmış belediyeler tarafından idari para cezası kesilebilmekte iken, yetki devri yapılmamış kurumların ilgili mevzuat çerçevesinde yapacakları denetimlerde, Çevre Kanunu’na aykırılık durumunun tespit edilmesi durumunda, düzenlenen tutanaklar para cezası verilmek üzere İl Müdürlüklerine gönderilmektedir. İl Müdürlükleri tarafından tespit tutanakları, fotoğraflar, uydu takip görüntüleri ve varsa diğer deliller incelenmekte, denetim personelince yerinde denetim yapılarak fiiller kayda alınmakta ve Çevre Kanunu kapsamında ihlal oluşturup oluşturmadığı tespit edilmektedir.
Yapılan incelemede, yetki devri yapılmayan kurumlar tarafından gönderilen tespit tutanaklarına ilişkin olarak İl Müdürlükleri tarafından yerinde denetimlerin, kabahatin tespit edildiği tarihten yaklaşık 2,5-3 sene sonra yapıldığı, dolayısıyla idari para cezalarının gecikmeli olarak uygulandığı görülmüştür. Özellikle, büyükşehir belediyesi sınırları içerisinde, yetki devri yapılmadığı zaman, denetlenmesi gereken farklı birçok çevre ihlali konusu olduğu ve İl Müdürlüklerinin denetim personeli sayısı kısıtlı olduğu için tutanaklarda bahsedilen ihlallere ilişkin zamanında denetim yapılmadığı tespit edilmiştir. Bu durum, para cezalarının gecikmeli tahsil edilmesine sebebiyet vermektedir.
Bunların yanında, yetki devri yapılmayan İl Müdürlüklerinde hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıklarına ilişkin olarak zamanında ceza kesilmemesi yani etkin işleyen bir ceza sisteminin olmaması, atık sahiplerini Kanun’a uygun olmayan yollara yöneltebilmektedir.
İdare cevabında konuya ilişkin olarak il müdürlüklerinin talimatlandırıldığı ayrıca gerekli yasal çalışmaların da yapıldığı ifade edilmektedir.
Belirtilen sebeplerle, hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıklarına ilişkin olarak idari para cezalarının gecikmeli olarak uygulanmasını önlemek adına, mümkün olduğunca belediyeler ve diğer kuruluşlara yetki devrinde bulunulması, yetki devrinde bulunulmayan illerde anlık tespit yapılması gereken ihlaller olduğunda bu ihlallere öncelik verilmesi ve tespit yapılması için İl Müdürlüklerindeki personelin yeterli gelmemesi durumunda, bu illere personel takviyesinde bulunulması gerektiği düşünülmektedir.