|
ÖZET: Yapılan denetimlerde, Büyükşehir Belediyesi’nin hizmet alımlarıyla edinilen plan/projeler, bilgisayar yazılımları ve lisanslarının 260-Haklar Hesabında izlenmediği, bunun yerine 630-Giderler Hesabına kaydedildiği tespit edilmiştir. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde, 260-Haklar Hesabının, hukuki tasarruflar ve ekonomik değer taşıyan harcamaların izlenmesi için kullanılması gerektiği vurgulanmaktadır. Ancak incelemeler, bu hesapta izlenmesi gereken giderlerin yanlışlıkla giderler hesabına kaydedildiğini göstermektedir.
Proje hazırlama süreçlerinde yapılan danışmanlık hizmetleri ve ilgili ödemelerin, nihai plan/projelerin izlenmesi açısından 260-Haklar Hesabında yer alması gerekmektedir. Ayrıca, bilgisayar yazılımları ve lisanslarının ediniminde, bu varlıkların kullanım ömrünü artıran harcamaların da 260-Haklar Hesabında takip edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Ancak mevcut uygulama, bu varlıkların mali tablolarda doğru bir şekilde izlenmesini engellemektedir. İdare, plan/projelerin danışmanlık hizmetleri için ödenecek tutarların 260-Haklar Hesabında izlenmesi gerektiğine dair bir tebliğ yapmış olsa da, bilgisayar yazılımları ve lisanslar konusunda herhangi bir açıklama yapılmamıştır. Hatalı uygulamanın düzeltilmesine yönelik somut bir belge sunulmadığı gibi, ilgili hesaplar 2024 yılı mali tablolarında da hatalı görünmektedir. Bu nedenle, 630-Giderler Hesabındaki tutarların hesaplanarak 260-Haklar Hesabında muhasebeleştirilmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Haklar Hesabında İzlenmesi Gereken Bazı Tutarların Doğrudan Giderler Hesabına Kaydedilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Hizmet alımlarıyla edinilen plan/projelerinin ve bazı bilgisayar yazılımı ve lisans alımları ile bunların güncellenmesi, yenilenmesi gibi kullanım ömrünü artıran hizmet alımlarının 260-Haklar Hesabında izlenmediği ve giderleştirildiği görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “26 Maddi olmayan duran varlıklar” başlıklı 208’inci maddesinde; bu hesap grubunun herhangi bir fiziksel varlığı bulunmayan ve kurumun belli bir şekilde yararlandığı veya yararlanmayı beklediği aktifleştirilen giderler ile belli koşullar altında hukuken himaye gören haklar gibi varlıklar ile bunlar için hesaplanan birikmiş amortismanların kaydı için kullanılacağı ifade edilmiştir. Bu grupta yer alan hesaplar ise 260-Haklar Hesabı, 264-Özel Maliyetler Hesabı, 268-Birikmiş Amortismanlar Hesabıdır.
Yönetmelik’in 210’uncu maddesinde, 260-Haklar Hesabının bedeli karşılığı edinilen hukuki tasarruflar ile belirli alanlarda tanınan kullanma ve yararlanma gibi hak ve yetkiler dolayısıyla yapılan ve ekonomik değer taşıyan harcamaların izlenmesi için kullanılacağı belirtilmiştir.
Yapılan incelemede, 260-Haklar Hesabında izlenmesi gereken plan/projelerin, bilgisayar yazılımı ve lisanslarının ve bunların kullanım ömrünün arttırılması amacıyla yapılan geliştirme-yenileme hizmet alımlarının 630-Giderler Hesabına kaydedildiği tespit edilmiştir.
Projelerin haklar hesabında izlenmesiyle ilgili olarak;
Projelerin hazırlatılmasına ilişkin danışmanlık hizmet alımlarına ait birim fiyat cetvellerinde, proje hazırlanabilmesi için gerekli çalışmalara da yer verilmekte olup yürütülen bu çalışmalar için de ödeme yapılmaktadır. Ayrıca birim fiyat teklif cetvellerinde doğrudan “plan/proje hazırlanması” kalemi de bulunmaktadır. Dolayısıyla ödenen hakedişler, hazırlık sürecini ve nihai plan/projeyi kapsamaktadır. Nihai plan/proje için yapılan ödemelerin, belirli alanlarda kullanma ve yararlanma gibi hak ve yetki tanınmış olması sebebiyle 260-Haklar Hesabında izlenmesi gerekmektedir.
Projeler, bir yapım işine bağlanıldığı takdirde, yapım işi tamamlandığında ortaya çıkan varlığın maliyetinin bir unsuru haline gelmektedir. Bu sebeple, 260-Haklar Hesabında izlenen projelerin, yapım işinde kullanılması halinde, işin geçici kabulünün yapılmasıyla birlikte imal edilen yapının maliyetine eklenmesi gerekmektedir.
Bilgisayar yazılımı ve lisanslarla ilgili olarak;
Söz konusu duran varlıkların edinimi gerçekleştiğinde 260 No.lu hesapta alınan yazılım ürünü için açılan alt kodlara kaydedilmesi gerektiği açıktır. Söz konusu varlıkların kullanım ömrünü veya değerini artıran harcamalar ise varlığın maliyetine eklenmelidir. Bu kapsamda yenileme, güncelleme veya geliştirme adı altında yapılan ve yazılım ürünün kullanım ömrünü bir seneden daha uzun olmak üzere artıran hizmet alımlarında, hizmet için ödenen tutarın 260 No.lu hesapta ilgili yazılım ürününe ilişkin alt koda eklenmesi gerekmektedir.
Bahsi geçen gayri maddi hak niteliğindeki alımların doğrudan giderleştirilmesi sebebiyle 260-Haklar Hesabı eksik görünmekte iken 630-Giderler Hesabı ise aynı tutarda fazla görünmektedir. İdare tarafından yapılan tüm hizmet alımları 630-Giderler Hesabında izlendiğinden mevzu bahis alımlara ilişkin tutarlar ayrıştırılamamıştır. Dolayısıyla bu hatanın mali tablolarda yarattığı etki tutar olarak saptanamamıştır.
Ayrıca 630-Giderler Hesabı kullanılarak giderleştirme işlemi yapıldığında bahsi geçen varlıklar mali tablolarda takip edilememektedir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; plan/projelerin hazırlatılmasına ilişkin danışmanlık hizmet alımı işlerinde ödeme emirleri hazırlanırken ödenecek tutarların 630-Giderler Hesabı yerine 260-Haklar Hesabında takip edilmesi gerektiğine yönelik tüm birimlere kurum içi tebliğ yapıldığı, bulgu doğrultusunda işlem yapılacağı ifade edilmiştir. Bilgisayar yazılımı ve lisanslara ilişkin ise İdare tarafından herhangi bir açıklama yapılmamıştır.
Her ne kadar plan ve projelere ilişkin uygulama başlatılmış olsa da söz konusu hatalı uygulamanın düzeltildiğine ilişkin herhangi bir tevsik edici belge sunulmamıştır. Ayrıca ilgili hesaplar 2024 yılına ait mali tablolarda hatalı gözükmeye devam etmektedir.
Sonuç olarak, 630-Giderler Hesabındaki ilgili tutarların hesaplanarak 260-Haklar Hesabında muhasebeleştirilmesi gerekmektedir.