|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, özel bütçeli idare kurumunun yevmiye kayıtlarında hatalı uygulamaların bulunduğunu ortaya koymuştur. İncelemeler sonucunda, 830.03.07.20 Fikri hak alımları kodunda yer alan bazı gayri maddi hak alımlarının, 260 Haklar hesabına kaydedilmesi gereken işlemler arasında yer almadığı tespit edilmiştir. Ayrıca, bu kod altında fikri hak niteliği taşımayan inceleme ve editörlük hizmet alımlarının kaydedilmesi, amortisman hesaplarında da yanlış sonuçlara yol açmıştır.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’ne göre, hak alımlarına ilişkin harcamaların hem 830.03.07.20 koduna hem de 260 Haklar hesabına kaydedilmesi gerekmektedir. Ancak, yapılan incelemelerde 27.045,60 TL bilgisayar yazılımı ve 186.290,39 TL telif ücreti gibi hak alımları, 260 Haklar hesabına kaydedilmemiştir. Bunun yanı sıra, 146.347,09 TL tutarındaki inceleme hizmet alımı da hatalı bir şekilde bu hesaba işlenmiştir. Bu durum, 2023 yılı mali tablolarının güvenilirliğini zedelemektedir. Kamu idaresi, 2024 yılı itibarıyla inceleme ücretlerinin doğru hesaplara kaydedileceğini belirtmiş olsa da, 2023 yılına ait hatalı işlemler düzeltilmemiştir. Bu nedenle, hak alımlarına ilişkin yanlış kayıtlar, mali tabloların doğru bilgi sunmasını engellemektedir. |
BULGU: Haklar Hesabına İlişkin Hatalı Uygulamalar Bulunması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Kurumun 2023 yılı yevmiye kayıtlarının incelenmesi sonucunda, 830.03.07.20 Fikri hak alımları kodunda kayıtlı olan bazı gayri maddi hak alımlarının aynı zamanda 260 Haklar hesabına işlenmesi gerekirken işlenmediği; 830.03.07.20 Fikri hak alımları koduna fikri hak alımı niteliğinde olmayan inceleme /editörlük hizmet alımlarının kaydedildiği, buna bağlı olaraksözkonusu kayıtların amortisman hesabında da hatalı sonuçlara neden olduğu görülmüştür.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 194’üncü maddesine göre 260 Haklar hesabı, bedeli karşılığı edinilen hukuki tasarruflar ile belirli alanlarda tanınan kullanma ve yararlanma gibi hak ve yetkiler dolayısıyla yapılan ve ekonomik değer taşıyan harcamaların izlenmesi için kullanılır. Haklar hesabının işleyişini düzenleyen 195’inci maddede;
“(1) Haklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Bütçeye gider kaydıyla edinilen haklar bir taraftan bu hesaba borç, kesintiler ilgili hesaba, ödenecek tutar 103-Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı, 325-Nakit Talep ve Tahsisleri Hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak; diğer taraftan 830-Bütçe Giderleri
Hesabına borç, 835-Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir ” hükmü yer almaktadır.
Buna göre hak alımına ilişkin harcamalar 830.03.07.20 Fikri hak alımları koduna ve 260 Haklar hesabına kaydedilmelidir.
Yönetmeliğin “268 Birikmiş amortismanlar ve değer düşüklüğü karşılığı hesabı(-)” başlıklı 202’nci maddesinde;
“Birikmiş amortismanlar ve değer düşüklüğü karşılığı hesabı, maddi olmayan duran varlık bedellerinin, yararlanma süresi içinde giderleştirilmesi ve hesaben yok edilmesi ile maddi olmayan duran varlıklar için ayrılan değer düşüklüğü karşılıklarını izlemek için kullanılır.” hükmü yer almaktadır.
Amortisman ve tükenme paylarını düzenleyen Muhasebat Genel Müdürlüğü 47 Sıra No’lu Ggenel Tebliği uyarınca 260 Haklar hesabına kayıtlı haklar için ayrılacak amortisman oranı %100’dür.
Buna göre 260 Haklar hesabına kaydı yapılan hak alımları için %100 amortisman ayılması ve bunun neticesinde yıl sonu mizanında 260 Haklar ve 268 Birikmiş Amortismanlar ve Değer Düşüklüğü Karşılığı hesaplarının eşitliğinin görülmesi gerekmektedir.
Hesap planlarına göre 830.03.07.20 (Gayri Maddi Hak, Fikri Hak, Bilgisayar Yazılımı vb.) ve 830.06.03 (Gayri Maddi Hak Alımları) hesaplarının borçlu olarak çalıştığı yevmiyelerde bu tür alımlara ilişkin harcama yapıldığı görüldüğünden, söz konusu kayıtlarda 260 Haklar hesabının da borç çalışması beklenmektedir.
Öte yandan hak alımı değil hizmet alımı niteliğinde olan inceleme/editörlük ücretlerinin söz konusu harcama kodunda işlenmesi ve 260 Haklar hesabına alınması da hatalıdır.
Yevmiye kayıtlarına göre 830.03.07.20 kodunda kayıtlı olup 260 Haklar hesabına işlenmeyen toplam 27.045,60 TL bilgisayar yazılım alımı ve 186.290,39 TL telif ücreti fikri hak alımı bulunmaktadır. Öte yandan fikri hak alımlarına kaydedilmemesi gerektiği halde ilgili hesaba işlenen 146.347,09 TL tutarında inceleme hizmet alımı tespit edilmiştir.
Ayrıca yukarıda belirtilen hatalı kayıtlar amortisman konusunda da doğru olmayan sonuçlara ulaşılmasını getirmektedir. 2023 yılı TTK geçici mizanında 260 Haklar hesabında 9.846.262,00 TL hak alımı kaydına karşı 268 Birikmiş Amortismanlar ve Değer Düşüklüğü Karşılığı hesabında eşitlik olması gerekirken 6.137.675,22 TL tutarında kayıt görülmüştür.
Kamu idaresi tarafından gönderilen cevapta, basılı veya basılacak eser incelemeleri için kurum personeli dışındaki kişilere ödenecek hizmet bedelleri için 830.03.05.10.05 Enformasyon ve Raporlama Giderleri tertibinin kullanılmasının gerektiği şeklindeki bulgu konusu hususun kabul edildiği belirtilerek bu doğrultuda 2024 yılında inceleme ücretlerinin 830.03.05.10.05 Enformasyon ve Raporlama Giderleri tertibine kaydedildiği bildirilmiştir. Ayrıca amortisman ayırma işlemi dönem sonunda yapıldığından dolayı 2023 yılı kesin mizanında 260 Haklar hesabının borç kalanı ile 268 Birikmiş Amortismanlar ve Değer Düşüklüğü Hesabının alacak kalanının birbirine eşit olduğu belirtilmiştir.
Ancak yapılan düzeltmeler 2024 yılı uygulamalarına ilişkin olup amortisman kayıtları dışında 2023 yılında görülen hatalı işlemler düzeltilmemiştir. Yukarıda açıklanan nedenlerle hak alımlarına ilişkin hatalı kayıtlar, 2023 yılı mali tablolarının tam ve doğru bilgi vermemesine neden olmaktadır.