|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, halde bulunan işyerlerinin satışında mevzuat hükümlerine aykırılıkları ortaya koymuştur. İncelemeler, toptancı hallerindeki işyerlerinin tamamının yasaya uygun olmayan bir şekilde satıldığını göstermektedir. Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un ilgili maddeleri, toptancı hallerindeki işyeri sayısının yüzde ellisini aşan satışların yapılamayacağını belirtmektedir. Ancak yapılan satışlarda, toplam işyeri sayısının 120 olarak değerlendirilmesi ve bu sayının tamamının satılması, mevzuata aykırıdır. Ayrıca, hal projesinde yer almayan ve işyeri olarak kabul edilemeyecek yapıların satışa sunulması da dikkat çekmektedir.
Bir diğer bulgu ise, bazı işyerlerinin bir kişiye dolaylı olarak birden fazla kez satılmasıdır. Mevzuat, aynı toptancı halinde bir kişiye doğrudan veya dolaylı olarak yalnızca bir işyeri kiralanabileceğini veya satılabileceğini vurgulamaktadır. Ancak yapılan incelemelerde, hem gerçek kişi olarak hem de sahip olduğu şirket aracılığıyla birden fazla işyeri satın alan kişiler tespit edilmiştir. Bu durum, yasal düzenlemelere aykırılık teşkil etmektedir. Kamu İdaresi, bu bulgulara ilişkin olarak İç Denetim Birimine görevlendirme yapıldığını ve hazırlanan iç denetim raporu sonucunda gerekli işlemlerin gerçekleştirileceğini belirtmiştir. Mevzuat hükümlerine uygun hareket edilmesi ve hal projelerinin gerekliliklerine riayet edilmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Halde Bulunan İşyerlerinin Satışında Mevzuat Hükümlerine Aykırılıklar Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Halde bulunan işyerlerinin satışında mevzuat hükümlerine aykırı işlemler yapıldığı görülmüştür.
A) Halde Bulunan İşyerlerinin Tamamının Satışının Yapılması
Halde bulunan işyerlerinin tamamının mevzuata aykırı olarak satıldığı görülmüştür.
Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un “Toptancı Hallerindeki İşyerleri ile Pazar Yerlerindeki Satış Yerlerinin İşletilmesi” başlıklı 11’inci maddesinde; belediye toptancı hallerindeki işyerlerinin, kiralama veya satış yoluyla işletilebileceğini ancak satılan işyeri sayısının o haldeki toplam işyeri sayısının yüzde ellisini geçemeyeceği belirtilmiştir.
Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde işyeri; toptancı hal yönetimince belirlenen ve malların üretici, üretici örgütü, komisyoncu ve tüccarlar tarafından toptancı halinde toptan olarak alım satımının yapıldığı yerler olarak belirtilmiştir.
Yönetmelik’in “Toptancı Halinin Kurulması ve Sınıflandırılması” başlıklı 5’inci maddesinin onikinci fıkrasında; toplam işyeri sayısı, 30 ila 100 olan toptancı halleri küçük, 101 ila 250 olan toptancı halleri orta, 251 ve üzeri olan toptancı halleri ise büyük toptancı hali olarak sınıflandırılacağı belirtilmiştir.
Yönetmelik’in “Toptancı Halinde Bulunması Gereken Hizmet Tesisleri ve Özellikleri” başlıklı 9’uncu maddesinde küçük, orta ve büyük toptancı hallerinde bulunması gereken tesisler belirtilmiştir. Buna göre orta ve büyük toptancı hallerinin projesinde küçük toptancı hallerinde bulunması gereken tesislere ek olarak laboratuvarlar, soğuk hava deposu ile tasnifleme ve ambalajlama tesislerinin de bulunması zorunlu olup, işyerlerinde faaliyet gösterenlerin üçte birinin yazılı talebi üzerine oluşturulması zaruri olduğu hükme bağlanmıştır. Bununla birlikte belirtilen tesislerin kurulması zorunluluğu; toptancı halinde işlem gören malların analizine, geçici olarak depolanmasına, tasniflenmesine veya ambalajlanmasına ilişkin hizmetlerin belirli süreli sözleşme veya protokoller ile toptancı halinin bulunduğu yerdeki gerçek veya tüzel kişiler eliyle yürütülebileceği bu durumda ilgili tesisleri kurulması zorunluluğunun aranmayacağı belirtilmiştir.
