Hakediş Ödemelerinin Gecikmesi Sebebiyle Verilen Süre Uzatım Kararlarında Sorunlar Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Hakediş Ödemelerinin Gecikmesi Sebebiyle Verilen Süre Uzatım Kararlarında Sorunlar Bulunması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

İdarenin hakediş ödemelerinin zamanında yapılabilmesi için gerekli tedbirlerin yeterince alınmadığı, hakedişlerin geç ödenmesi nedeniyle verilen süre uzatımı kararlarının, yürürlükteki ilgili mevzuat hükümleri ve akdedilen ihale sözleşmelerinde belirlenen süreler dikkate alınmaksızın tesis edildiği görülmüştür.

Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Geçici hakediş raporları” başlıklı 39’uncu maddesinde hakediş raporunun, yüklenici veya vekili tarafından imzalanıp idareye verildiği tarihten başlamak üzere en geç otuz gün içinde onaylandıktan sonra otuz gün içinde tahakkuka bağlanacağı, bu tarihten başlamak üzere sözleşmesinde farklı bir süre belirtilmemiş ise on beş gün içinde ödeme yapılacağı, “İşin süresi ve sürenin uzatılması” başlıklı 29’uncu maddesinde ise idarenin, sözleşmenin ifasına ilişkin yükümlülüklerini yüklenicinin kusuru olmaksızın yerine getirmemesi (yer teslimi, projelerin onaylanması, iş programının onaylanması, ödenek yetersizliği gibi) ve bu sebeple sorumluluğu yükleniciye ait olmayan gecikmelerin meydana gelmesi, bu durumun taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikte olması ve yüklenicinin bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemiş olması halinde, işi engelleyici sebeplere ve yapılacak işin niteliğine göre, işin bir kısmına veya tamamına ait sürenin en az gecikilen süre kadar uzatılacağı hükümleri yer almaktadır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca, bir yapım işinde işin yüklenicinin kusurundan kaynaklanmayan nedenlerle gecikmesi, bu durumun taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikte olması ve yüklenicinin söz konusu engeli bertaraf etme imkanının bulunmaması hallerinin birlikte gerçekleşmesi koşuluyla, işin niteliğine göre işin bir kısmına veya tamamına ilişkin sürenin, gecikilen süre kadar uzatılması imkanı bulunmaktadır.

İlgili mevzuat hükümleri gereğince süre uzatımı verilmesi, gecikme şartına tabi olduğundan, işin geciktiği ve bu gecikmenin süresinin tespiti ancak gecikmenin sebebi olarak değerlendirilen hakedişin gecikmeli olarak ödendiği tarih itibarıyla fiilen gerçekleştirilmiş imalatın tespit edilerek iş programına göre olan durumunun belirlenmesi ve gecikmenin yüklenicinin kusurundan kaynaklı başkaca bir sebepten kaynaklı olmadığına da kanaat getirildikten sonra yapılması gerekmektedir.

Diğer taraftan, mevzuat hükümlerine göre hakediş raporunun yüklenici tarafından imza edilerek idareye verildiği tarihten itibaren en fazla otuz gün içerisinde onaylanmasını müteakip otuz gün içinde tahakkuka bağlanacağı, işlere ait sözleşmelerde farklı süreler belirtilmemesi halinde ise bu tarihten itibaren on beş gün içinde ödeme yapılacağı dikkate alındığında, hakediş ödemesi için toplamda yetmiş beş günlük asgari süre bulunmaktadır.

Her ne kadar hakediş onay ve tahakkuk süreçlerinin hızlandırılarak bu sürenin azaltılması mümkün ise de, yapılan incelemelerde işlerin ödeme süreçlerinde mevzuat ve sözleşmelerdeki onay-tahakkuk süreleri tam olarak kullanılmamasına rağmen, ödeme gecikmeleri gerekçesiyle süre uzatım kararları verildiği görülmüştür.

Ayrıca, idarenin bazı mal alım ihalelerinde de benzer bir durum görülmektedir. Örneğin, 2024/304606 Kozan İlçesinde Bulunan Mahalle Bağlantı Yollarında Kullanılmak Üzere Agrega Temini ve Nakli İşi kapsamında, idare, hakediş ödemelerindeki gecikme gerekçesiyle yükleniciye süre uzatımı vermiştir. Söz konusu iş mal alımı niteliğinde olmasına rağmen, süre uzatım kararında, Yapım İşleri Tip Sözleşmesine atıfta bulunulduğu görülmüştür. Ancak, söz konusu işin Sözleşmesinin 12.2.3 maddesinde, ödemelerin Ayrıntılı Harcama Programı ile nakit durumu doğrultusunda 120 gün içinde yapılacağı ifadesi mevcuttur.

5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun ilgili hükmü gereğince, her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak kullanılması ile kötüye kullanılmaması için gerekli önlemleri alma sorumluluğuna sahiptir. Bu sorumluluk çerçevesinde, İdarenin onay, tahakkuk ve ödeme işlemlerini yürüten birimleri arasında koordinasyon sağlanmalı ve onay, tahakkuk ve ödeme süreçlerine ilişkin süreler dikkate alınarak bir nakit planlaması yapılmak suretiyle hakediş ödemelerindeki bu gecikmelerin asgari düzeyde tutulması temin edilmelidir.

Harcama birimlerinin, hakediş onay, tahakkuk ve ödeme süreçlerinde, ilgili mevzuat ve sözleşmelerde belirtilen hükümleri dikkate almaları, Mali Hizmetler Birimi ile irtibat ve koordinasyon halinde olmaları, işin durumuna göre ve özellikle ödeme güçlüğü yaşanan hallerde hukuken kendilerine tanınan süreleri tam olarak kullanmaları gerekmektedir.