| ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Bakanlık bilançosundaki 260 Haklar Hesabı’nın 207.398.393,79 TL tutarındaki varlıkları, harcama birimlerinde izlenmesi gereken idari kayıtlarla teyit edilememektedir. Hakların izlenmesi ve muhasebeleştirilmesi için gerekli kayıt sisteminin oluşturulması, hakların çeşitlerine göre yönetilmesi ve kötüye kullanımın önlenmesi amacıyla mevzuat geliştirilmesi gerekmektedir. |
BULGU: Haklar Hesabında Raporlanan Varlıkların İdari Kayıtlarla Teyit Edilememesi
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Bakanlığın bilançosunda yer alan toplam 207.398.393,79 TL tutarındaki 260 Haklar Hesabının bakiyesi, harcama birimlerinde izlenmesi gereken idari kayıtlarla teyit edilememektedir.
260 Haklar Hesabı, MYMY’ye göre Bakanlık tarafından bedeli karşılığı edinilen hukuki tasarruflar ile belirli alanlarda tanınan kullanma ve yararlanma gibi hak ve yetkiler dolayısıyla yapılan ve ekonomik değer taşıyan harcamaların izlenmesi için kullanılmaktadır. Dolayısıyla gayri maddi hak, fikri hak, bilgisayar yazılımı vb. bir gayri maddi hak temin edildiğinde bu hesaba giriş kaydı, niteliğni kaybeden haklar var ise de kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaptan çıkış kaydı yapılması gerekmektedir. Bu kayıtların yapılabilmesi için harcama birimleri tarafından 260 Haklar Hesabına kaydedilen tutarların idari kayıtlar ile izlenmesi gerekir. Nitekim Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği (Sıra No:47 Amortisman ve Tükenme Payları)’nin “Amortismana tabi duran varlıkların deftere kaydedilmesi” başlıklı 9’uncu maddesi gereğince; tutarına bakılmaksızın taşınırların ilgili yönetmelikleri çerçevesinde taşınır kayıtlarında; taşınır kayıtlarında izlenmeyen haklar, lisanslar gibi diğer duran varlıkların ise hesaplardan çıkarılıncaya kadar idari kayıtlarda izlenmesine devam edilmesi gerekmektedir.
Hakların idarece alındığı tarihten itibaren harcama biriminde takibini ve kötüye karşı kullanımının önlenmesini ve muhasebeleştirilerek gerçeğe uygun değerle raporlanmasını sağlamak amacıyla idari kayıtlarla izlenmesi gerektiği açıktır.
Haklar Hesabında kayıtlı varlık tutarı 2021 yılı Tarım ve Orman Bakanlığı Bilançosunda
TL iken 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporunda bulgu konusu yapılması üzerine, Strateji Geliştirme Başkanlığınca tüm harcama birimlerine “260 Haklar Hesabı Takip Çizelgesinin” oluşturulması, geçmişte kayıtlara alınıp güncelliğini kaybeden hakların tespit edilerek ilgili muhasebe birimlerine bilgi verilerek muhasebe kayıtlarından çıkarılmasının sağlanması ve yaptıkları işlemleri Bakanlığımıza bildirmeleri için” genel talimat yazıldığı, söz konusu talimat sonucunda harcama birimlerince 260 Haklar Hesabı Takip Çizelgeleri düzenlendiği ve Bakanlığın 2021 Yılı Dönem Sonu Bilançosunda 260 Haklar Hesabında
TL’si varlıktan geçmişte kayıtlara alınıp güncelliğini kaybeden hakların hesaplardan çıkarılması sonucunda; 2022 yılı dönem sonu bilançosunda 260 Haklar Hesabında 207.398.393,79 TL’si varlık tutarının raporlandığı, yazışmalardan anlaşılmaktadır.
Ancak harcama birimlerinde Haklar Hesabı Takip Çizelgeleri ile idari kayıtları izlenen Hakların, 2022 yıl sonu bilançosundaki 207.398.393,79 TLturarındaki Hakların ayrıntılı bilgilerine (varsa sicil no, cinsi, edinme tarihi, edinme maliyeti, değer artırıcı harcamaları vb) ilişkin liste sunulamamıştır. 2022 yılında muhasebe kayıtlarından düşülen varlık kayıtlarının ise ilgili uzmanlardan oluşturulan komisyon tespit raporuna dayanılmaksızın idari takdirle gerçekleştirildiği anlaşılmaktadır.
Haklar Hesabında izlenen varlıkların mali tablolarda gerçeğe uygun olarak raporlanması ve hakların, kötüye kullanımının engellenmesi amacıyla talimat ile oluşturulan “Haklar Hesabı Takip Çizelgeleri”nin bir mevzuata dönüştürülmesi, hakların çeşitlerine göre alınması, saklanması, kullanılmasına ve elden çıkarılması ve muhasebeleştirilmesinde yetkili ve görevli olanların açık olarak tanımlanması,
Haklar hesabının ayrıntılı (taşınır hesaplarına benzer şekilde), muhasebeleştirilmesini sağlayacak bir kayıt sistemi oluşturulması gerekmektedir.