Yapılan incelemede, Kamu İdaresi sınırları içerisinde yer alan hal projesinde orta ve büyük ölçekli hallerde yer alması zorunlu olan tesislerin bulunmadığı ve ilk hal projesinin 60 adet işyeri üzerinden yapıldığı dolayısıyla küçük toptancı hali ölçeğinde olduğu ve bu kapsamda satışı yapılabilecek işyeri sayısının en fazla 30 adet olabileceği görülmüştür. İdarece halin ilk projesinde yer almayan ve işyeri olarak değerlendirilemeyecek 60 adet demir depo tipi yapı hali hazırda bulunan işyerlerinin arkasına yaptırılmıştır. Bu yöntem ile işyeri sayısı 120 olarak değerlendirilmiş ve halin ilk projesinde yapılan 60 adet işyerinin tamamının satışı gerçekleştirilmiştir. Ancak daha sonra yaptırılan 60 adet depo tipi yapının işyeri olarak değerlendirilemeyeceği ayrıca bu depo tipi yapıların hali hazırda işyeri bulunanlar tarafından depo olarak kullanıldığı görülmüştür. Dolayısıyla halde 60 adet işyeri olduğu ve tüm işyerlerinin satışının yapıldığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, bulguda yer alan hususlara ilişkin olarak İç Denetim Birimine görevlendirme yapıldığı ve bu doğrultuda hazırlanacak olan iç denetim raporu sonucunda gerekli işlemlerin yapılacağı ifade edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından hal projesine uygun olarak yapıların muhafaza edilmesi ve mevzuat hükümleri doğrultusunda işlem tesis edilmesi gerekmektedir.
B) Bir Kişiye Dolaylı Olarak Birden Fazla İşyeri Satışının Yapılması
Halde bulunan işyerlerinden bazılarının bir kişiye dolaylı olarak birden fazla işyeri satışının yapıldığı görülmüştür.
Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un 11’inci maddesinde; kiraladıkları veya satın aldıkları işyerlerini herhangi bir şekilde başkasına kullandıranların, doğrudan veya dolaylı olarak aynı toptancı halinde birden fazla işyeri kiraladığı veya satın aldığı anlaşılanların kira sözleşmelerinin feshine ya da satış işlemlerinin veya tahsislerinin iptaline belediye encümenince karar verileceği belirtilmiştir.
Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmelik’in “Kiralama ve satış” başlıklı 28’inci maddesinde belediye toptancı halindeki işyerleri, kiralama veya satış yoluyla işletilebileceği ancak satılan işyeri sayısı, o haldeki toplam işyeri sayısının yüzde ellisini geçemeyeceği belirtilmiştir. Ayrıca aynı maddede toptancı halindeki işyerleri, üretici, üretici örgütü, komisyoncu veya tüccarlara kiralanabileceği ya da satılabileceği bununla birlikte aynı toptancı halinde/şubesinde bir kişiye doğrudan veya dolaylı olarak en fazla bir işyeri kiralanabileceği veya satılabileceği ayrıca işyerinin, adi şirketlere/ortaklıklara ya da birden fazla gerçek veya tüzel kişiye kiralanamayacağı veya satılamayacağı belirtilmiştir. Yönetmelik’in “İşyerinde Faaliyet Gösterenlerde Aranılacak Şartlar” başlıklı 29’uncu maddesinde toptancı halinde işyeri kiralanacak veya satılacak üreticilerde; Sebze veya meyve üreticisi olması, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı bünyesinde tutulan ilgili sistemlere kayıtlı olması, toptancı halinde işyeri kiralanacak veya satılacak üretici örgütlerinde; Vergi mükellefi olması ve toptancı halinde işyeri kiralanacak veya satılacak komisyoncu ve tüccarlarda; Sebze veya meyve toptan ticareti ile iştigal etmesi, İlgili meslek odasına kayıtlı olması ve vergi mükellefi olması şartlarının aranacağı belirtilmiştir. Yönetmelik’in “Kiralama ve Satışın İptali” başlıklı 50’nci maddesinde, doğrudan veya dolaylı olarak aynı toptancı halinde birden fazla işyeri kiraladığı veya satın aldığı anlaşılanların kira sözleşmesinin feshine ya da satış işleminin iptaline belediye encümenince karar verileceği belirtilmiştir.
Yapılan incelemede, satışı yapılan işyerlerinden hem gerçek kişi olarak hem de sahibi/ortağı olduğu şirket aracılığı ile birden fazla işyeri satın alan kişiler bulunduğu görülmüştür. Sonuç olarak, Kanun’da bir kişiye doğrudan veya dolaylı olarak birden fazla işyeri satılamayacağı belirtilmesine rağmen bir kişiye dolaylı olarak birden fazla işyeri satışı yapıldığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, bulguda yer alan hususlara ilişkin olarak İç Denetim Birimine görevlendirme yapıldığı ve bu doğrultuda hazırlanacak olan iç denetim raporu sonucunda gerekli işlemlerin yapılacağı ifade edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından mevzuat hükümlerine aykırı bir şekilde dolaylı olarak bir kişiye birden fazla işyeri satışı yapılan yerler tespit edilerek mevzuat hükümlerinin uygulanması gerekmektedir.